Кіріспе

1995 жылдың қаңтарына жоспарланған террорлық шабуыл. Боджинка (بوجينكا; ) – Рамзи Юсеф пен Халид Шейх Мохаммедтің 1995 жылдың қаңтарына жоспарлаған үш кезеңді, кең ауқымды террорлық шабуылы. Олар Рим папасы Иоанн Павел II-ді өлтіруді, Азиядан АҚШ-қа ұшып бара жатқан 11 ұшақты жарылысқа ұшыратып, шамамен 4000 жолаушыны өлтіруді және әлемдегі әуе қатынастарын тоқтатуды, сондай-ақ АҚШ Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) Виргиния штатының Ферфакс округіндегі штаб-пәтеріне ұшақпен шабуыл жасауды жоспарлаған. Боджинка жоспары мұқият болғанымен, 1995 жылдың 6-7 қаңтарындағы химиялық өрт Филиппин Ұлттық Полициясының (Батыс Полициялық Ауданы, қазір Манила Полициялық Ауданы) назарын аударды. Юсеф пен Мохаммед үш шабуылдың ешқайсысын іске асыра алмады. Тек Юсефтің Филиппин Әуе Жолдарының 434 рейсіне орнатқан сынақ бомбасынан бір адам қаза тауып, 10 адам жарақат алды. Олар сонымен қатар Филиппиннің оңтүстігіндегі сауда орталығы мен театрға тағы екі бомба орналастырды. Боджинка жоспарының кейбір элементтері (ЦРУ штаб-пәтеріне ұшақпен шабуыл жасау жоспары да бар) алты жылдан кейін, Дүниежүзілік сауда орталығына және Пентагонға жасалған 11 қыркүйек шабуылдарында қолданылды.

Терминология және этимология

Бұл жоспар сондай-ақ Oplan Bojinka, Операция Bojinka, Жоба Bojinka және Bojinga деп аталады. ФБР қызметкерлері "Божинка" операциясын "48 сағаттық үрей" деп сипаттады. Бірнеше жаңалық құралдары, Time Asia сияқты, Боджинка сөзінің серб-хорват тілінде "күрт дауыс" немесе "жарылыс" деген мағынасы бар деп қате айтты. 9/11 комиссиясының есебінің 5-тарауының 7-ескертпесінде Халид Шейх Мохаммед: "Боджинка – серб-хорват тілінде кеңінен таралған "үлкен жарылыс" деген сөз емес, ол Ауғанстандағы майдан желісінде естігеннен кейін қолданған мағынасыз сөз" делінген.

Қаржыландыру

Боджинка қастандығына қаржыландыру Осама бен Ладен мен Хамбалиден, сондай-ақ бен Ладеннің күйеу інісі Мохаммед Джамал Халифа басқаратын көлеңкелі ұйымдардан түсті. Бұл қастандықты қаржыландырған – Уәли хан Әмин Шах. Ол өзінің сүйіктісі және Манила қаласындағы басқа әйелдер арқылы ақшаны жылыстату арқылы қаржыландырды, олардың бірнешеуі барда жұмыс істесе, ал біреуі KFC ресторанында қызмет еткен. Оларды сыйлықтармен және демалыс сапарларымен параға тартып, банкте есепшоты ашып, қаражатты жасыруға көндірді. Ақша аударымдары шағын болды, шамамен 12 000 – 24 000 филиппин песосы (500 – 1000 АҚШ доллары) және әр түні Wendy’s немесе караоке барында берілетін. Ақша "Адам Сали" деген атқа тиесілі болды, бұл Рамзи Юсефтің псевдонімі. Ақша Иорданиялық Омар Абу Омарға тиесілі филиппин банкіндегі шот арқылы келді. Ол Мохаммед Джамал Халифа басқаратын "Халықаралық қатынастар және ақпарат орталығы" ислам ұйымында жұмыс істеді. "Консоджая" атты компания да Манилалық жасушаға ақшаны жылыстату арқылы қаржылық көмек көрсетті. "Консоджая" – бұл "Джема Исламия" тобының басшысы, индонезиялық Ридуан Исамуддин, сондай-ақ Хамбали деп танылатын адам құрған компания. Уәли хан Әмин Шах компания директорлар кеңесінің құрамында болды.

Жоспарлау

Манилаға келгеннен кейін Юсеф, басқа “Араб афғандарымен” бірге Манила қаласында жасырын ұяшықтар құруға кірісті. Юсеф 1994 жылдың күзінде Шахпен бірге Сингапурге келген еді. Екеуі де Сингапурдан Филиппин визасын алды. Бірнеше күн Маниладан кетіп қайтқан Юсефті Метро Манилаға келген соң ислами миссионерлер күтіп алды. Олар одан 1994 жылдың 12 қарашасында Филиппинге келуі тиіс АҚШ Президенті Билл Клинтонға шабуыл жасауды сұрады. Клинтон Азия елдеріне бес күндік сапармен келе жатқан еді. Юсеф президентті өлтірудің бірнеше жолын ойлады, соның ішінде Клинтонның кортежінің жолына ядролық бомбалар қою, Air Force One немесе президенттік лимузиніне Stinger зымыранын ату, Манилаға баллистикалық зымырандар ұшыру және оны фосгенмен, химиялық қарумен өлтіру. Бірақ президентті өлтірудің қиын екенін түсініп, бұл жоспардан бас тартты. Дегенмен, Папаны өлтіру жоспарын Боджинка операциясына енгізді. 1994 жылы Юсеф пен Халид Шейх Мохаммед әуежай қауіпсіздігін сынауды бастады. Юсеф Гонконгтағы Кай Так халықаралық әуежайынан Тайбэйге жақын Тайваньдағы Таоюань халықаралық әуежайына билет алды. Мохаммед Манила маңындағы Ниной Акино халықаралық әуежайынан Сеулге жақын Кимпо халықаралық әуежайына билет алды. Екеуі де 14 бөтелке көзге тамсау сұйықтығын нитроглицеринге айналдырды, ол Филиппинде оңай қолжетімді болатын. Юсеф аяғының үстіне металл таяқ тіркеп алды, ол жарылыс құралы ретінде пайдаланылуы керек еді. Әуежай күзетшілерін шатастыру үшін екеуі де металл әшекейлер мен киім киді. Олар әйелдермен кездесетінін көрсету үшін сөмкелеріне презервативтер салды. 8 желтоқсанда Юсеф “Нажи Авайта Хаддад” деген лақап атымен Дона Жозефа пәтерлеріне көшіп кірді және өзін марокколық деп таныстырды. Пәтердің иесі Эдит Геррера, екі адамнан жаңа тіркеу формаларын сұраған соң, қабылдаушымен бірге күлді. “Мүмкін, олар өз есімдерін ұмытып қалған шығар”, – деді ол, алғашқы форманы жыртып тастағанда. Юсеф бірінші формаға өзінің нақты есімін жазып қойған еді. Юсеф 603-ші нөмірлі бөлмені алдын ала брондаған еді. Ол 80 000 песо депозит төлеп, бөлмеге дейін лифтпен көтерілер алдынан тағы 40 000 песо қосымша төледі. Мохаммед өзін “Абдул Маджид” деп таныстырды, ол Сауд Арабиясынан немесе Катардан фанера экспорттаушы екенін айтты. Шындығында, Юсеф пен Мохаммед “Боджинка” операциясын жоспарлауға кіріскен еді. Зейд, шамасы Рамзи Юсеф, солтүстік-батыс рейсі 30-ды, Тайпейден Гонолулуға бағытталған United рейсін және Бангкоктен Тайпейге, содан кейін Сан-Францискоға бағытталған United рейсін нысанаға алуы керек еді. Жарылыстарды ұшақтан түспей тұрып, оперативтік қызметкерлер уақытында жасауы тиіс еді. Ұшақтар Тынық мұхиты мен Оңтүстік Қытай теңізінің үстінде шамамен бір уақытта жарылып кеткен болар еді. Егер бұл жоспар орындалса, мыңдаған жолаушы қаза тауып, әлем бойынша әуе қатынасы тоқтатылуы мүмкін еді. АҚШ үкіметі жоспар орындалған жағдайда қаза табатындардың саны шамамен 4000-қа жетеді деп болжады. (Салыстыру үшін, 11 қыркүйек шабуылында АҚШ-та шамамен 3000 адам қаза тапты.) Егер жоспардың екінші кезеңі сәтті аяқталса, ол соңғы жылдардағы ең қорқынышты террористик шабуыл болар еді.

Бомба

"Mark II" "микробомбаларында" таймер ретінде Casio цифрлық сағаттары, мақта жүніне ұқсайтын стабилизаторлар және жарылғыш зат ретінде анықталмайтын мөлшерде нитроглицерин болды. Басқа құрамына глицерин, нитрат, күкірт қышқылы, сондай-ақ нитробензолдың, күміс азидінің (күміс тринитридінің) және сұйық ацетонның өте аз мөлшердегі концентрациялары кірді. Әрбір бомбада екі 9 вольттық батарея қуат көзі ретінде қолданылды. Батареялар шамның жіпшелеріне қосылып, осы арқылы бомба жарылатын еді. Мұрад пен Юсеф SCR (кремнийлі басқарылатын түзеткіш) құрылғысын қосқыш ретінде қолданып, жіпшелерді жарып, бомбаны іске қосты. Бомбалаушы сағатты киген кезде сымдар сағаттың негізіне тығылғанда сыртқы ұя жасырылған. Бұл өзгеріс соншалықты шағын болғандықтан, сағатты әдеттегідей киюге болады. Юсеф 11 желтоқсанда Филиппин әуе компаниясының 434 рейсін сынақтан өткізген кезде, аяқ киімдерінің ішкі жағына батареяларды жасырып, әуежай қауіпсіздігінен өтті. Юсеф нитроглицеринді контактты линзаларды тазартатын ерітінді бар деген сылтаумен кішкентай ыдысқа салып, ұшаққа тымызын жеткізді.

Нысаналы ұшулар

Денис Пискевич, "Америкамен терроризм соғысы: тарих" кітабының авторы, "Зиед" Рамзи Юсефтің кодовое аты болуы мүмкін екенін айтты. "Зиед" Солтүстік-батыс әуе компаниясының Манила-Сеул-Лос-Анджелес рейсіне, содан кейін United Airlines әуе компаниясының Сеул-Тайбэй-Гонолулу рейсіне, одан кейін United Airlines Тайбэй-Бангкок-Сан-Франциско рейсіне шабуыл жасау жоспарлаған. Зиед Бангкокте қонғаннан кейін Пәкістанның Карачи қаласына қашып кетуі керек еді. "Мажбос" United Airlines Тайбэй-Токио-Лос-Анджелес рейсіне шабуыл жасау жоспарлаған, ол Токиода қонғаннан кейін United Airlines Токио-Гонконг-Нью-Йорк рейсімен ұшуға тиіс еді. Гонконгқа қонғаннан кейін ол Пәкістанның Карачи қаласына қашып кетуі керек еді. "Обайда" United Airlines Сингапур-Гонконг-Лос-Анджелес рейсіне және United Airlines Лос-Анджелес-Гонконг-Сингапур рейсіне шабуыл жасау жоспарлаған, бұл рейс Сингапур-Гонконг-Сан-Франциско рейсіне айналуы керек еді. Сингапурға келгеннен кейін Обайда Пәкістанға қашуға тиіс еді. Полиция дәлелдерді тапқаннан кейін өзін "Ахмед Саид" деп таныстырған адамды қамауға алды. Кейіннен Мұрат болып шыққан "Саид" өзінің коммерциялық ұшқыш екенін және полиция бөліміне барып, өзінің піркітке ұқсайтын нәрселердің жарылғанын түсіндіруге бара жатқанын мәлімдеді. Мұрат бастапқыда қашуға тырысты, бірақ ағаш түбіріне сүрініп, қамауға алынды. Қамауға алған офицердің қолшабы жоғалғандықтан, ол Мұраттың қолына офицердің плащынан алынған иілгіш шнурмен байлады. Мұрат екі адамның көмегімен таксиде полиция бөліміне жеткізілді. Ол полиция қызметкерлеріне босату үшін 110 740 филиппин песосы (2000 АҚШ доллары) ұсынды, бірақ олар бас тартты. Файлдардың біріндегі алғашқы мәтінде былай делінген: "АҚШ үкіметін қолдайтын барлық адамдар біздің болашақ жоспарларымыздағы нысанамыз болып табылады, өйткені олардың барлығы өз үкіметтерінің әрекеттеріне жауапты және АҚШ-тың сыртқы саясатын қолдайды және оған қанағаттанған. Біз АҚШ-тың барлық ядролық нысаналарын жоямыз. Егер АҚШ үкіметі Израильді қолдауын жалғастырса, онда біз АҚШ-тың ішінде де, сыртында да операцияларды жүргізуді жалғастырамыз, соның ішінде..." деп мәтін аяқталады. "Божинка" деп аталған файлда Азия мен АҚШ арасындағы 11 рейс тізімі бар, олар бес кодовое атаумен топтастырылған. "ОРНАТУ: 21:30-дан 22:30-ға дейін ТАЙМЕР: 23 сағат. BOJINKA: 20:30 21:30 NRT 5-күні" (United Airlines рейсі 80 үшін) және "ОРНАТУ: 8:30 9:00. ТАЙМЕР: 10 сағат. BOJINKA: 19:30 20:00 NRT 4-күні" (Northwest Airlines рейсі 30 үшін).

Салдары

АҚШ тергеушілері Халид Шейх Мохаммедтің «Әл-Қаида» ұйымымен байланысын бірнеше жылдан кейін ғана анықтады. Халид Шейх Мохаммед келесі жоспарында жарылғыш заттарды қолданудың қауіпті екенін шешіп, оның орнына ұшақтарды пайдалануды жөн көрді. Бұл жоспар кейін қайта қаралып, 11 қыркүйек шабуылы кезінде іске асырылды. Халид Шейх Мохаммед 2003 жылы Пәкістанның Равалпинди қаласында тұтқындалды. Юсеф 2001 жылы жаңа сот процесін талап етті. АҚШ-тың екінші апелляциялық округінің соты 2002 жылдың 3 мамырында бұл істі қарады және 2003 жылдың 3 сәуірінде Юсеф пен оның әріптестерінің түрмеде қалуы туралы шешім шығарды. «Боджинка» 9/11 туралы көптеген деректі фильмдер мен мини-сериалдарда, оның ішінде «The Path to 9/11» және «The Secret History of 9/11» фильмдерінде көрсетілді.