Кіріспе

Фред Уоллес Хейз (Fred Wallace Haise Jr., 1933 жылы туған) – NASA-ның бұрынғы американдық ғарышкері, инженер, АҚШ Теңіз корпусы мен Әуе күштерінің ұшқышы және сынақ ұшқышы. Ол Айға ұшқан 24 адамның бірі, «Аполлон-13» ғарыш кемесімен Ай модулінің ұшқышы ретінде ұшқан. Ол Айға қадам басқан алтыншы адам болуға жоспарланған, бірақ «Аполлон-13» миссиясы жол ортасында тоқтатылды. 1977 жылы Хейз NASA-дан 1979 жылы зейнетке шыққанға дейін бес рет «Space Shuttle Approach and Landing Tests» сынақтарын жүргізді. Оның 1941 жылы туған кіші әпкесі бар. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін оның әкесі 38 жасында АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, Хейз отбасы Чикагоға көшті. Содан кейін отбасы Флорида штатының Ки-Уэст қаласына көшіп, әкесінің «YMS 84» кемесі Оңтүстік Тынық мұхитына аттанғанда Білоксиге қайтып келді. 1950 жылы Билокси орта мектебін бітірді. Журналистикаға стипендия алып Перкинстон кіші колледжінде оқыды және бейсбол командасында ойнады. 1952 жылы бітіріп, Әскери-теңіз авиациялық кадеттер бағдарламасына қатысты. NAS Pensacola-дағы теориялық оқудан өтті, содан кейін 1952 жылы NAS Whiting Field-қа ауысты. SNJ және F6F Hellcat ұшақтарында оқып, 1954 жылы ұшу дағдысын жетілдірді. 1954 жылдың наурыз айынан 1956 жылдың қыркүйегіне дейін MCAS Черри Пойнт, Солтүстік Каролинада VMF 533, содан кейін VMF 114 эскадрильяларында F2H 4 Banshee және F9F 8 Cougar ұшақтарында АҚШ Теңіз корпусының ұшқышы ретінде қызмет етті. Хейз Техас штатындағы NAS Kingsville-дегі АҚШ Әскери-теңіз күштерінің озық дайындық командасында тактикалық және кез келген ауа райындағы ұшу нұсқаушысы болып та қызмет етті. Ол Огайо штатындағы Мансфилд Лам әуе ұлттық гвардия базасындағы 164-ші тактикалық эскадрильяның 164-ші стандарттау және бағалау ұшу тобының бастығы және тактикалық ұшқышы болды.

NASA мансабы

1966 жылы Хайз НАСА-ның 5-ші астронавт тобына таңдалған 19 астронавттың бірі болды. Ол NASA-да бірнеше жыл азаматтық зерттеуші-ұшқыш ретінде жұмыс істеген. Тобында ол миссияға тағайындалған алғашқы астронавт болды, «Аполлон-8» және «Аполлон-11» ғарыш кемелері үшін Ай модулінің қосалқы пилоты қызметін атқарды. Миссия кезінде Жер мен Ай арасындағы қашықтыққа байланысты Хайз, Джим Ловелл және Джек Свигерт адам баласы Жерден ең алыс қашықтыққа ұшқан рекордты орнатты. Хайз бен Джек Свигерт 5-ші топтан ғарышқа ұшқан алғашқы адамдар еді. Осы ұшу барысында Хайз несеп жолдарының инфекциясына, содан кейін бүйрек инфекциясына шалдықты. Бұл инфекциялар сапардың көп бөлігінде оны мазалады. «Аполлон-13» бағдарламасы аясында Хайз Айға аяқ басқан алтыншы адам болуға жоспарланған, ал Ловелл 5-ші болып тағайындалған еді. Бірақ Алан Шепард пен Эдгар Митчелл «Аполлон-14» бағдарламасы арқылы сәйкесінше бесінші және алтыншы болып, «Аполлон-13» миссиясының Фра Мауро формациясына қатысты мақсатын орындады. Кейін Хайз «Аполлон-16» ғарыш кемесінің қосалқы командирі болды. Ресми таңдау болмаса да, Хайзке «Аполлон-19» ғарыш кемесінің командирі болуы көзделіп, Уильям Р. Погге командалық модульдің пилоты, ал Джеральд П. Карр Ай модулінің пилоты қызметін атқаруы жоспарланған. Алайда, 1970 жылы бюджеттің қысқартылуына байланысты бұл миссия тоқтатылды.

Ғарыш шаттлының жақындауы мен қону сынақтары

Аполлон-16 ғарыш кемесіндегі қосалқы міндетін аяқтағаннан кейін Хейз ғарыш шаттл бағдарламасына көшті. 1977 жылы ол Эдвардс әуе базасында бағдарламаның ұшып-қону және қону сынақтарына (ALT) қатысты. С. Гордон Фуллертон ұшқыш ретінде, ал Хейз командир ретінде, шаттл тасымалдау ұшағынан босатылғаннан кейін «Энтерпрайз» ғарыш шаттлын үш рет еркін ұшумен қондырды. Бұл сынақтар шаттлдың ұшу сипаттамаларын растады, бұл бағдарламаның табысы үшін маңызды қадам болды. 1979 жылдың маусым айында Хейз NASA-дан кетіп, Grumman Aerospace Corporation компаниясында сынақ ұшқышы және басшы қызметін атқарды, ол 1996 жылы зейнетке шыққанға дейін сонда жұмыс істеді. Ол «Энтерпрайз» шаттлын қондыру сынақтарын өткізген төрт ғарышкердің ішіндегі ғарышқа шаттлда ұшпаған жалғыз азаматы болды.

Жеке өмір

Хейздің алғашқы әйелі Мэри Гриффин Гранттан төрт баласы бар, ол 1954 жылдың 4 маусымында үйленді және 1978 жылдың 21 шілдесінде ажырасты. 2022 жылдың 7 ақпанында Франсис қайтыс болды. 1973 жылдың 22 тамызында Хайз, 1970 жылғы «Тора! Тора! Тора!» фильмі үшін Айчи D3A «Val» торпедалық бомбалаушысына ұқсатып өзгертілген, Еске алу Әуе күштеріне тиесілі Convair BT 13 ұшағын ұштырды. Техас штатының Галвестон қаласындағы Скоулз алаңында қонуға тырысқанда, қозғалтқыштың себебі анықталмаған ақаулығы салдарынан ұшақ апатты түрде қонды. Хайз апаттан кейін денесінің 50 пайызы екінші дәрежелі күйік шалдықты.

Ұйымдар

Хайс Америка Астронавтика қоғамының (AAS) және Эксперименталды сынақ ұшқыштары қоғамының (SETP) мүшесі; Tau Beta Pi, Sigma Gamma Tau және Phi Theta Kappa ұйымдарының мүшесі; сондай-ақ Ұлттық Екінші дүниежүзілік соғыс ұшқыштары қауымдастығының құрметті мүшесі. 1970 және 1977 жылдарғы Америка Астронавтика қоғамының Ұшу жетістіктері сыйлығы; 1970 жылғы Нью-Йорк қаласының алтын медалі; 1970 жылғы Хьюстон қаласының Батылдық медалі; Джефф Дэвис сыйлығы (1970); JSC арнайы жетістіктері үшін сыйлығы (1978); SETP-нің Ивен К. Кинчелое сыйлығы (1978); Әуе күштері қауымдастығының Дэвид К. Шиллинг сыйлығы (1978). NASA-ның Еңбегі үшін ерекше медалі және NASA-ның Қызметі үшін ерекше медалі. Ол сондай-ақ 1997 жылдың 4 қазанында АҚШ Астронавттар Даңқы залына енгізілген 24 Аполлон астронавтының бірі болды. 2022 жылдың 13 ақпанында Билокси қаласы тарихи Билокси маяғының тұрақ орнында Хайс мүсінін ашты. Ол салтанатқа қатысып, мүсіннің негізінде бетонға қолтаңбасын басты. Мүсінді Миссисипи суретшісі Мэри Отт Тремель Дэвидсон жасады. 2023 жылдың қыркүйегінде Хайс Огайо штатының Дейтон қаласындағы Ұлттық авиация Даңқы залына енгізілді.

Танымал мәдениетте

1995 жылы түсірілген "Аполлон-13" фильмінде Хейз рөлін Билл Пакстон сомдады.