Кіріспе

Өсімдіктер туысы
Оңтүстік Американың жалын гүлдері
Автоматты taxobox
|сурет = Gloriosa rothschildiana 01.jpg
|сурет сипаттамасы = Gloriosa superba
|таксон = Gloriosa
|автор = L.

Бұл – жұмсақ, түйіртәрізді тамырлары бар, жапырақтары түсетін көп жылдық өсімдіктер. Олар муссонды жаңбырға бейімделген және құрғақ маусымда тыныштықта болады. Өсімдіктің барлық бөліктерінде колхицин және оған ұқсас алкалоидтар бар, сондықтан оларды жұтқанда қауіпті у болады, ал сабақтары мен жапырақтарына тию теріде тітіркеніс тудыруы мүмкін. Африка мен Үндістанда дәстүрлі медицинада өсімдіктің әртүрлі түрлері әртүрлі ауруларды емдеу үшін қолданылады. Өсімдіктердің жапырақтарының ұштарында өрмелегіштер болады.

Тарату

Бұл туыс Африка, Арабия түбегі және Үндістан субконтинентінен Малезияға дейін кеңінен таралған. Әсіресе Gloriosa superba кеңінен жабайыланған. Австралияда "Оңтүстік-Шығыс Квинсленд және Жаңа Оңтүстік Уэльс жағалауының құрғақ қатты орманды және құмды өсімдік жамылғысының төменгі қабаттарында шашыраңқы жабайыланған популяциялар кездеседі". Австралияда ол қарқынды және қауіпті инвазивті арамшөп саналады, ол жергілікті түрлердің есебінен жағалау құмды төбелеріне басымдық береді және жегенде жергілікті жануарлар мен құстардың өліміне себеп болады. Үндістанда Gloriosa Батыс Гатттарда таралған, бірақ дәрі-дәрмек өндірушілердің шектен тыс түбірден жұлуына байланысты оның саны тез азайып барады.

Көбейту

Жалпы, өсімдіктер тұқымнан көбейеді, бірақ жетілген өсімдіктерді түйірден бөліп өсіруге болады. Қатты тұқымдар 6-9 ай бойы ұйықтап қалуы мүмкін. Глориоза суперба өзін-өзі өлтіру үшін қолданылған.

Символизм

Глориоза суперба – Зимбабве мемлекетінің ұлттық гүлі (онда ол қорғалатын өсімдік). Жалын гүлінің пішіндес алмас брошь 1947 жылы Оңтүстік Родезиядан (қазіргі Зимбабве) королева Елизавета II-ге, ол әлі таққа мұрагер ханшайым болған кезде, сыйға берілген. Жалын гүлі Родезия жеңіл жаяу әскерінің полк туларында қолданылған. Бұл гүл сонымен қатар Үндістанның Тамил Наду штатының мемлекеттік гүлі болып табылады. Ол Шри-Ланка Республикасының құрамындағы бұрынғы де-факто Тамил Иламның ұлттық гүлі деп есептеледі.