Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Тропикалық тұмсықты дельфин (Indopacetus pacificus), сондай-ақ Үнді-Тынық мұхитының тұмсықты киті немесе Лонгманның тұмсықты киті деп те аталады, жақында ғана әлемдегі ең сирек киттердің бірі деп есептелген, бірақ қазір осы атаққа қаптал тісті кит ие. 2010 жылғы мәліметтер бойынша, бұл түрге қазір онға жуық жағаға шығу жағдайлары және 65-тен астам кездесу тіркелген. Бұл Indopacetus туысының жалғыз түрі.

Ашу тарихы

Бұл түрдің тарихы ұзақ және қате анықтамаларға толы, бірақ қазіргі таңда олардың көпшілігі шешілді. 1882 жылы Квинсленд штатының Макей қаласының жағажайында табылған бас және жақ сүйектері 1926 жылы Х.А. Лонгманның осы түрді алғаш рет сипаттауына негіз болды. Басқа зерттеушілер оған сенбеді және бұл үлгі Трюдің тұмсықты китінің Тынық мұхитындағы түрі немесе әйел бөтелкелі кит болуы мүмкін деп ойлады. Лонгманның алғашқы жарияламынан шамамен 30 жыл өткен соң, Данане, Сомали маңында екінші бас сүйек табылды (1955). Бұл үлгі жағалауға шығып, кейін тыңайтқышқа айналдырылған. Құтылып қалғаны – бас сүйек ғана. Биолог Джозеф К. Мур осы бас сүйекті, түпнұсқа Макей үлгісімен бірге қолданып, Лонгманның тұмсықты китінің бірегей түр екенін дәлелдеді және оны жеке туысқа – Индопацетусқа жатқызды. Дейлбұт және авторлар (2003) генетикалық және морфологиялық талдаулардың комбинациясын қолданып, тағы төрт үлгіні анықтады, соның ішінде 2000 жылдың қаңтар айында Мальдив аралдарында табылған ұрығы бар толық ересек әйел кит. Қалған үлгілерге 1968 жылға дейін жиналған Кениядан келген бас сүйек және 1976 және 1992 жылдары Оңтүстік Африкадан жағаға шыққан екі жас еркек кит кірді. Морфологиялық талдаулар негізінде Дейлбұт және авторлар Индопацетус туысының жарамды екеніне қорытынды жасады. Бұл түрдің сыртқы түрі мен түс схемасы да анықталды және 1960 жылдан бері Үнді және Тынық мұхитында байқалған құпия тропикалық бөтелкелі киттермен байланыс орнатылды. Осы мақала басылымға дайындалып жатқанда, 2002 жылдың шілдесінде Кагосимада (Жапония) Бэйрдтың тұмсықты киті деп қате танылған үлгі жағаға шықты.

Сипаттама

Лонгманның тұмсықты киттері мезоплодонт тұмсықты киттері мен бөтелкелі киттерге өте ұқсас келеді, бұл үлкен таксономиялық шатасуға себеп болды. Мальдив аймағынан алынған ана киттің денесі бөтелкелі киттер сияқты берік болған, бірақ бұл деформация болуы мүмкін, себебі Жапониядан алынған, аз ыдыраған ана киттің денесі Мезоплодонға тән бүйірлік қысылған формада болды. Жастардың тұмсығы бөтелкелі киттерге ұқсас өте қысқа, ал осы уақытқа дейін байқалған ересек ана киттердің тұмсығы ұзын, және ол сәл байқалатын майлы органға қарай бірте-бірте өтеді. Сонымен қатар, ересек киттердің арқалық қанаттары тұмсықты киттерге қарағанда едәуір үлкен және үшбұрышты болып көрінеді, ал жастардың арқалық қанаттары салыстырмалы түрде кішкентай және артқа қарай иілген. Ересек еркек киттері әлі құрлыққа шыққан жоқ, бірақ тропикалық бөтелкелі киттердің байқалуы олардың дөңгелекше майлы органы, тұмсығының алдыңғы бөлігінде орналасқан екі тісі және тістермен шайқасқаннан қалған іздері бар екенін көрсетеді. Киттің денесінде шұңқыршақ акулалардың шаққан іздері де жиі кездеседі. Жастардың ерекше түсі Лонгман киттерін тропикалық бөтелкелі киттермен байланыстыруға көмектесті; екеуінің де сопақшасының артында қара түсті арқасы бар, ол тез күңгірт сұр түске, содан кейін ақ түске ауысады. Арқасындағы қара түс киттің көзіне дейін созылады, көздің артындағы ақ дақтан басқа, содан кейін желбезекке қарай бір сызық бойымен жалғасады, ол да қараңғы. Тұмсықтың және жотаның ұшында да қара іздер бар. Ана киттердің түсі қарапайым; денесі әдетте қоңыр бастан басқа сұр түсті. Бұл түрдің түсі өте өзгермелі болып көрінеді. Мальдив аймағынан алынған ана киттің ұзындығы 6 м (20 фут), ішінде 1 м (3 фут) ұзындығындағы ұрық болған, ал жапондық ана киттің ұзындығы 6,5 м (22 фут) құрады. Тропикалық тұмсықты киттер туралы хабарлар оларды тіпті 7-9 метр (23-29,5 фут) аралығында көрсетеді, бұл кез келген мезоплодонттан үлкен және бөтелкелі китке тән. Салмағы және репродуктивтік ақпараты белгісіз.

Мінез-құлық

Тропикалық бөтелкелі киттерді бақылау, олардың басқа жергілікті тұқымдас киттерге қарағанда ірі топтарда жүретінін көрсетеді. Топтардың мөлшері ондағаннан 100-ге дейін жетеді, әдетте 15-20 киттен тұрады, және топтар өте біріңғай болып көрінеді. Олардың топтары кейде басқа түрлермен қатар жүреді, мысалы, қысқа қанатты кашалоттармен, бөтелкелі дельфиндермен, айналмалы дельфиндермен және горбатый киттермен. Олар көрінетін, бірақ қысқа мерзімдік су шығарулар жасайды. Олардың суға батуы 11 мен 33 минут аралығында сағалады, ал бір кит кем дегенде 45 минут бойы суға батқан.

Халық саны мен таралуы

Жағаға шығу оқиғалары мен байқаулар түрдің Үнді мұхитында Оңтүстік және Шығыс Африкадан Мальдив аралдарына, Шри-Ланкаға және шығысқа Мьянмаға дейін, ал Тынық мұхитында Австралиядан Жапонияға дейін таралғанын көрсетеді. Дегенмен, тропикалық тұмсықты киттердің байқалуы ескерілгенде, бұл киттің таралған аймағы кеңейеді; олар Арабия теңізінен, оның ішінде Аден шығанағынан байқалған. 2015 жылдың желтоқсанында Чошиден тыс, киттерді қадағалау кемесінен бір кит байқалды. Токара аралдарынан және Жаңа Каледониядан да мүмкін байқаулар тіркелген. Лонгманның тұмсықты киттерінің таралған аймағы бұрын Тынық мұхитының жылы суларымен шектелген деп есептелген, бірақ соңғы жылдары жағаға шығу туралы мәліметтер олардың Хоккайдо сияқты Суарктикалық аймақтарға дейін көшіп кетуі мүмкін екенін көрсетті. Жапон теңізінде осыған қатысты расталмаған жағдайлар бар, бірақ 2011 жылы Владивосток маңындағы жағажайда Лонгманның тұмсықты китінің жағаға шыққандығы туралы хабарлама болды. 2009 жылы Бенгал шығанағының оңтүстігінде тропикалық бөтелке мүңкіл киттердің алғашқы расталған байқауы тіркелді. 2010 жылдың жазы мен күзінде NOAA кемесі McArthur II-дегі зерттеушілер Гавайи жағалауында тропикалық бөтелке мүңкіл киттердің екі тобын байқады. Бірінші байқауда 70-тен астам жеке тұлғадан тұратын "ірі, белсенді топ" жылдам су бетіне шығып, кейде секіріп ойнады; екінші байқау қазан айының соңында топ "қашып кеткендей" болғандықтан, біріншісідей ұзаққа созылмады. Тайвань және оны қоршаған кішкентай аралдарда, мысалы, Илан, Жасыл арал және Орхидея аралында байқаулар мен жағаға шығу оқиғаларының саны артып келеді. 2015 жылы Пакистан жағалауында жергілікті балықшылар бір китті құтқарып алды. Дейлбұт және басқалардың (2003) еңбегінен бері Филиппинде (2004), Тайвань мен Мьянмада (2005), Андаман аралдарында (2009) және Мауиде (2010) қосымша жағаға шығу оқиғалары туралы хабарланды.

Қорғау

Қазірге дейін осы киттердің ауланғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ, бірақ жекелеген киттер Шри-Ланка жағалауларында балық аулау торларына түсіп қалған, ал 2005 жылы Тайваньда анасы мен баласынан тұратын кит жағаға шығуының себебі жақын маңдағы әскери жаттығулар болуы мүмкін. Тропикалық бөтелке мұрынды кит Тынық мұхиты аралдары аймағындағы киттер мен олардың мекендеу орындарын сақтау жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандумға (Тынық мұхиты киттері меморандумы) қол қойылған.