Кіріспе

Дагоберт II (Dagober ((c)tus; 679 жылы қайтыс болды) – франктардың королі, 675 немесе 676 жылдан бастап Аустразияны биледі, өліміне дейін. Ол – көлеңкеде қалған меровингтердің бірі. Ол кем дегенде тоғызыншы ғасырдан бері шейіт саналады. Меровинг дәуірінің тарихнамалары Дагоберттің билеу кезеңі туралы ешқандай мәлімет бермейді, оны әртүрлі дереккөздерден қайта құру қажет. 656 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол мұрагерлік құқығынан айырылып, Ирландияға жер аударылып, монах ретінде өмір сүрді. Оның Аустразияға оралуын Йорк епископы Уилфрид ұйымдастырды. Ол 675 жылы Хильдерик II-нің қазасынан туған азамат соғысы кезінде таққа отырды. Ұзаққа соқпаған билеу кезеңінде ол Неустриямен соғысты, Италиядағы Ломбард мемлекетімен бейбіт келісімге келді және алтын монета айналымын қайта жаңғыртты. Уилфридтің өмірбаяны Дагобертті епископтарға қарсы шығып, жаңа салықтар салған тиран ретінде бейнелейді. Ол жоғары ақсүйектердің қастандығы салдарынан өлтірілді, ал оның орнына бұрын оған қарсы соғысқан Неустрия королі Теодерик III отырды.

Жер аудару

Дагоберт III Зигеберт III-тің (632–651/6 жылдары билеген) және белгісіз әйелдің ұлы болды. Ол Зигеберттің жалғыз белгілі әйелі, одан кейін қайтыс болған Чимнехильдтің ұлы болмауы ықтимал. Осылайша, ол Зигебертпен туған Чимнехильдтің қызы Билихильдтің ағасы болды. Ол атасы Дагоберт I-нің (623–639) құрметіне аталған. 727 жылы жазылған франктар тарихы кітабында айтылуынша, Зигеберт қайтыс болғаннан кейін, сарайдың басшысы және корольдің ең қуатты шенеунігі Гримольд Дагоберттің шашын қырқып, Пуатье епископы Дидоның қамқорлығына тапсырды. Шашын қырқу Дагобертті таққа отыруға лайықсыз етті, себебі Меровингтердің корольдері әрқашан ұзын шашты болған. Дидо Дагобертті Ирландияға жіберді. Осы оқиғалардың нақты уақыты белгісіз. Олар көбінесе 656 жылға жатқызылады, бірақ 651 жыл да ұсынылған. Қазіргі заманға дейін жеткен ешбір дерек Дагоберттің Ирландиядағы уақыты туралы айтпайды. XVIII ғасырдың антиквары Мервин Арчдалл Дагоберттің Ирландиядағы нақты бір жермен байланысын алғаш рет жазбаға түсірді. Ол сол кездегі жергілікті ауызша дәстүрге сәйкес Дагоберт Слейн монастырында болған, және кейбір қазіргі ғалымдар бұл тұжырымды қабылдады деп жазды. Гримольд өзінің ұлы Хильдебертті Австразия тағына отырғызды, бірақ Кловис II (639–657) билігіндегі Неустриялықтар Гримольдты тұтқындап, Парижге әкелді, онда ол «өзінің билеушісіне қарсы әрекет еткені үшін», яғни заңды Меровинг мұрагеріне қарсы болғаны үшін өлім жазасына кесілді. Кловистің екінші ұлы, әлі кәмелетке толмаған Хильдерик II, 662 жылы Австразия тағына отырды. Ол Дагоберттің жарты қарындасы Билихильдке үйленді және Чимнехильдтің регенттігіне көшті. Ол 675 жылы патшайымы мен ұлымен бірге өлтірілді. Хильдериктің өлтіруі Дагоберттің отанына қайта оралуына себеп болды, бірақ оның тікелей салдары азаматтық соғыс болды. Сарайдың бұрынғы басшысы Эброин Неустрия королі Хлотар III-тің (658–673) ұлы Хлодис III-ті Австразия королі деп жариялады, ал Кловис II-нің үшінші ұлы Теодорих III-ті Леодегар Неустрия тағына отырғызды. Леодегар тұтқындалғаннан кейін Эброин Хлодисті Теодорихке тастап, австразиялық одақтастарын жоғалтты. Осы жағдайда Дагоберт Ирландиядағы жер аударылуынан қайта шақырылды.

Қуып-тұрмаудан оралу

Франктар тарихы кітабы Дагоберттің жер аударылуының жағдайын сипаттайтын жалғыз дереккөз болса, Вильфридтің өмірі оның қайтып оралуын баяндайтын жалғыз дереккөз болып табылады. Бұл ағылшын епискобы Вильфридтің өмірбаянын VIII ғасырдың басында Рипондық Стефан жазған. Стефанның сөзіне қарағанда, Дагоберт "жастығында" Ирландияға жер аударылған, ал оның достары мен туыстары ол әлі тірі екенін білген соң Вильфридтен оны Англияға әкеліп, содан кейін Аустразияға жіберуін өтінген. Вильфридтің өмірі Дагобертті қайтаруға кім жауапты болғанын нақты көрсетпейді, тек ол "достар" (amici) және "туған-туыстар" (proximi) болғанын айтады. Туған-туыстары анасының тарапынан болуы мүмкін. Достардың кімдер болуы мүмкін екендігі туралы көп келісім жоқ, мүмкін Вулфольд, Хилдерик II кезіндегі сарайдың басқарушысы, немесе Піппин Херсталь және Мартин Лаон, Франктар тарихы кітабында айтылғандай, "патшалардың қазасынан" кейін, шамамен 675 жылы билікке келген; тіпті Ультан, Сент-Мор-де-Фоссе аббаттығының игумены, ол өзі ирландтық болған және Ирландияда байланыстары болған. Дагоберттің таққа отырған күні белгісіз. 675 жылы Хилдерик II өлтірілді, ал Дагоберт 676 жылдың шілдесіне қарай таққа отырды.

Билік

Дагоберт патшалық құрған кезеңі туралы мәліметтер аз. Франктар тарихы кітабы, Нестриялық көзқараспен жазылған, оны жер аударылғаннан кейін есімдерін атамайды. Тарихшы Ричард Гербердинг «Тарих» кітабының авторы туралы: «Ол Дагоберт патша болып оралғанына сенбеді немесе бізді осы туралы хабардар етуді қаламады» дейді. Пол Фуракр Дагоберттің заңды патша ретінде танылмағанын айтады, себебі ол Нестриялықтардың қолдауымен таңдалмаған; ұзақ жер аударылғаннан кейін шет елдік деп есептелген; немесе туған кездегі жағдайларына байланысты таққа лайық деп саналмаған, анасы нағашы болған. Меровингтер патшалығының ішіндегі жетінші ғасырға қатысты жалғыз еңбек – Лаондық аббатисса Садальберганың өмірі, Дагоберт билігін еске алады, бірақ тек тоқырап өтеді. Онда Садальберганың Лангрестің Солтүстік Бургундиядағы маңынан монастырын Ланге қаласына көшіргені туралы жазылған, себебі «Дагоберт пен Теодерик III патшалардың арасындағы соңғы шайқас» болғаннан кейін болған алапаттықтарды сезінген. Бұл Дагоберт пен оның туысы Теодерик III арасындағы соғыстың жалғыз айғағы. Бұл Эбройн мен Австразиялықтар арасындағы азаматтық соғыстың жалғасуын көрсетеді, бірақ ол Шампаньдегі шекаралық дау ретінде басталған болуы мүмкін. Соғыс Нестрия билігіндегі Бургундияның тереңінен жүргізілгендіктен, Дагоберт бір кезде бастаманы қолға алған болуы мүмкін. Осы соғыс кезінде Пиппин мен Мартин Теодерик III-ке шабуыл жасаған болуы мүмкін, ол Эбройнмен Лукофао шайқасында жеңіліп, Мартиннің қазасына әкелді. Бұл шайқас Дагоберт қайтыс болғаннан кейін болған болуы мүмкін, бірақ 679 жылдың қыркүйегі, Дагоберт әлі тірі болған және әскер жинауға бұйрық бере алатын кез, ықтималрақ. Дегенмен, «Өмір» кітабындағы соғыстың нақты уақытын анықтау мүмкін емес. Ол 677 жылдың қыркүйегінде аяқталуы мүмкін. 676 жылы Дагоберт ломбардтармен «өте берік бейбіт келісімге» қол қойды. Оқиғаның нақты мерзімі бар, себебі оның жалғыз басқа көзі, Павел Диаконның сегізінші ғасырдың соңында жазған Ломбардтар тарихы, сол жылдың тамызында комета пайда болғанын хабарлайды. Бұл комета туралы Ирландиядан Жапонияға дейін бүкіл әлемге хабарланды. Алайда Павел бұл келісімді 671 жылы қайтыс болған Ломбард патшасы Гримольд билігінде жасалған деп жаңсады, Дагоберт тіпті Ирландиядан оралмас бұрын. Комета пайда болған кездегі Ломбард патшасы Перктарит еді. Дагоберт шығарған жалғыз сақталған түпнұсқа жарғы Ставелот-Мальмеди монастырының иелігін растайды. Жарғыда Дагоберт әкесі жасаған сыйлықтарға сілтеме жасайды, бірақ монастырды құрған Гримольдты атамайды, оның өзі оны жер аударған. Дагоберт алтынның монета соғуын қайта жаңғыртты, оны 670 жылы II Хильдерик тоқтатқан. Оның алтын тремиссисі бұрынғы франк стилінен өзгеше болды және қазіргі Византиялық солидтерінің үш сатысындағы кресті көшірді. Дагоберт Марсельде оның атынан монеталар соғылған соңғы патша болды. 613 жылдан 679 жылға дейін сақталған Марсельдің маңызды патшалық монетасы әрқашан патшаның атымен соғылған, бұл ерекшелік, себебі франк монеталарында әдетте тек монета соғушының және монетахананың есімдері ғана болған. 679 жылы Римге шіркеу кеңесіне қатысу үшін жолға шыққан Вильфрид Дагоберт сарайында болды, ол епископтың Ирландиядан оралуына көмектескені үшін риза болды. Дагоберт Вильфридті Страсбург епархиясына тағайындауды ұсынды, оны Вильфридтің өмірі «оның патшалығының бас епископтығы» деп атады, бірақ Вильфрид бас тартты. Дагоберт оған Римге дейінгі сапарына қару-жарақ пен серіктерін берді. Италияда Вильфрид Дагоберттің жаңа одақтасы Перктарит сарайында біраз уақыт болды. 679 жылдың соңында, Вильфридтің сапарынан кейін Дагоберт өлтірілді. Вильфридтің өмірі бұл «әділ герцогтар» епископтардың келісімімен жасалғанын мәлімдейді. Кейінгі дәстүрге сәйкес, ол Воврде аң аулаған кезде өзінің құдасы Иоанннан қаза тапты. Оның 23 желтоқсанда қайтыс болған дәстүрлі күні де соңғы дереккөздерге негізделген, бірақ кеңінен қабылданған. Дагоберт қайтыс болғаннан кейін Эбройн Теодерик III-нің Австразияға билігін кеңейтуге қол жеткізді. 680 жылы Вильфрид Австразия арқылы қайтып оралғанда, оны Эбройнның адамдары тұтқындады, оны Дагоберттің оралуын ұйымдастырғаны үшін кінәлады. «Өмір» журналында жазылғандай, Дагоберт «қалаларды қиратқан, билеушілердің кеңестерін елемеген, халықты салық төлеуден бас тартқан, Құдай шіркеулері мен олардың епископтарын жек көретін» адам болған. Қалалардың қирауы туралы сілтеме Дагоберттің Лукофаодағы жеңісінен кейін Эбройн жерді қиратқан кезде оларды қорғауға тырыспағанына қатысты болуы мүмкін.

Шейіт культі

Вильфридтің өмірі Дагоберттің өлтірілуін тіркеген жалғыз дереккөз, бірақ тоғызыншы ғасырдың соңына дейін оны Арденн аймағында шейіт ретінде құрметтегендігі туралы бірнеше растаулар бар. Дагоберттің қайда жерленгені туралы әртүрлі пікірлер айтылады. VIII ғасырдың басында жазылған Руан епискобы Одуиннің өмірінде айтылғандай, Дагоберт Руандағы Әулие Петр шіркеуінде, өзінен бұрынғы Хилдерик II, Хилдериктің жұбайы Билихильд және Дагоберт есімді нәрестесімен бірге жерленген. Бұл дереккөз «Гримольд шашын қырған Дагоберт» деп сөз етеді, бірақ оның жер аударылуы, қайта оралуы немесе билеуі туралы ештеңе айтпайды. Ал «Дагоберттің өмірі» кітабында Дагоберт Стенэйдегі Әулие Ремигийге арналған шіркеуде жерленгені жазылған. Бұл мүмкін, себебі Стенэй Аустразияның орталығында орналасқан. Дегенмен, бұл дереккөз 890 жылдарға жатады және Дагоберт II мен Дагоберт III (711–715) арасында шатасу тудырады, ол аурудан қайтыс болған. 872 жылы Батыс Францияның королі Карл Шалы (840–877) Дагобертке құрмет көрсетіп, оның қабірлерін арнайы салынған базиликаға көшірді, ол өз канондарымен жабдықталған Стенэйде орналасқан. Бұл уақыт Карлдың 870 жылы Мерсен шарты бойынша иеленген Лотарингияның сол бөлігінде өзін бекітуге тырысқанын көрсетеді. Қабірлерді көшіру туралы «Дагоберттің өмірінде» және Горз аббаттығының картотекасында сақталған жарғыда айтылған, онда дата көрсетілген. Әулие Дагоберт базиликасының иелігі туралы 1124 жылғы жарғыдан, сондай-ақ Горз картотекасынан белгілі. Иелік бір кезде Төменгі Лотарингия герцогы Годфри III-нің әйелі Беатрисқа берілді, ол 1069 жылы оны Горз аббаттығына сыйлады. Канондардың салдарынан монахтар оны бенедиктиндік монастырьға айналдырды. Дагоберттің мерекесі 23 желтоқсан күні тойланатын. Бұл күн «Дагоберттің өмірінде», Франция королі Лотардың (954–986) әйелі Эмма үшін жасалған, қазір жоғалған қасиеттілер күнтізбесінде және қазіргі Бельгия аймағынан алынған Узуардтың мартирологиясына қосылған (жергілікті толықтырулар) ауктарияда көрсетілген. Бірақ бір ауктария оның мерекесін 11 қыркүйекке белгілейді. Адо Виеннің мартирологиясының Льеж қолжазбасында Дагоберттің өлімі де 23 желтоқсан күні деп жазылған. Дагоберттің фестивалі Стенэйден тыс жерлерде кеңінен таралған жоқ. Әдетте, ол Дагоберт I-ге байланысты жерлермен байланысты болды. Ол Верденде XVI ғасырға дейін тойланып келді. Стенэйдің приоры 1580 жылы таратылды, ал 1591 жылы ғимараттар протестанттар тарапынан тоналанды. Дагоберттің қабірлері шашырап кетті, олардың кейбіреулері Сент-Гислейнге жетті.