Қосымша ақша тарихы: б.з.д. 1 мыңжылдықтан бастау алады. Лидиялық, парсы, Тонг Бэй, дирхам сияқты монеталар тарих, экономика, дін туралы мәлімет береді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Монеталардың тарихы бірінші мыңжылдық б.з.д.-ға дейін жетеді. Монеталардың ең танымал мысалдары – Лидиялық арыстан монеталары, парсылық дарик және сиглостар, Тонг Бей, дирхам және алтын динар. Монеталар тарихты зерттеудегі маңызды археологиялық дерек көзі болып табылады. Монеталар тіл, басқару жүйесі, дін, экономикалық жағдай және сол монетаны соққан билеуші туралы ақпарат береді. Алғашқы монеталар металл қалдықтарынан, есенге орнатылған балғамен соғылып жасалған. Қытайлар көбінесе құйма монеталар шығарған, және бұл Оңтүстік-Шығыс Азия мен Жапонияға тарады. Қытайдан басқа елдерде үкіметтер құйма монеталардың аз ғана бөлігін шығарғанмен, жалған монета жасаушылар арасында бұл кең таралған практика болды.
none
The history of coins stretches back to the first millennium BC/BCE. Notable examples of coins include the Lydian Lion coins, Persian daric and siglos, Tong Bei, the dirham and gold dinar. Coins are a major archaeological source of history. Coins convey information about language, administration, religion, economic conditions, and the ruler who minted those coins. Coins were first made of scraps of metal by hitting a hammer positioned over an anvil. The Chinese produced primarily cast coinage, and this spread to South East Asia and Japan. Although few non Chinese cast coins were produced by governments, it was a common practice amongst counterfeiters.
Ертедегі монеталар
Эфестің Артемида ғибадатханасы ежелгі әлемдегі ең көне монеталардың табылуына дәлел келтірді. Кейінгі ғибадатханалардың астында терең жатқан ғибадатхананың алғашқы құрылыстары б.з.д. VIII ғасырға дейін соқталады, және сол кезден бастап құнды заттар культ үшін қолданылды немесе құдайға жаттырылды. Лидиялық арыстан монеталары алтын мен күмістің табиғи қоспасы – электродан жасалған, бірақ құрамындағы бағалы металлдың мөлшері әртүрлі болды. Монетаға басылған патша арыстанының таңбасы, мөр сияқты, оның құндылығын көрсететін хабарлама болды. Бұл ежелгі грек монеталарынан бұрын пайда болды, олар арқылы Рим барлық батыс монеталарын, ал Селевкидтер, парфтар және сасанидтер – барлық ислам монеталарын құрды. Үнді монетасы грек, рим және ислам әсерінен пайда болды. Қытай монетасы, мүмкін, дербес дамыған болса да, XIX ғасырдың соңында батыс үлгісіндегі монеталармен алмастырылды. Азия, Африка және басқа елдер де батыс үлгісінде монета шығаруды қабылдады. Лидиялық арыстанды Лидияның Алитесі 610–560 ж.б.д. шаққан. Алайда, монеталар сауда үшін қолданыла бастауына біршама уақыт кетті. Тіпті ең кішкентай электро монета, бір күндік күнкөріске жеткілікті болса да, нан сатып алуға тым қымбат еді. Троялық жылқы Агамемнонның есімімен байланысты болды және жылқының символы Эолиядағы Кимеден шыққан монеталарға басылды, бұл олардың тегінің күшіне сілтеме екені болжанады. Шындығында, Агамемнонның қызы Гермодика II, Юлий Поллукс айтуынша, алтынға айналдырған патша Мидасқа үйленгеннен кейін монетаны ойлап тапқан. Бұл аңыздың ең логикалық түсіндірмесі, ол өзінің халқына ауыл шаруашылығы өнімдерін және өнеркәсіптің басқа салаларын сауда арқылы ақшаға айналдыруға шақырды, соның нәтижесінде оның қазынасы байыды. Бірақ гректердің «өнертабыс» деп атаған нәрсесі – монета туралы білімді одан дамыған елдерден әкелу болғанға ұқсайды. Алайда, барлық аңыз сияқты, мұнда да күндердің сәйкес келмеуі бар. Фригияның Мита есімді патшасы б.з.д. VIII ғасырда өмір сүрген, бірақ монеталар Фригия патшалығы құлағаннан кейін ғана ойлап табылған. Аилеттің Мидас мифологиясымен байланысы Лидия электромы Пактол өзенінен келгендіктен туды, онда патша Мидас қол тигізгеннің бәрін алтынға айналдыру қабілетін жойды. Аилеттің салық түсімдері оның және оның ұлы Крездің жаулап алуларын қаржыландырған «Мидастың тиісі» болуы мүмкін. Иондық Милет қаласында және Самос аралында бейнесі жоқ монеталардың алғашқы түрлері болған, бірақ Киме монеталары, б.з.д. 600–550 жылдары айналымға түскенде, жылқы символын пайдаланды – оларды Агамемнон әулетімен және Трой қаласы үстінен гректердің жеңісімен байланыстырды. Лидияға географиялық және саяси жағынан жақын болған Киме өздерінің «ақсүйектердің салық белгісі» өнертабысын азаматтарға жеткізді, осылайша Кимедің дөңгелек пішіндес ат басы күміс монеталарын, гемиоболдарды, екінші ең көне монета атағына үміткер етіп, Ион гректері бөлшек сауда үшін кең ауқымда алғаш рет қолданды, соның нәтижесінде нарықтық экономика әлемнің қалған бөлігіне тез тарады. Алғашқы монеталардағы арыстаннан жылқы басына дейінгі эволюцияны көрсететін схеманы қараңыз. Сол кезден бері монета ақшаның ең әмбебап нысаны болып табылады. Алғашқы монеталар электродан жасалған, ол алтын мен күмістің табиғи, ашық сары қоспасы, күміс пен мыс қосылған. Алайда, парсы дарики алғашқы алтын монета болды, ол ұқсас күміс монетамен бірге, сиглос (көне грекше σίγλος, ивритше שֶׁקֶל (шекель)) Ахеменид империясының биметалл ақша стандартын білдірді, ол бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Парсы монеталары парсы және сасанидтер дәуірінде де өте танымал болды. Әсіресе, Сузада және Ктесифонда. Ежелгі замандағы ең танымал және жиналған монеталардың бірі – рим және грек монеталары. Византия империясы көптеген монеталар (Византия валютасын қараңыз) шығарды, соның ішінде христиан кресінің және түрлі византия императорларының бейнесі бар өте жұқа алтын монеталар. VII ғасырдың Омейяд халифатының монеталары күміс дирхам мен алтын динарды қамтыды. Қытай Шан әулетінің XI ғасырға жататын қабіріндегі табылыс, бірінші құйылған мыс ақша Тонг Бей болуы мүмкін. Монеталар соғысқан мемлекеттер кезеңінде және Хан әулеті кезінде кеңінен қолданылды. Қытайдағы көптеген монеталардың ортасынан тесік жасалған, оларды жіпке байлап тасуға болатын. Күміс және алтын монеталар тарих бойы, тіпті бүгінгі күні де ең көп таралған және танымал. Әлемдегі ақша соғу орындары әлі де миллиондаған алтын және күміс монеталар шығарады, соның ішінде канадтық күміс кенеді, американдық алтын бүркіті және австралиялық Nugget. Мыс, никель және басқа металдар да жиі қолданылады, бірақ кішкентай номиналда. Кельт монеталары келттер тарапынан б.з.д. IV ғасырының соңынан б.з. I ғасырының ортасына дейін соғылды.
Ephesus' great temple of Artemis has provided evidence for the earliest coins yet known from the ancient world. The first structures in the sanctuary, buried deep under the later temples, date back to the eighth century BCE, and from that time on precious objects were used in the cult or dedicated to the goddess by her worshippers. The Lydian Lion coins were made of electrum, a naturally occurring alloy of gold and silver but of variable precious metal value. The royal lion symbol stamped on the coin, similar to a seal, was a declaration of the value of the contents. These directly preceded ancient Greek coinage, through which Rome begot all Western coinage, and through which the Seleucids, Parthians, and Sassanians begot all Islamic coinage. Indian coinage has largely been a product of Greek, Roman, and Islamic influences. Chinese coinage, though it probably developed independently, was succeeded by Western style coinage in the late nineteenth century. Other countries in Asia, in Africa, and elsewhere have adopted the Western approach to coinage as well. The Lydian Lion was minted by Alyettes of Lydia, 610–560 BC. However, it took some time before ancient coins were used for commerce and trade. Even the smallest denomination electrum coins, perhaps worth about a day's subsistence, would have been too valuable for buying a loaf of bread. The Trojan Horse had become synonymous with the name of Agamemnon and the symbolism of the horse was stamped on the coins from Cyme in Aeolia, presumably in reference to the power of their lineage. Indeed, the daughter of Agamemnon of Cyme, Hermodike II, is credited with inventing coined money by Julius Pollux after she married King Midas famed for turning everything he touched into gold. The most rational explanation of this fable seems to be, that he encouraged his subjects to convert the produce of their agriculture, and other branches of industry, into money, by commerce, whence considerable wealth flowed into his own treasury though it is more likely, that what the Greeks called invention, was rather the introduction of the knowledge of them [coins] from countries more advanced in civilization. However, as with all fables, there is a problem with the dates. A real King Mita of Phrygia lived in the 8th century BC but coins were not invented until well after the Phrygian kingdom collapsed. Aylettes’ association with the Midas mythology came about because Lydian electrum came from the river Pactolus in which King Midas supposedly washed away his ability to turn all he touched into gold. Aylettes’ tax revenue may be the real ‘Midas touch’ financing his and his son's, Croesus, conquests. There were some pre coin types, with no recognisable image, used in the Ionian city of Miletus and the island of Samos but it is noteworthy that the coins from Cyme, when first circulated around 600 550 BC, utilised the symbol of the horse tying them to the house of Agamemnon and the glory of the Greek victory over Troy. Cyme, being geographically and politically close to Lydia, took their invention of 'nobleman's tax token' to the citizens thus making Cyme's rough incuse horse head silver fractions, Hemiobols, a candidate for the title of the Second Oldest coins and the first used for retailing on a large scale basis by the Ionian Greeks, quickly spreading Market Economics through the rest of the world. For a timeline graphic showing the progression from pre coin, to lion, to horsehead imagery on the earliest coins, see Basic Electrum Types. Since that time, coins have been the most universal embodiment of money. These first coins were made of electrum, a naturally occurring pale yellow mixture of gold and silver that was further alloyed with silver and copper. However, the Persian daric was the first gold coin which, along with a similar silver coin, the siglos, (From Ancient Greek σίγλος, Hebrew שֶׁקֶל (shékel)) represented the bimetallic monetary standard of the Achaemenid Persian Empire which has continued until today. Also, the Persian coins were very well known in the Persian and Sassanids era. Most notably, in Susa and in Ctesiphon. Some of the most famous and widely collected coins of antiquity are Roman coins and Greek coins. The Byzantine Empire minted many coins (see Byzantine currency), including very thin gold coins bearing the image of the Christian cross and various Byzantine emperors. Coins of the 7th century Umayyad Caliphate included the silver dirham and gold dinar. A tomb of the Chinese Shang dynasty dating back to the 11th century BCE shows what may be the first cast copper money Tong Bei. Coinage was in widespread use by the Warring States period and the Han dynasty. Also a lot of coins in China had a hole through the center so they could be tied on to a string. Silver and gold coins are the most common and universally recognized throughout history, even today. Mints around the world still make millions of gold and silver coins, including the Canadian Silver Maple Leaf, the American Gold Eagle, and the Australian Nugget. Copper, nickel, and other metals are also common, but in lower denominations. Celtic coinage was minted by the Celts from the late 4th century BC to the mid 1st century AD.
Ақша шығару технологиялары
Алғашында монеталар металл қалдықтарынан жасалған. Ежелгі монеталар есендеуіштің үстіндегі балғамен соғып өндірілген. Ертедегі электромысық монеталардың беткі жағындағы бай иконографиясы, олардың артқы жағының қарапайым түрімен қарама-қарсы келеді, көбінесе тек соққы белгілері болады. Бұл соққылардың пішіні мен саны олардың номиналына және салмақ стандартына қарай өзгерген. Ең ертедегі монеталардың «қалың ойыс» бөлігі бар, онда балға тікелей артқы жағына соғылған. Кейінірек, балғаның бағытын жақсарту үшін «соққы», көбінесе «төртбұрышты ойыс» пайдаланылды, кейде бұл нәтижеде свастика үлгісі пайда болды. Соққылар монета соғушының белгісін көрсетуге, соңында екі жақты монеталарға әкелуге дамыды. Дөңгелек ойыстан өрнекті артқы жаққа дейінгі эволюцияны көрсететін уақыт шкаласы үшін «Негізгі электромысық түрлері» бөлімін қараңыз. Кейбір арыстан монеталары толығымен қарсы белгілермен жабылған, кейде оннан астам белгілермен. Бұл белгілерді ақша ауыстырушылар мен банкирлер дұрыс салмағы мен құрамы бар монеталарға қойған (жалған монеталар жиі кездесетін). Егер олар бұл монеталарды қайта алса, олардың белгілерін таниды және монетаны қайтадан тексерудің қажеті болмайды. Қытайлар негізінен құйма монеталар шығарды, және бұл Оңтүстік-Шығыс Азия мен Жапонияға тарады. Үкіметтер салыстырмалы түрде аз ғып емес, құйма монеталар шығарды, бірақ бұл жалған монета жасаушылар арасында кең таралған практика болды. 18 ғасырдың басынан бері және одан бұрын, батыста престер (монета коллекциясында көбінесе диірмендер деп аталады) қолданылды, бұрандалы престерден басталып, 19 ғасырда бумен жұмыс істейтін престерге жетті. Бұл престердің алғашқы үлгілері Франция мен Германияда жасалып, көп ұзамай Ұлыбританияға тарады. Қазіргі заманғы монета соғу техникасы электрлік және гидравликалық престерді пайдаланады. Монета соғу әдісінің түрі (балғамен соғу, диірмендеу немесе құю) монетаға қолданылатын материалдарды шектейді. Мысалы, антимон монеталары (өте сирек кездесетін) металдың хруптты табиғатынан әдетте құйма болып келеді, себебі деформацияланғанда сынды, ал диірмендеу және балғамен соғу процесінің негізгі бөлігі – деформациялау.
Coins were first made of scraps of metal. Ancient coins were produced through a process of hitting a hammer positioned over an anvil. The rich iconography of the obverse of the early electrum coins contrasts with the dull appearance of their reverse which usually carries only punch marks. The shape and number of these punches varied according to their denomination and weight standard. The earliest coins have a “rough incuse” where the hammer was beaten directly onto the reverse. Later technology used a “punch”, often a “square incuse”, to improve the aim of the hammer sometimes resulting in a swastika pattern. Punches developed to bear the mark of the minter and finally to have their own design leading to double sided coins. For a timeline graphic showing the progression from rough incuse to patterned reverses, see Basic Electrum Types. Some lion coins are completely covered by countermarks, in some cases more than ten. These marks were probably applied by moneychangers and bankers to coins that they considered of correct weight and alloy (counterfeits were not uncommon). If these coins came into their hands again, they would recognise their marks and have no need to test the coins again. The Chinese produced primarily cast coinage, and this spread to South East Asia and Japan. Relatively few non Chinese cast coins were produced by governments, however it was a common practice amongst counterfeiters. Since the early 18th century and before, presses (normally referred to as mills in coin collecting circles) have been used in the west, beginning with screw presses and progressing in the 19th century towards steam driven presses. The first of these presses were developed in France and Germany, and quickly spread to Britain. Modern minting techniques use electric and hydraulic presses. The type of mintage method (being hammered, milled or cast) does limit the materials which can be used for the coin. For example, antimony coins, (which are very rare) are nearly always cast examples, because of the brittle nature of the metal, and thus it would break if deformed, which is a key part of the milling and hammering process.