Кіріспе

Бал арасының тұқымы

Buckfast арасы – бал арасының тұқымы, көптеген түрлер мен олардың штамдарының будандастырылуынан алынған. Оны 1919 жылдан бастап Ұлыбританиядағы Девон аймағындағы Бакфаст аббаттығында ара шаруашылығын басқарған Адам бауырлас (1898 жылы Германияда Карл Керле болып туған) өрбітті. Buckfast арасын өрбітуді бүгінде Еуропалық Buckfast ара шаруашылары федерациясына (G.D.E.B.) мүше болып табылатын шаруалар жүзеге асырады. Бұл ұйым Адам бауырластың кезінен бастау алған Buckfast арасының тегін сақтайды. 1916 жылы аббаттықта бар болғаны 16 тірі колония қалды. Олардың барлығы Италиядан әкелінген лигуриялық (A. m. ligustica) немесе ағылшын қара арасымен (қазір жойылған A. m. mellifera фенотипі) шағылыстырылған лигуриялық патшайымдар болды. 1919 жылға қарай бұл аралар да қырылып, Адам бауырлас Италиядан және Франциядан қайтадан патшайымдарды импорттауға кірісті, осылай Buckfast арасы ретінде танылатын тұқымды дамытуды бастады.

Шығуы мен мұрасы

Адам бауырластың жеке жазбаларына сәйкес, 1915 жыл "Бұл аймақтағы бұрынғы жергілікті бал арасының (А. m. mellifera британдық штаммы) соңғы колониялары болды, олар 1916 жылы Аралыңғы арал эпидемиясынан толығымен қырылды. 1916 жылға қарай, тек итальяндық Лигурия штаммының (A. m. ligustica) аралары немесе олардан тараған аралар ғана тірі қалды. 1925 жылдың маусымында Дартмурде оқшауланған жұптасу станциясы құрылды, осы датаға дейін жұптасу кездейсоқ болды. 1919 жылы кейіннен B1 деп аталған патшайым "Лигуриялық және бұрынғы жергілікті аралардың барлық қажетті қасиеттерін идеалды үйлесімде" біріктірді; Buckfast аралары осы патшайымнан өз тегін алады. Төменде Бауыр Адамның Buckfast селекциялық бағдарламасына кейіннен енгізілген түрлердің (және егер көрсетілсе, штамдардың) тізімі келтірілген, олардың барлығы Buckfast тұқымына енгізілмеді: Buckfast (B1), A. m. ligustica (Лигуриялық штамм; басқа барлық штамдар, әсіресе АҚШ-тан әкелінгендері және толығымен алтын түстілері, Acarine-ге сезімтал болды), A. m. mellifera (Гейлдің француз, қоңыр Прованс, швед және фин штамдары; Ирландия штаммы британдық штаммнан гөрі Acarine-ге одан да сезімтал болды), A. m. cypria, A. m. carnica, A. m. cecropia, A. m. meda (Ирак және Иран штамдары), A. m. sahariensis, A. m. anatoliaca (Түрік және Армян штамдары), A. m. caucasica, A. m. lamarckii, A. m. monticola (Mount Elgon штаммы), A. m. adami және A. m. macedonica (Mount Athos штаммы). 1971 жылы басқа ара бағушылар Buckfast селекциялық бағдарламасына қосыла бастады және өздерінің оқшауланған жұптасу станцияларын құрды, сондай-ақ жасанды ұрықтандыруды қолданды. Бүгінгі күні тұқымдық Buckfast араларын өсіруді Еуропалық Buckfast ара бағушылар федерациясы (G. D. E. B.) жиырма алтыдан астам елде көптеген селекционерлермен реттейді.

Тарих

Оның әзірлеушісі Адам бауырлас, итальяндық (A. m. ligustica) және қара бал арасының (A. m. mellifera) будандасуының тіршілікке жарауынан шабыттанды. Ол жұптасуды бақылау үшін Дартмур аймағындағы оқшауланған аңғарды пайдалана бастады. Басқа аралардың болмауының арқасында Адам бауырлас олардың генетикалық тұрақтылығын сақтап, қажетті қасиеттерін дамыта алды. Адам бауырлас бал арасының әртүрлі түрлерін зерттеді және Еуропа, Африка мен Таяу Шығысқа көптеген сапарлар жасады, жергілікті түрлердегі ізгі қасиеттерді іздеді. Ол өсіру бағдарламасына қосу үшін патшайымдарды да әкелді. "Бал арасының ең жақсы түрлерін іздеу" кітабында оның генетикалық құрылымдық элементтерді іздеудегі саяхаттары туралы айтылған. Кез келген жаңа бал арасының түрі немесе штаммы алдымен Buckfast бал арасымен будандастырылды. Көп жағдайда, жаңа қажетті қасиеттер келесі ұрпаққа беріліп, одан әрі селекциялық жұмыстар арқылы жаңа комбинация тұрақталды. Жаңа ара түрімен будандасу әрқашан 10 жылға жуық уақыт алды, содан кейін ғана қажетті гендер тұқымға бекітілді. 70 жылдан астам уақыт бойы Адам бауырлас күшті, дені сау және өнімді бал арасын өсіріп, оған Buckfast арасы деген ат қойды. Buckfast арасы ара өсірушілер арасында танымал және Германия, Ирландия, Ұлыбритания, Франция және басқа да елдерде ара өсірушілерден алуға болады. Buckfast арасының қасиеттері өте жақсы, кейде оны ара шаруашылығының арасы деп те атайды. Олар агрессивті емес және өнімділігі жоғары. Адам бауырлас өзінің "Buckfast абаттығындағы ара шаруашылығы" кітабында 1920 жылы "бір колониядан орташа есеппен 87 кг артық өнім алғанын, ал жекелеген колониялардан 3 центнерден (152 кг) астам өнім алынғанын" жазған. 1986 жылы BBC-ге қатысты "The Monk and the Honey Bee" деректі фильмінде бір Buckfast колониясы 181 кг-нан астам бал өндіргені хабарланды.

Бүркіт бауыры тұқымдарын өсіру бағдарламасы

Buckfast арасының шарапаттығын жақсарту үшін қажетті қасиеттері мен ерекшеліктерін үш топқа бөлуге болады: бірінші, екінші және үшінші.

Басқа араларға қарағанда өнімділігі

Адам аға, Buckfast арасын A. m. ligustica-мен салыстыра отырып (Buckfast арасы тікелей одан тараған және ең жақын туысқан) оның еңбекқорлығы жоғары, ұқыпты, ұсақ-түйекке бейім емес және ауруларға, әсіресе Acarine (трахеялық кеңеспеге) төзімді екенін атап өтті. Көптеген ара тұқымдарына қарағанда, Buckfast арасы аз прополис жинайды, қыста тынығуышқа бейім, бірақ көктемде (Англияда / Солтүстік Еуропада) қолайлы жағдайда тез өсіп, жаз бойы ең жоғары тиімді колония күшін сақтайды, бұл балдың өнімі жиналғанда толыққанды пайдалануға мүмкіндік береді. Мінез-құлқы жағынан Buckfast арасы ерекше жайлы және қолайсыз ауа райында да қолға ұстауға төзімді. Таза Buckfast арасы үйірілуге бейім, бірақ оған аса құлшыныс жасай қоймайды және, әрине, оның ерекше бал жинау қабілеті зор. Польшада 2009-2010 жылдары жүргізілген ғылыми зерттеуде таза Buckfast араларының экономикалық қасиеттері A. m. mellifera және A. m. caucasia гибридімен салыстырылды. Салыстыру көрсеткендей, Buckfast арасының ұяшықтары үлкен, көктемге дейін өсіп-күшейеді, ал жыл соңындағы тексеруде Buckfast колониялары да күштірек болды. Көктем мен жаз айларында Buckfast араларынан алынған бал көбірек болды, жалпы жиналған бал 34,45%-ға артық, ал A. m. mellifera x caucasia-мен салыстырғанда аралар арасындағы айырмашылықтар азырақ байқалды (ЕСKЕРТУ: екі ара тұқымын будандастыру гетерозис эффектісіне әкелуі мүмкін, яғни A. m. mellifera x caucasia зерттеуде таза тұқымды түрлерді ғана қолданғаннан гөрі жақсы нәтижелер беруі мүмкін, мысалы, A. m. mellifera немесе A. m. caucasia). Польшада өткізілген тағы бір ғылыми зерттеуде, бірақ дала және зертхана жағдайларында үш колонияның азық іздеу және жинақтау қабілеттері салыстырылды: 1) таза Buckfast, 2) гибрид A. m. mellifera (Норвегиядан) x A. m. caucasia және 3) гибрид A. m. caucasia x A. m. carnica. Buckfast колониясы A. m. caucasia x carnica-дан 2,1%-ға аз сироп жинады, бірақ қоймада 24,8%-ға көп сақтады, бұл өңдеуде тиімділігі жоғары және жиналған сиропты аз тұтынуын көрсетеді. Buckfast аралары A. m. mellifera x caucasia-дан 38,2%-ға көп сироп жинап, сақтады.

Гибридтік күш-қуат өнімділікті арттырады

Таза бақалық араның ерекше бал жинау қабілеті болғанымен, оны басқа түрлермен будандастыру арқылы, әдетте аталық жағынан, гибридтік күш (гетерозис) арқылы өнімділікті арттыруға болады. Дегенмен, Адам бауырлас айтқандай, барлық будандастырулар қажетті сапаларды бермейді, көбінесе шоғырлануға бейімділік күшейіп, осының салдарынан бал өнімділігі төмендейді. Төмендегі будандастырулар шоғырлану инстинктін күшейтпестен жақсы нәтижелер беретіні анықталды: А. м. анатолика патшайымы x Бақалық араның ұрғашысы; Бақалық араның патшайымы x А. м. карника немесе А. м. цекропия ұрғашысы; А. м. цекропия патшайымы x Бақалық араның ұрғашысы немесе А. м. карника ұрғашысы. Ал келесі будандастырулар шоғырлану инстинктін күшейтетіні анықталды: А. м. меллифера немесе А. м. интермисса немесе А. м. карника патшайымдары x Бақалық араның ұрғашысы.

Buckfast тұқымдарының вароа вирусына төзімділігі

Одди, Даль және Нейман жүргізген зерттеуде норвеждік бастаулы баукфаст тұқымының варроаға төзімді екені анықталды. Финляндияда (Лунден арықтары) және Швецияда (Остерлунд арықтары) басқа селекционерлер де варроаға төзімді баукфаст тұқымдарын растады.

Варроаға бейім гигиена

Нидерландыда 2014 жылы Stichting Arista Bee Research ұйымы Varroa-ға төзімді ара шығару мақсатында, Single Drone Insemination әдісін пайдаланып Varroa Sensitive Hygiene (VSH) мінез-құлқын күшейту жобасын бастады. 2013 жылы АҚШ-тағы VSH колонияларынан сперма импорттау арқылы, Бельгия, Люксембург, Германия, Франция және Нидерландыдан Buckfast арашыларымен бірлесіп жұмыс істеп, ешқандай емдеу қолданбай-ақ Varroa-ға толық төзімді колонияларды өндіре алды. Бұл Buckfast VSH штаммының генетикалық базасы өте тар болғанымен, селекция тек осы қасиетке ғана шектелгендіктен және оны кеңірек популяцияға енгізуге қажетті ресурстар әлі дайын болмағандықтан, VSH мінез-құлқы Еуропалық сапалы Buckfast араларында бар екенін және оны жоғары пайыздық көрсеткішке жеткізуге болатынын көрсетті. Селекциялық бағдарламаның келесі қадамы – бүкіл ЕО араларында 100% VSH-ты таңдау болады. 2018 жылы Varroa-ға төзімді Buckfast араларының (VSH ашық жұптасқан ана араларының қыздары) 2019 жылы сатылымға түсетіні жарияланды.