Кіріспе
Финляндияда мемлекеттік лауазымдарға сайлаудың төрт түрі бар. 18 жасқа толған әрбір фин азаматы барлық сайлауда дауыс беруге құқылы. Бұл сайлауларда президент, парламент, Еуропарламент депутаттары және қалалық және муниципалитеттердің кеңестері сайланады. Финляндияда әр алты жылда бір рет президент сайлауы өтеді, онда Финляндия президенті тікелей халық дауысымен екі турда сайланады. Парламент сайлауы әр төрт жылда бір рет пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша көпмандатты сайлау округтерінде өткізіледі. Финляндия парламенті сайлауында Д’Хондт әдісі қолданылады. Финляндияда көп партиялық жүйе бар, сондықтан бір партияның парламентте көпшілік дауысқа ие болуы сирек кездеседі; осы себепті Финляндия үкіметтері көбінесе коалициядан тұрады. Еуропарламент сайлауы бес жылда бір рет өтеді. Финляндия Еуропарламентте 14 орынға ие. Муниципалдық сайлаулар әр төрт жылда бір рет өткізіледі. Аланд муниципалитеттерінде парламент сайлауымен бірге муниципалитет сайлауы жеке өткізіледі. Маринов кабинеті елдегі 21 әлеуметтік аймақтың әрқайсысының кеңестерін анықтайтын жаңа – аймақтық сайлауды (aluevaalit) енгізді. Алғашқы аймақтық сайлау 2022 жылы өтеді.
There are four types of elections in Finland. Each Finnish citizen at least 18 years of age has the right to vote in each of the elections, which decide the following: the president, the parliament, the MEPs, and the municipal and city councils. Finland has a presidential election every six years, in which a President of Finland is elected in two rounds on the basis of a direct popular vote. Parliamentary elections are held every four years with a system of proportional representation in multiple seat constituencies. Finnish parliamentary elections use the D'Hondt method. Finland has a multi party system wherein it is very uncommon for a single party to achieve a majority in parliament; thus most Finnish governments consist of coalitions. European Parliament elections are held every five years. Finland has 14 seats in the European Parliament. Municipal elections are held every four years. Municipal elections are held separately in the Municipalities of Åland at the same time as the election of the Parliament of Åland. A new type of election, aluevaalit, was made by the Marin Cabinet in which determines the councils of each of the country's 21 welfare area. The first aluevaalit will be held in 2022.
Президент сайлауы
Президент халықтың тікелей дауысымен алты жылға сайланады. Соңғы сайлау 2018 жылдың 28 қаңтарында өтті (екінші тур болған жоқ). 2018 жылғы Финляндия президенттік сайлауына қараңыз.
2018 жылғы президенттік сайлау
Қазіргі президент Саули Ниинистё бірінші турда 60% астам дауыс алып жеңіске жетті. "Жасылдар лигасының" үміткері Пекка Хаависто екінші орынды алды, одан кейін "Финндер партиясының" өкілі Лаура Хухтасаари келді.
Парламент сайлауы
Финляндияның парламенттік жүйесінде премьер-министр парламенттің 4 жылдық мерзімі ішінде кез келген уақытта президенттен таратуды сұрай алады, бұл «мерзімінен бұрынғы» сайлауға әкелуі мүмкін. Алайда, соңғы екі онжылдықта мұндай жағдай болған жоқ және 1991, 1995, 1999, 2003 және 2007 жылдары наурыз айының үшінші жексенбісінде төрт жыл сайын жалпы сайлау өтті. 2011 жылғы парламент сайлауы 2011 жылдың 17 сәуірінде, ал 2015 жылғы парламент сайлауы 19 сәуірде өтті. Финляндияда қолданылатын Д’Хондт пропорционалды сайлау әдісі көптеген саяси партияларды ынталандырады және көптеген коалициялық үкіметтердің құрылуына себеп болды. Д’Хондт әдісі түсінуге және қолдануға оңай болғанымен, көбінесе ірі, беделді саяси партияларды жақсы жағдайға қояды. Мысалы, 2007 жылы 200 орынға 18 түрлі партиядан (сондай-ақ тәуелсіз кандидаттардан) 2000 кандидат тіркелді, ал сайланғандардың тек сегіз партиядан шыққаны байқалды. Финляндияның премьер-министрі парламент сайлауының нәтижелеріне сүйене отырып президент тағайындайды. Әдетте, ең ірі партияның төрағасы келесі премьер-министр болады. 2003 жылдың 16 наурызында өткен парламент сайлауында екі үлкен партия басымдық танытты: Орталық партия 55 орын, ал Социал-демократиялық партия 200 орындық парламентте 53 орын жеңіп алды. Орталық партия мен Социал-демократтар бірлесіп, Швед халық партиясымен жаңа үкімет құрды. 2007 жылғы парламент сайлауында Орталық партия 51 орынмен көшбасшылығын сақтап қалды, бірақ сайлау 50 орын алған Ұлттық коалиция үшін үлкен жеңіс болды, ал СДП үшін 8 орын жоғалтып, 45 орынмен үлкен жеңіліс болды. Орталық, Коалиция, Жасылдар және Швед халық партиясы арасында Vanhanen II атты жаңа коалициялық үкімет құрылды.
Аланд аралдарындағы парламент сайлауы
Аланд провинциясы Финляндия халқының 0,5% құрайды, жалпы саны 27 210 адамды құрайды. Аланд автономиясы туралы заңға сәйкес Аландтың автономды саяси мәртебесі Аланд Парламентіне бірқатар салаларда заң шығару өкілеттіктерін береді. Бұл мәселелерден басқа, Финляндия мемлекеті, провинциялық губернатор арқылы өкілдік етіледі, егеменді және тұрғындары Финляндия Парламентіне бір өкіл сайлау үшін жалпы парламенттік сайлауда дауыс береді. Аландтағы сайлаулар төрт жыл сайын, Аланд муниципалитеттеріндегі муниципалды сайлаулармен бір уақытта өтеді. Пропорционалды сайлау жүйесі көптеген саяси партияларды қолдайды және көптеген коалициялық үкіметтердің құрылуына әкелді. Аландтағы саяси партиялар материктік Финляндиядан өзгеше. Аланд Үкіметінің премьер-министрі, Лантрод, Парламент спикері Парламент сайлауының нәтижелеріне сүйене отырып тағайындайды. Әдетте, ең ірі партияның төрағасы келесі премьер-министр болады. 2007 жылдың 21 қазанында өткен Парламент сайлауында екі үлкен партия жеңіске жетті: Аланд үшін либералдар 10 орын, ал Аланд орталығы 30 орындық Лагтингте 8 орын алды. Осы партиялар кейін Вивека Эриксон басқаратын жаңа үкімет құрды.
Қалалық сайлау
Финляндияның қалалары мен басқа да (ауылдық) муниципалитеттері – елдің негізгі жергілікті әкімшілік бірліктері болып табылады. Көптеген негізгі қызметтерді муниципалитеттер заң бойынша міндетті түрде ұсынады. Муниципалитеттерде кеңес-басқарушы үкімет жүйесі бар, онда кеңес (valtuusto) – жоғары билік органы. Әр төрт жыл сайын кеңес сайланады. Кеңестер муниципалитеттің күнделікті басқаруын жүзеге асыру үшін мемлекеттік қызметкерді – қала басшысын немесе муниципалитет басшысын тағайындайды. Сонымен қатар, кеңестер комитеттерді (lautakunta) және муниципалитет атқару комитетін (kunnanhallitus) тағайындайды. Кеңестер белгілі бір уақыт аралығында жиналып, маңызды мәселелерді шешеді. Атқару комитеті заң жобаларын дайындайды және муниципалитеттің әкімшілік, қаржылық қызметіне және мүдделерін сақтауға жауапты. Орталық үкіметтен өзгеше, атқару комитеттері әдетте кеңесте өкілдік еткен барлық партиялардан құралады; оппозиция болмайды.
2017 жылғы муниципалдық сайлау
Мұниципалдық сайлаулар тек жергілікті мәнде ғана өтеді және жергілікті нәтижелер әртүрлі болғанымен, олар ұлттық деңгейдегі пікірлер мен партиялардың күшін бағалауға мүмкіндік береді. 2017 жылғы сайлауда Ұлттық коалиция ең көп дауыс жинады, Социал-демократтар екінші, ал Орталық партия үшінші орынды иеленді. Пропорционалды түрде ең үлкен табысқа Жасыл альянс қол жеткізді, олардың дауыс үлесі 2012 жылғы муниципалдық сайлаудағы 8,5%-дан 12,5%-ға дейін өсті. Ең көп дауыс жоғалтқан партия – финдер партиясы, олардың дауыс үлесі 2012 жылғы 12,3%-дан 8,8%-ға дейін төмендеді.
Еуропалық одақ сайлауы
Финляндия 1995 жылы Еуропалық Одаққа қосылғаннан бері Еуропалық парламент сайлауларына қатысып келеді. Финляндиядағы алғашқы сайлау 1996 жылы өткізілді.
Облыстық сайлау
Финляндияда алғашқы аймақтық сайлау 2022 жылы өтті.