Кіріспе

Шотландия Корольдігінің латынша ұраны – Nemo me impune lacessit – Шотландияның ұлттық ұраны. Ол 1707 жылғы Одақ шартына дейін Шотландия Корольдігінің ұлттық ұраны ретінде қолданылған. Бұл ұран 1578 және 1580 жылдары шығарылған мерк монеталарының сыртында, Джеймс VI патшалық кезінде Шотландия Корольдік Стюарт әулетінің латынша ұраны ретінде белгілі болды. Бұл ұран "Арша" орденінің және Ұлыбритания армиясының үш шотланд полкінің қабылданған ұраны болып табылады. Аталмыш ұран, сондай-ақ, Шотландия Корольдігінің корольдік гербінің кейінгі нұсқаларында және одан кейін Шотландияда қолданылатын Ұлыбритания корольдік гербінің нұсқаларында, "Арша" орденінің жағасымен бірге пайда болады. Шотландия тілінде бұл ұран "Wha daur meddle wi' me?" деп аударылады (шотланд гаэль тілінде – Cha togar m' fhearg gun dìoladh). Ол шамамен "Ешкім маған жазасыз зиян келтіре алмайды" немесе "Маған келтірілген зиян жауабын табады" деп аударылады.

Девиздің болуы мүмкін шығу тегі

Аңыз бойынша, "қорғаушы қызылқұрақ" (Cirsium vulgare қараңыз) Шотландия корольдігін Норвегия королі Хакон IV басқарған викингтердің түнгі шабуылынан қорғауда маңызды рөл атқарды, бұл Ларгс шайқасынан (1263) бұрын болған оқиға. Бір немесе бірнеше шабуылдаушылар тікенді қызылқұраққа басқанда ауырсынудан қатты қиқырық салып, шотландтарды ескертті. "Ешкім мені жазасыз мазаламасын" (лат. Nemo me impune lacessit) деген ұранда "мен" бастапқыда қызылқұрақ өзі болған, бірақ кейіннен оны қабылдаған шотланд полктеріне қатысты. Бұл ұранның қазіргі түрін Милан герцогы Франческо I қолданған, сондай-ақ Англия азамат соғысы кезінде шотландтық роялистік офицер Джон Уридің туларында да пайдаланған. Парламенттік үгітші Маршамонт Недхам өзінің хабарламалары үшін осы ұранды девиз ретінде қолданды. Тағы бір дәстүрлі дерек – шотланд халық мәкалы: "Шотланд қызылқұрағына тиіспе, жігіт", бұл 1888 жылғы Келвингроув халықаралық көрмесі үшін Глазго монументальді мүсіншілері Джеймс Гибсон және компаниясы мәрмәрге қашап, мәңгілікке сақтады. "Кім менен алысып күреседі?" деген сөз тіркесі "Кішкентай Джок Эллиот" атты дәстүрлі шекаралық балладада да кездеседі, ол 16 ғасырлық шекаралық рейдер ("Парктың Джон Эллиот") туралы әңгімелейді, әсіресе 1566 жылдың жазында Шотландия королевасы Мэридің үшінші күйеуі Джеймс Хепбернмен болған атақты кездесуді еске алады. Француздың Нанси қаласының ұқсас ұраны бар: Non inultus premor ("Менің қорғанымды өтемейсің"), ол да қызылқұраққа сілтеме жасайды, ол Лотарингия аймағының символы болып табылады.

Британ аралдары мен Британдық одақта

Шотландиялық ең көне және ең асыл рыцарлық орденінің ұраны – Шотландия Корольдік полкі, Шотландия гвардиясы және Шотландия Корольдік драгун гвардиясы британдық армия полктерінің де ұраны болып табылады. Бұл сондай-ақ британдық армияның бірнеше бұрынғы бөлімшелерінің девизі болды, оның ішінде Корольдік шотландтар, Корольдік шотланд гвардиясы, Корольдік таулы атыскерлері және Қара қарауыл, олардың кейбіреулері 2006 жылы Шотландия Корольдік полкін құру үшін біріктірілді. Девиз сондай-ақ Корольдік садақшылар компаниясының девизі болып табылады және 1713 жылдан бері, корольдік жарғы берілгеннен кейін компанияның екінші стандартында көрсетілген. Карл II билігі кезінде қалқанның астындағы және бөлігінің үстіндегі шиыршықта пайда болған ұран Шотландия Корольдік елтаңбасына қосылды, ол Холируд сарайының кіреберісінің үстінде рельефте бейнеленген. 1707 жылдан бері ол Британ монархтарының шотландтық нұсқасында, соның ішінде Шотландияда қолданылатын Ұлыбританияның қазіргі Корольдік гербінде пайда болады. Девиз қалқанның айналасына орналастырылған Тыңылдақ орденінің жағасымен бірге келеді. (Орденнің жағасы Шотландия Корольдік гербінің бұрынғы нұсқаларында да кездеседі, бірақ орденнің ұранысыз.) Тыңылдақ орденінің ұраны (Nemo me impune lacessit) Шотландия геральдикасының дәстүрінде гербтің үстіндегі шиыршықта көрсетілетін Корольдік қарудың ұранымен (In Defens) шатастырылмауы керек (In Defens – In My Defens God Me Defend толық ұранының қысқартылған түрі). Nemo me impune lacessit 1888 жылы Эдинбург қамалына қосылған Gatehouse кіреберісінің үстінде мақтан тұтады. Қарулы күштердің басқа бөлімшелері де осы тарихи ұранды қабылдады. Австралияда 3-ші батальонның (PARA) Корольдік Австралия полкінің ауыр қарулар взводының (DFSW) әскери қызметшілері осы ұранды взводтық бауырластық пен бірге қызмет етуде нығайған байланыстың символы ретінде мақтанмен пайдаланады. Бұл ұранды Виктория шотланд полкі де қолданды, ол кейіннен 5-ші батальон Корольдік Виктория полкіне (RVR) айналды, ол қазір RVR-дің мылтық роталарының бірі болып табылады. (Бұл ұранды RVR құбырлары мен барабандары қауымдастығы да қолданады). Канаданың Black Watch (Royal Highland Regiment) резерві, Канада Құралды күштерінің жаяу әскер полкі, сондай-ақ осы ұранды өздерінің полк белгісінде бейнелейді. Девиз – Оңтүстік Африка армиясының механикаландырылған жаяу әскерлерінің резервтік бөлімшесі Кейптаун Highlanders полкінің де девизі. Каледония темір жолы бұл ұранды өзінің гербының бір бөлігі ретінде пайдаланды, ол 1923 жылы Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолына біріктірілгенге дейін. Ұран (болашақ уақыттағы [lacesset] етістігімен: "Nemo Me Impune Lacesset") король Карл II-нің шотландтық "Bawbee" (6 пенс) монетасында, таққа бауланған қарағайды қоршап тұрған жазу ретінде бейнеленген. 1677, 1678 және 1679 жылдарға қатысты мысалдар бар. Бұл монета сирек, бірақ аса сирек емес. Бұл монета мыстан жасалған және кейіннен жарты пенниге қайта бағаланды. Ұран 1984 (және 1989) жылғы "Қарағай және корольдік тиара" және 1994 (және 1999) жылғы "Арыстан" британдық бір фунт монетасының "Шотландия" тақырыбындағы нұсқаларының жиегінде, сондай-ақ 2014 жылғы екі жаңа "гүлдік" дизайнның бірінде де кездеседі. Австралиядағы Квинсленд университетінің Юнион колледжі де осы ұранды қабылдады. Ұран сондай-ақ Эдинбург регбиінің ресми киімінің артқы жағасында бейнеленген.

Еуропадағы

Бельгияда Бельгия әуе күштерінің 1-ші эскадрильясы ұранды қабылдаған. Бұл ұран итальяндық ақсүйек отбасы – Комолық Малакридалар да қолданған. Вильгельм II, герман императоры, 7 қараша 1897 жылы Кяучжоу шығанағын беруден кейін сыртқы істер министрі Бернхард фон Бюлоға телеграмма жолдағанда осы ұранды пайдаланған. Ол қытайдың католик миссионерлеріне жасаған агрессиясы енді төзбейтінін және оған жылдам әскери шаралармен жауап берілетінін мәлімдеген. Бұл ұран сондай-ақ Гент қаласындағы қақпаның кіреберісінде де кездеседі (nl:Citadel van Gent). Бұл шведтік Tre Kronor класындағы HSwMS Göta Lejon крейсерінің ұраны болды. Сондай-ақ, бұл Упсаладағы Смеланд ұлтының ұраны.

Солтүстік Америкада

АҚШ Теңіз жаяу әскерінің 24-ші полкінің 1-ші батальоны осы фразаны өз девизі ретінде пайдаланады. Ол сондай-ақ Эдгар Аллан Поның «Амонтилладоның шарабы» (По шотланд саудагерінің тәрбиесінде болған) және Станислав Лемнің «Фиаско» туындысында кездеседі. Бұл девиз 1778 жылғы Джорджия штатынан шыққан 20 долларлық банкнотта американдық ағаш діңгек жыланың үстінде (болашақ уақыттағы етістікпен: Nemo Me Impune Lacesset) бейнеленген, бұл отарлық кезеңде оралған жылан символын қолданудың алғашқы мысалы, ол кейіннен Гадсден туында танымал болды. Фраза сондай-ақ АҚШ құқық қорғау органдарының қызметкерлерінің белгілеріне тағылатын қаралы ленталарда да қолданылады. Nemo me impune lacessit – Дартмут колледжінің тәуелсіз консервативті газеті «Дартмут шолуының» ұраны. Девиз Гранд Ұлттық керлинг клубының гербінде де бейнеленген. Бұл девизді Фран Росс жазған 1974 жылғы «Орео» романының басты кейіпкері қабылдады, ал роман 2000 жылы Солтүстік-Шығыс университетінің баспасынан қайта жарияланды.