Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норберт Йокл (25 ақпан 1877 – шамамен мамыр 1942) – еврей тегінен таралған австриялық альбанолог, оны альбанологияның негізін қалаушы деп санайды.
Norbert Jokl (February 25, 1877 – probably May 1942) was an Austrian Albanologist of Jewish descent who has been called the father of Albanology.
Ерте өмір
Йокл Оңтүстік Моравияның (қазіргі Чехия) Бзенец (сол кезде Бизенц) қаласында саудагер Генрих пен Эмили Хаас отбасында дүниеге келді. Оның үлкен ағасы Виллем 1895 жылы 21 жасында қайтыс болды. Ол орта мектепті құрметті дипломмен бітіріп, Вена университетіне заң факультетіне оқуға түсті. 1901 жылдың 23 маусымында summa cum laude дәрежесін алды.
Jokl was born in Bzenec (then Bisenz), Southern Moravia (now the Czech Republic), to Heinrich, a merchant, and Emilie née Haas. His older brother, Willhlem, died in 1895 at the age of 21. He graduated from high school cum laude and entered the University of Vienna to study law. He graduated summa cum laude on June 23, 1901.
Қосымша білім беру
Ақырында Жокл заңгерлік білім алудан бас тартып, өзін тіл біліміне арнауды шешті. Ол үнді-еуропалық лингвистика, славян және роман тілдерін оқыды, нәтижесінде үздік дипломмен аяқтады. 1903 жылдың күзінің соңында Вена университетінің кітапханасында жұмыс істей бастады, ол жерде 1938 жылға дейін қызмет етті. 30 жасқа келгенде ол сол кезде кеңінен зерттелмеген албан тілін белсенді түрде зерттеуге кірісті.
Eventually Jokl abandoned his pursuit of legal training, and he decided to devote himself to linguistics. He studied Indo European linguistics, Slavistics, and Romanistics, eventually receiving a cum laude degree. In the late autumn of 1903, he started training in the library of the University of Vienna, where he would work until 1938. At the age of 30, he began to actively study the Albanian language, a linguistic field that had not been widely studied at the time.
Мансап
1913 жылдан бастап ол «Индоевропа тіл білімі» мамандығы бойынша жеке оқытушы болды, оның ішінде албан, балтық және славян тілдеріне ерекше назар аударылды. 1923 жылы ол профессор экстраординар, ал 1937 жылы Хофрат атағын алды. Ол альбанология саласында көптеген еңбектер жазды және белгілі маман ретінде танылды. 1933 жылдың сәуір айында палеонтолог және альбанолог Франц Нопкса (Ференц Нопкса) өзінің хатшысын және өзін-өзі атып өлтірді, альбанологиялық еңбектерін Жоклға қалдырды. Адольф Гитлер Германияда билікке келгеннен кейін Жоклдың қолжазбалары қабылданбай бастады және ол енді конференцияларға шақырылмады. 1938 жылдың 20 мамырында Австрияны Аншлюс салдарынан жұмыстан босатылып, бұрынғы жұмыс орнына кіруіне тыйым салынды. Философия факультетінің деканы Виктор Кристиан Жоклдың жұмысын сақтап қалуға тырысты, бірақ бұл бекер болды. Сол жылы Жокл кітапханаларға кіру үшін «бірінші дәрежедегі аралас қанды адамдармен» теңестіру туралы өтініш берді (декан қолдады). Өтініш қабылданбады. Кейіннен Индоевропа тіл білімі профессоры болған Георг Солта келесі төрт жыл бойы оның білімін жетілдіру және ұстазымен жеке қарым-қатынасын сақтау үшін оны жиі аралап тұрды. Солтаның айтуынша, Жокл жалғыз өмір сүрді, бірақ оған тамақ дайындау үшін үй қызы болды. Екі бөлме кітаптарға толы болды және ол барлық бос уақытын зерттеуге арнады. Жокл шетелде жұмыс іздеуге тырысты, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Оның соңғы мүмкіндігі – Албанияда ай сайын 600 албан франкі жалақымен кітапханашы лауазымы. Францискан дін қызметкері және албан ұлттық жазушысы Гердж Фишта 1939 жылдың 23 қыркүйегінде Албанияның вице-регенті Франческо Якомониге Италияның Жоклды Албанияға ауыстыруға рұқсат беру үшін Үшінші рейхке араласуын сұрап хат жолдады. Жоклдың өзі Албанияға көшіп баруды қалады. Алайда, Гердж Фиштаның, Падуа университетінің профессоры Карло Тальявинидің, не Италияның Сыртқы істер министрі Галеаццо Чианоның Германия Сыртқы істер министрлігіне жолдаған өтініштері Жоклға Албанияға көшіп баруға қажетті рұқсат бермеді. Ол берген бір өтінішінде кітапханасын алып кетуге рұқсат сұрады, бірақ Дикан Кристиан оған қарсы болды, ол Жоклдың мол кітап қорын университетке қалдыруға қатты мүдделі болды. Жоклдың кітапханасында оның өмірлік еңбегі және Густав Мейердің албан сөздігіне қолмен жазылған қосымшалары да бар еді.
From 1913, he was a Privatdozent whose field was "Indo European linguistics with special consideration to Albanian, Baltic and Slavic languages“. In 1923, he became a Professor extraordinarius, and in 1937 a Hofrat. He wrote numerous works on Albanology and became a renowned specialist. In April 1933, the paleontologist and Albanologist Franz Nopcsa (Ferenc Nopcsa) shot his secretary and himself, leaving his Albanological papers to Jokl. After Adolf Hitler came to power in Germany, Jokl's manuscripts started being rejected and he was no longer invited to conferences. On May 20, 1938, he was discharged as a result of the Anschluss of Austria and was prohibited from entering his former place of work. The Dean of the Faculty of Philosophy, Viktor Christian, tried to save Jokl's job, but this was in vain. Later that year, Jokl submitted an application (supported by the Dean) to be equalized with "persons of mixed blood of 1st degree“ in order to have admittance to libraries. The application was rejected. Georg Solta, who went on to become a professor of Indo European linguistics, would often visit him during the following four years, in order to further his studies and to maintain personal interaction with his mentor. Solta says that Jokl lived alone ascetically, though a maid would prepare food for him. Two rooms were filled with books and all of his free time was dedicated to research. Jokl tried to find a job abroad, but this was also in vain. His last chance was a librarian position that was created for him in Albania with a monthly salary of 600 Albanian franks. Franciscan priest and Albanian national writer, Gjergj Fishta, intervened through a letter, dated 23 September 1939 to Francesco Jacomoni, vice regent in Albania to make Italy intervene with the Third Reich in order to allow Jokl transfer to Albania. Jokl himself wanted to emigrate to Albania. However, neither the efforts of Gjergj Fishta, nor those of Carlo Tagliavini, a professor of the University of Padua, nor the appeal of Galeazzo Ciano, Minister of Foreign Affairs of Italy, to the Ministry of Foreign Affairs of Germany, yielded the necessary permission for him to emigrate to Albania. In one of his applications, he also asked for permission to take along his library, but was opposed by Dean Christian, who was very interested in keeping Jokl's extensive collection at the University. Jokl's library also contained his life work and the handwritten supplements to the Albanian vocabulary by Gustav Meyer.
Тұтқындалу және өлім
1942 жылдың 4 наурызында Жокл гестапомен тұтқындалып, жинақтау лагеріне (Sammellager) жіберілді. Георг Солта ұстазын құтқару үшін Венадағы СС группфюрері Эрнст Кальтенбруннерге, сонымен қатар оның мектептегі сыныптасы болған ол кісіге, Жоклды босатуды сұрады. Бірақ Кальтенбруннер Жоклды депортациядан құтқаруға өкілеттігі жоқ екенін мәлімдеді. Жоклдың қазасы туралы қайшылықты ақпараттар бар. 1942 жылдың 6 мамырында ол Минск маңындағы Малый Тростенецке апарылып, сол жерде өлтірілген деп хабарланды. Дегенмен, басқа бір мәлімет бойынша, ол Венадағы Россаудағы казармадағы жағдайдан қайтыс болды. Жокл тұтқындалғаннан кейін оның бұрынғы жұмыс берушісі, егер Жокл Албанияға жіберілмесе, оның кітапханасын университет иелігіне беруге тырысты. Алайда, деканат Жоклды концлагерге жіберуді дұрыс көрді, себебі бұл оның еңбектерін алуды оңайлатар еді. Австрия Ұлттық кітапханасының бас директоры Пол Хейгл де жинақты сақтауға өтініш білдірді. Жокл кітапхананы Албанияға мұра қалдырғанына қарамастан, ол 1942 жылдың 27 сәуірінде тәркіленіп, Ұлттық кітапханаға жіберілді. 1946 жылы Австрия Ұлттық кітапханасы Жоклдың мұрагерлерінің жоқтығын негіздеп, кітаптарды өз иелігінде қалдырды. Бастапқы 3000-нан астам кітаптың қазірде шамамен 200-і ғана анықталды. Жоклдың өмірінің жұмысы – Густав Мейердің "Албан тілінің этимологиялық сөздігінің" басылымы, қолмен жазылған қосымшаларымен бірге, із жазымсыз жоғалып кеткен.
On March 4, 1942, Jokl was arrested by the Gestapo and transferred to the collection camp (Sammellager). Georg Solta, trying to save his teacher, appealed for Jokl's freedom to Ernst Kaltenbrunner, the SS Gruppenführer in Vienna who had also been Solta's schoolmate. However, Kaltenbrunner argued he had no power to save Jokl from deportation. There is contradictory information as to Jokl's death. It was reported that on May 6, 1942, he was taken to Maly Trostenets near Minsk, where he was murdered. However, according to another version, he died from mistreatment in a barracks in Roßau, Vienna. After Jokl's arrest, his former employer tried to ensure that Jokl's library would be given to the University in case Jokl was not allowed to go to Albania. However, the Dean preferred that Jokl be sent to a concentration camp, as that would make acquisition of his works much easier. Paul Heigl, the director general of the National Library of Austria, also applied for custodianship of the collection. Despite Jokl's bequeathing the library to Albania, it was confiscated on April 27, 1942 and sent to the National Library. In 1946, the Austrian National Library retained the holdings on the grounds that Jokl had not left any eligible relatives. Of the original more than 3,000 books, only about 200 can now be identified. Jokl's life's work, an edition of the Etymological Dictionary of Albanian by Gustav Meyer, with handwritten addendas, is untraceable.
Өлімнен кейінгі марапаттар
1982 жылғы 29 сәуірде Вена университетінің Сенаты Норберт Йоклдың есімін университеттің құрметті тақтасына жазуға шешім қабылдады. 2012 жылы Албанияның ұлттық пошта мекемесі Posta Shqiptare Йоклды албан тілін зерттеген шетелдік тіл білімі мамандарының құрметіне арналған пошта маркасымен марапаттады. Осы серияда Эрик Хэмп пен Холгер Педерсен де құрметпен еске алынды.
On April 29, 1982, the Senate of the University of Vienna decided to inscribe Norbert Jokl's name to the board of honour of the University. In 2012, Posta Shqiptare, the national postal service of Albania, honored Jokl with a postage stamp in a series commemorating foreign Albanologists, linguists who have studied the Albanian language. Also honored in the series were Eric Hamp and Holger Pedersen.