Кіріспе

Норберт Йокл (25 ақпан 1877 – шамамен мамыр 1942) – еврей тегінен таралған австриялық альбанолог, оны альбанологияның негізін қалаушы деп санайды.

Ерте өмір

Йокл Оңтүстік Моравияның (қазіргі Чехия) Бзенец (сол кезде Бизенц) қаласында саудагер Генрих пен Эмили Хаас отбасында дүниеге келді. Оның үлкен ағасы Виллем 1895 жылы 21 жасында қайтыс болды. Ол орта мектепті құрметті дипломмен бітіріп, Вена университетіне заң факультетіне оқуға түсті. 1901 жылдың 23 маусымында summa cum laude дәрежесін алды.

Қосымша білім беру

Ақырында Жокл заңгерлік білім алудан бас тартып, өзін тіл біліміне арнауды шешті. Ол үнді-еуропалық лингвистика, славян және роман тілдерін оқыды, нәтижесінде үздік дипломмен аяқтады. 1903 жылдың күзінің соңында Вена университетінің кітапханасында жұмыс істей бастады, ол жерде 1938 жылға дейін қызмет етті. 30 жасқа келгенде ол сол кезде кеңінен зерттелмеген албан тілін белсенді түрде зерттеуге кірісті.

Мансап

1913 жылдан бастап ол «Индоевропа тіл білімі» мамандығы бойынша жеке оқытушы болды, оның ішінде албан, балтық және славян тілдеріне ерекше назар аударылды. 1923 жылы ол профессор экстраординар, ал 1937 жылы Хофрат атағын алды. Ол альбанология саласында көптеген еңбектер жазды және белгілі маман ретінде танылды. 1933 жылдың сәуір айында палеонтолог және альбанолог Франц Нопкса (Ференц Нопкса) өзінің хатшысын және өзін-өзі атып өлтірді, альбанологиялық еңбектерін Жоклға қалдырды. Адольф Гитлер Германияда билікке келгеннен кейін Жоклдың қолжазбалары қабылданбай бастады және ол енді конференцияларға шақырылмады. 1938 жылдың 20 мамырында Австрияны Аншлюс салдарынан жұмыстан босатылып, бұрынғы жұмыс орнына кіруіне тыйым салынды. Философия факультетінің деканы Виктор Кристиан Жоклдың жұмысын сақтап қалуға тырысты, бірақ бұл бекер болды. Сол жылы Жокл кітапханаларға кіру үшін «бірінші дәрежедегі аралас қанды адамдармен» теңестіру туралы өтініш берді (декан қолдады). Өтініш қабылданбады. Кейіннен Индоевропа тіл білімі профессоры болған Георг Солта келесі төрт жыл бойы оның білімін жетілдіру және ұстазымен жеке қарым-қатынасын сақтау үшін оны жиі аралап тұрды. Солтаның айтуынша, Жокл жалғыз өмір сүрді, бірақ оған тамақ дайындау үшін үй қызы болды. Екі бөлме кітаптарға толы болды және ол барлық бос уақытын зерттеуге арнады. Жокл шетелде жұмыс іздеуге тырысты, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Оның соңғы мүмкіндігі – Албанияда ай сайын 600 албан франкі жалақымен кітапханашы лауазымы. Францискан дін қызметкері және албан ұлттық жазушысы Гердж Фишта 1939 жылдың 23 қыркүйегінде Албанияның вице-регенті Франческо Якомониге Италияның Жоклды Албанияға ауыстыруға рұқсат беру үшін Үшінші рейхке араласуын сұрап хат жолдады. Жоклдың өзі Албанияға көшіп баруды қалады. Алайда, Гердж Фиштаның, Падуа университетінің профессоры Карло Тальявинидің, не Италияның Сыртқы істер министрі Галеаццо Чианоның Германия Сыртқы істер министрлігіне жолдаған өтініштері Жоклға Албанияға көшіп баруға қажетті рұқсат бермеді. Ол берген бір өтінішінде кітапханасын алып кетуге рұқсат сұрады, бірақ Дикан Кристиан оған қарсы болды, ол Жоклдың мол кітап қорын университетке қалдыруға қатты мүдделі болды. Жоклдың кітапханасында оның өмірлік еңбегі және Густав Мейердің албан сөздігіне қолмен жазылған қосымшалары да бар еді.

Тұтқындалу және өлім

1942 жылдың 4 наурызында Жокл гестапомен тұтқындалып, жинақтау лагеріне (Sammellager) жіберілді. Георг Солта ұстазын құтқару үшін Венадағы СС группфюрері Эрнст Кальтенбруннерге, сонымен қатар оның мектептегі сыныптасы болған ол кісіге, Жоклды босатуды сұрады. Бірақ Кальтенбруннер Жоклды депортациядан құтқаруға өкілеттігі жоқ екенін мәлімдеді. Жоклдың қазасы туралы қайшылықты ақпараттар бар. 1942 жылдың 6 мамырында ол Минск маңындағы Малый Тростенецке апарылып, сол жерде өлтірілген деп хабарланды. Дегенмен, басқа бір мәлімет бойынша, ол Венадағы Россаудағы казармадағы жағдайдан қайтыс болды. Жокл тұтқындалғаннан кейін оның бұрынғы жұмыс берушісі, егер Жокл Албанияға жіберілмесе, оның кітапханасын университет иелігіне беруге тырысты. Алайда, деканат Жоклды концлагерге жіберуді дұрыс көрді, себебі бұл оның еңбектерін алуды оңайлатар еді. Австрия Ұлттық кітапханасының бас директоры Пол Хейгл де жинақты сақтауға өтініш білдірді. Жокл кітапхананы Албанияға мұра қалдырғанына қарамастан, ол 1942 жылдың 27 сәуірінде тәркіленіп, Ұлттық кітапханаға жіберілді. 1946 жылы Австрия Ұлттық кітапханасы Жоклдың мұрагерлерінің жоқтығын негіздеп, кітаптарды өз иелігінде қалдырды. Бастапқы 3000-нан астам кітаптың қазірде шамамен 200-і ғана анықталды. Жоклдың өмірінің жұмысы – Густав Мейердің "Албан тілінің этимологиялық сөздігінің" басылымы, қолмен жазылған қосымшаларымен бірге, із жазымсыз жоғалып кеткен.

Өлімнен кейінгі марапаттар

1982 жылғы 29 сәуірде Вена университетінің Сенаты Норберт Йоклдың есімін университеттің құрметті тақтасына жазуға шешім қабылдады. 2012 жылы Албанияның ұлттық пошта мекемесі Posta Shqiptare Йоклды албан тілін зерттеген шетелдік тіл білімі мамандарының құрметіне арналған пошта маркасымен марапаттады. Осы серияда Эрик Хэмп пен Холгер Педерсен де құрметпен еске алынды.