Кіріспе
Уэльстегі қала және қауым Бангор – Солтүстік Уэльстегі Гвинедте орналасқан кафедралық қала және қауым. Ол Уэльстің ең ежелгі қаласы. Тарихи тұрғыдан Кернарфонширге қарасты, 2021 жылғы халық санауы бойынша халқы 15 100 адамды құрайды. Ескеретін орындарға Бангор соборы, Бангор университеті және Гарт-Пирс кіреді. Британия және Менай аспалы көпірлері қаланы Англси аралымен байланыстырады.
Bangor ('/b//æ//ŋ//ɡ//ər//, // //ɡ//ɔːr/; ) is a cathedral city and community in Gwynedd, North Wales. It is the oldest city in Wales. Historically part of Caernarfonshire, it had a population of 15,100 at the 2021 census. Landmarks include Bangor Cathedral, Bangor University and Garth Pier. The Britannia and Menai Suspension bridges connect the city to the Isle of Anglesey.
Тарих
Қаланың тарихы біздің заманымыздың 6-шы ғасырының басында кельт қасиеттісі Дейниолдың Бангор соборы орнында монастырь құруына дейін жетеді. «Бангор» сөзі – ежелгі уэльс тіліндегі сөз, ол соборды қоршаған қақпалы қоршау сияқты, тоқу арқылы жасалған қоршауды білдіреді. Қазіргі собор салыстырмалы түрде жақында салынған және ғасырлар бойы үлкен өзгерістерге ұшыраған. Ғимараттың өзі ең көнесі емес, тіпті ең ірісі де емес, бірақ Бангор епископтығы Ұлыбританиядағы ең көне епископтықтардың бірі болып саналады. 973 жылы Гвинед патшалығының билеушісі Яго, Хайвелдің билігін басып алып, Англия королі Эдгардтан өзінің орнын қалпына келтіру үшін көмек сұрады. Эдгард әскерімен Бангорға келді және Яго мен Хайвелдің патшалықты бірлесіп басқаруына көмектесті. Бірақ, бақылауды өз қолына алып, Эдгард Бангор епископының құқықтары мен иеліктерін растады, жер мен сыйлықтар берді. 1284 жылдан 15 ғасырға дейін Бангор епископтарына жәрмеңкелер өткізуге және елді мекенді басқаруға рұқсат беретін бірнеше жарғылар берілді, кейіннен олар иелік иелері ретінде де расталды. Бангор 18 ғасырдың басына дейін шағын елді мекен болып қала берді. 1718 жылы Англия мен Ирландия арасындағы байланысты Лондон – Холихед – Дублин дәлізі арқылы жақсартуға бағытталған саяси қажеттіліктер оны пошта қаласы ретінде белгіледі. Бұл қалаға Тельфорд жолымен де, әсіресе Ливерпульден келетін бу кемелері арқылы туризм арқылы да саяхатшылар келіп тұрды. Бангор орта ғасырларда берілген артықшылықтарға байланысты ежелгі борт құқығына ие болды, бірақ 1835 жылғы муниципалдық корпорацияларды зерттеген үкіметтік баяндамада бұл мәртебенің жойылғаны және тек атау ғана екені айтылды. 1883 жылы борт муниципалитет болып қайта құрылды. Friars School 1557 жылы тегін грамматикалық мектеп ретінде ашылды, ал Солтүстік Уэльс университеті колледжі (қазір Бангор университеті) 1884 жылы құрылды. 1877 жылы бұрынғы мектеп кемеге айналдырылып, Бангордағы Менай бұғазында орналастырылды және 260 оқушысы болды. Бірінші дүниежүзілік соғысы аяқталғаннан кейін жабылып, 1919 жылы металл терісіне сатылып, бұзылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде BBC-нің бір бөлігі ең қауіпті шабуылдар кезінде Бангорға эвакуацияланды. BBC қаладағы құрылымдарын күйінде ұстап тұр (Медиа бөлімін қараңыз).
География
Бангор Солтүстік Уэльстің жағалауында, Мэнай бұғазының жанында орналасқан. Бұл бұғаз Англси аралын Гвинедтен бөліп тұрады, ал Мэнай көпірі бұғаздың үстінде жатыр. 2011 жылғы халық санауы бойынша екі елді мекеннің жалпы халқы 22 184 адамды құрады. Бангор тауы қаланың басты бөлігінің шығысында орналасқан, бірақ бастапқыда кеңестік тұрғын үй ретінде салынған үлкен Мейсгейршен тұрғын үй кешені Порт Пенринге жақын, таудың шығысында жатыр. Тағы бір тізбек Жоғарғы көшенің солтүстігіне қарай көтеріліп, қала орталығын Мэнай бұғазының оңтүстік жағалауынан бөліп тұрады; бұл аймақ Жоғарғы Бангор (Бангор Ушаф) деп аталады. Бангор қауымдық аймағына қала орталығының солтүстігінде орналасқан Гарт және Хираэль шағын қалалары кіреді; Орталықтан солтүстік-батысқа қарай – Жоғарғы Бангор; Оңтүстік-батысқа қарай – Батыс аяғы, Глан-Адда, Брин Ллвид және Код-Маур; Оңтүстікке қарай – Y Maes; Шығысқа қарай – Глантрает, Тан-И-Брин және Мейсгейршен. Пенрос Гарнедд, Треборт және Минффорд шағын қалалары Пентир қауымдастығының құрамында, қаланың оңтүстігінде және оңтүстік-батысында орналасқан. Порт Пенрин және Плас-И-Коэд шағын елді мекені Ландайгай қауымдастығының аумағында орналасқан. Бангордың шекарасында екі өзен бар. Адда өзені көбінесе құбырларға жасырылған, тек Фаенол иелігінің жанындағы батыс шетінде ғана жер бетіне шығады, ал Сегин өзені қаланың шығыс шетінен Порт-Пенринге құяды. Порт-Пенрин 19 ғасырда маңызды порт болған, ол Пенрин карьерінде өндірілген шатыр тастарын экспорттаған.
Басқару
Бангор Ұлыбритания парламентіне сайлаулар үшін Арфон сайлау округінің құрамында орналасқан. Арфон сонымен қатар Сенатқа сайлаулар үшін де сайлау округі болып табылады. Бангор қалалық кеңесі 1974 жылы Бангор қала мәртебесін алғаннан кейін құрылды. Қаланың сегіз сайлау округінен жиырма кеңесші сайланады, атап айтқанда: Деиниол (2), Деви (3), Гарт (2), Глидер (3), Хендер (2), Хираэль (2), Марчог (3) және Менай (3). 2017 жылы орындықтардың жартысын Plaid Cymru жеңіп алды. Қала сонымен қатар Гвинед кеңесіне сегіз округтік кеңесші сайлайды. 2021 жылы Оуэн Хуркум бір ауыздан мэр болып сайланды, ол 22 жасында Уэльстегі ең жас мэр және Ұлыбританиядағы кез келген қаланың алғашқы гендерлік белгісі жоқ мэрі ретінде тарихқа енді. 2012 жылы Бангор Ұлыбританиядағы қала орталығында 16 жасқа дейінгілерге түнгі коменданттық сағат енгізген алғашқы қала болды. Алты айлық сынақ мерзімін Гвинед кеңесі мен Солтүстік Уэльс полициясы жүргізді, бірақ азаматтық құқықтар топтары қарсылық білдірді.
Демография
Бангор этникалық жағынан әртүрлі, халықтың 85% өзін ақ британиялықтар деп санайды, одан кейін 8% азиялық немесе арабтар, 3% аралас нәсілділер, 2% қара және 2% басқа этникалық топтар. Бұл Бангорды 85% ақ және 15% басқа этникалық топтардан тұратын қалаға айналдырады, яғни 15 мыңнан астам халқы бар Уэльстегі этникалық құрамы ең жоғары қалалардың бірі. 2021 жылы Бангордағы мұсылмандар қаладағы шектеулер Рамазан айында әйелдерге мешітте намаз оқуға мүмкіндік бермейтініне шағымданып, ал Уэльстің басқа аймақтарында сыртқы ортада намаз оқу сияқты шаралар қолданылғанын айтты.
Көлік
Бангор теміржол станциясы Солтүстік Уэльс жағалау жолындағы аялдама болып табылады. Қызметтерді Transport for Wales компаниясы жүзеге асырады. Автобус қызметтерін негізінен Arriva Buses Wales компаниясы ұсынады; бағыттар қаланы Холихед, Карнарфон және Лланүдно қалаларымен байланыстырады. A5 жолы Бангор қаласының орталығынан өтеді; ол Холихед, Шрусбери және Лондонды байланыстырады. A55 жолы Бангордың оңтүстігінен өтеді, Холихед және Честерге қатынауға мүмкіндік береді. Халықаралық рейстерді қабылдайтын ең жақын әуежай – Ливерпуль Джон Леннон әуежайы, ол автомобильмен 134 шақырым (83 миль) қашықтықта орналасқан. Бангор Солтүстік Уэльс жолының батыс басында, 97 шақырымдық жағалау бойында Прастатинге дейінгі қашықтықта жатыр. Қала арқылы Ұлттық велосипед желісінің NCR 5, NCR 8 және NCR 85 велосипед жолдары өтеді.
Мұра және табиғатты қорғау
Гвиненд археологиялық қорының бас кеңсесі Гарт жолында орналасқан. Қор 1974 жылы құрылды және Гвиненд пен Англси аймақтарында зерттеулер, насихаттау және білім беру, сондай-ақ қазба жұмыстарын жүргізеді. Солтүстік Уэльстің жабайы табиғат қоры да Гарт жолында орналасқан және Эитиног пен Нантпорттағы табиғат резерваттарын басқарады.
Музыка және өнер
Бангорда классикалық музыка тұрақты түрде орындалады, университеттің «Бангордағы Музыка» концерттік сериясы аясында Повис және Причард Джонс залдарында концерттер беріледі. Қалада Бангор қалалық әкімдігінде орналасқан «Сториел» (Гвинед мұражайы мен өнер галереясының жаңа атауы) бар. «Театр Гвинедтің» орнын басатын жаңа өнер орталығы – «Понтио» кешенін 2014 жылдың жазында аяқтау жоспарланған, бірақ ашылуы 2015 жылдың қарашасына дейін кейінге шегерілді. Бангор 1890, 1902, 1915, 1931, 1940 (радио арқылы), 1943, 1971 және 2005 жылдары Ұлттық Эстеддфодты қабылдады, сондай-ақ 1874 жылы ресми емес Ұлттық Эстеддфод шарасы өтті.
Гарт айлағы
Гарт-Пирс Уэльстегі екінші ең ұзын пирс және Британ аралдарындағы тоғызыншы ең ұзын пирс болып табылады, оның ұзындығы 457 метрді (1500 фут) құрайды. Ол 1893 жылы ашылды және демалыс жасаушылардың ләззатына арналған, шатыры бар киосктар арасында серуендеуге мүмкіндік берген ойын-сауық пирсі болды. 1914 жылы, якорьдан босап кеткен кеме пирске соқтығысты. Зақымдалған бөлігін Корольдік инженерлер уақытша жөндеп қойды, бірақ 1922 жылы тұрақты жөндеу жоспарланғанда, зақымдану күтілгеннен де ауыр екені анықталды. Жөндеу жұмыстары қымбатқа түсті және пирс 1974 жылға дейін ашық қалды, содан кейін оның жағдайы нашар болғандықтан жабылуға жақын болды. Ол Арфон муниципалитетіне символдық бағаға сатылды, олар оны бұзуды ұсынды, бірақ округтік кеңес, жергілікті халықтың қолдауымен, оған II санаттағы ескерткіш мәртебесін беру арқылы сақталуын қамтамасыз етті. Ол жылы тізімге енгізілген кезде, Британдық ескерткіштер инспекторы оны "жағаға қарай үлкен павильонсыз ескі типтегі пирстердің Британиядағы ең жақсысы" деп санады. 1982-1988 жылдар аралығында қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді және пирс 1988 жылдың 7 мамырында қайта ашылды.
Собор
Сент-Дейниол соборы – I санаттағы ескертулі ғимарат және еңіс овалды шіркеу қорымында орналасқан. Бұл жер VI ғасырдан бері христиан құлшылығы үшін пайдаланылып келеді, бірақ қазіргі ғимарат XII ғасырда салынған. Онда екі бөлімді ғибадатхана, трансепттер, қиылыс мұнарасы, жеті бөлімді неф және батыс жағындағы мұнара бар.
Театр
344 орындық Theatr Gwynedd университеттің бастамасымен 1975 жылы Дениол жолында ашылды және 2008 жылы жабылды. Ғимарат 2010 жылы бұзылды. Theatr Gwynedd ашылғанға дейін Бангорда Дейн көшесіндегі қайта жаңғыртылған шіркеу – округтік театр орналасқан еді. Ғимарат 1912 жылы театрлық қойылымдарға бейімделді, ал 1986 жылы түнгі клуб ретінде пайдалануға берілді, қазіргі уақытта "Trilogy Nightclub" деп аталады. 2015 жылы ашылған Бангор университетінің Дениол жолындағы Pontio өнер және инновациялық орталығында театр мен бір экранды кинозал бар. Бангордағы Архидиакон үйі Уильям Шекспирдің "Генрих IV" пьесасының 1-бөлігінің 3-ші актісінің 1-ші көрінісі үшін таңдалған орын болды.
Кинотеатрлар
Бангорда бір кезде екі кинотеатр болған. Электр павильоны – кейін Аркадия кинотеатры деп аталған – 1910 жылдан 1930 жылға дейін вокзалға жақын, Бас көшеде орналасқан. Бұл жер 1934 жылдан 2006 жылға дейін жұмыс істеген Плаза кинотеатры үшін қайта жаңартылды. Оның орнына жаңа ғимарат салынды, қазір оны Тай Уиллис студенттер жатақханасы мен Domino's филиалы пайдалануда. Қалалық кинотеатр 1919 жылы Бас көшедегі 130-132 нөмірде ашылды. Құрылысы 1914 жылы басталған, бірақ соғыс салдарынан кейінге шегерілген болуы мүмкін. Кинотеатр 1983 жылы жабылды, алайда ғимарат әлі де тұр және қазір би академиясы мен снукер клубы орналасқан. 2015 жылы Pontio ғимаратының құрамында бір экранды кинотеатр ашылды.
Демалыс
Бангорда екі король Георг V алаңы бар; олар Бич-роуд және Хеол Девиде орналасқан.
Бөлшек сауда
Бангордың мәртебесін арттырған нәрсе – Уэльстегі ең ұзын Бас көшесі осы қалада орналасқандығы. Бангордың орталық сауда аймағы Бас көше маңында, ал қала шетінде Каернарфон жолында сауда орындары бар. Солардың бірі – бұрынғы Сент-Дэвидс босанау ауруханасының орнында салынған Сент-Дэвидс сауда паркі. 1865 жылы патшалық қуғын-сүргіннен қашқан Моррис Варцкий Бангордың Бас көшесінде алғаш зергерлік дүкен, сосын мата сататын дүкен ашты. Оның ұлы Исидор мата сату бизнесін дамытып, үлкен, әсем дүкен құрды. Ол сондай-ақ Бангордағы Бас көшедегі Касл мейрамханасын жаңартты, ол кейіннен жоғары деңгейлі Касл қонақ үйіне айналды. Варцкий қаланың өте танымал мэрі және жергілікті спорт пен қайырымдылық қозғалыстарын ынталы түрде қолдаған адам болды. Варцкий даласын оның жесірі Виннифред Мари Исидор Варцкийдің құрметіне Бангор қаласы мен халқына сыйға берді.
Білім
Бангор университеті мен Менай колледжі қалада орналасқан. Бірнеше орта мектеп бар, олардың ішінде Ysgol Friars, Ysgol Tryfan және St. Gerard's School мектептері бар. Сонымен қатар, көптеген бастауыш және кішкентай балаларға арналған мектептер де бар. Ysgol Y Faenol, Ysgol Y Garnedd және Ysgol Cae Top – барлығы бастауыш мектептер.
Аурухана
Ysbyty Gwynedd Бангор қаласында, Пенросгарнедд шағын ауданында орналасқан. Онда 403 төсек-орын бар, бұл оны Бетси Кадуаладр университетінің денсаулық сақтау кеңесіне қарасты басқа аудандық жалпы ауруханалардан кіші етеді (Врексам Мейлор ауруханасы 568 төсек-орынмен және Рил қаласының жанындағы Глан Клауд ауруханасы 424 төсек-орынмен салыстырғанда). Бұрынғы Caernarfon және Anglesey жалпы ауруханасы 1809 жылдан 1984 жылға дейін Жоғарғы Бангорда, қазіргі Morrisons супермаркеті орналасқан жерде қызмет еткен.
Спорт
Бангордың ұзақ тарихы бар футбол командасы, «Бангор Сити» футбол клубы бар, ол қазіргі уақытта Уэльс футболының екінші лигасы – Солтүстік Уэльсте өнер тауып келеді. «Бангор Сити» Уэльс Премьер-лигасын үш рет (1994, 1995, 2011) жеңіп алды және лига құрылғаннан бастап 2018 жылға дейін үздіксіз қатысты. «Бангор Сити» сонымен қатар Уэльс кубогын сегіз рет жеңіп алды, соңғы рет 2010 жылғы жарыста. 1992 жылға дейін олар ағылшын футбол пирамидасының мүшелері болды, 1982 жылы Солтүстік Премьер-лигасында жеңіске жетіп, 1984 жылы ФА Трофисінде екінші орын алды. Олар үш рет УЕФА Кубок иелері кубогына (оның соңғы маусымы 1998–99 жылдары, УЕФА Кубогымен біріктірілгенге дейін), екі рет УЕФА Чемпиондар лигасына және бес рет УЕФА Кубогына қатысты, бірақ еуропалық жарыстардың ешқайсысында айқын жетістікке жете алмады. Қаладағы футболды сақтап қалуды көздеген жанкүйерлер 2019 жылдың жазында «Бангор 1876» футбол клубын құрды. 19 маусым күні FAW жаңа клубтың 2019–20 маусымда Гвинед лигасына қабылданғанын хабарлады. Бангорда WRU Division Two North лигасының ойыншысы – «Бангор RFC» регби клубы да орналасқан. Қала командасынан бөлек, университет де өте бәсекеге қабілетті регби құрамасына ие, ол 2015–16 маусымда BUCS лигасының жеңімпазы атанды және 2022 және 2023 жылдары жеңіліссіз өтті. Университеттің регби командасы Солтүстік Уэльс регби даму аймағының өңірлік клубы «Rygbi Gogledd Cymru (RGC)» клубымен бірлескен даму және өнімділік бағдарламасын жүзеге асырады.
Медиа
The Bangor Aye - қала және оның төңірегіндегі аймақтар үшін тәуелсіз онлайн жаңалықтар мен ақпараттық қызмет. Бангорда BBC радиосы үшін көптеген материалдар шығаратын шағын BBC хабар тарату орталығы орналасқан. Студиялар сонымен қатар Солтүстік-Батыс Уэльстің теледидар, радио және онлайн жаңалықтарының бас редакциясы болып табылады. BBC-нің жеңіл ойын-сауық бөлімі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бангорға көшіп келді, және көптеген классикалық бағдарламалар ("Бұл адам қайтадан" сияқты) Бангордан тарады. Бангорда бұрын екі коммерциялық радиостанция болды: Heart Cymru (қазір Capital Cymru) (Англси және Гвинедке қызмет көрсетті) және қазір тоқтатылған Heart North Wales Coast (қазір Capital North West and Wales) (Солтүстік Уэльс жағалауына қызмет көрсетті), олар Parc Menai кеңсе кешенінде студиялық жабдықтарды бөлісті. Студиялар 2010 жылдың тамызында жабылып, станциялар Врексамға көшірілді. Бангор университетінің Storm FM деп аталатын өз студенттік радиостанциясы бар, ол Ffriddoedd алаңына және веб-сайты арқылы хабар таратады. 1967 жылы The Beatles Бангорға келді, олар Adeilad Hugh Owen (Хью Оуэн ғимараты) құрамына кіретін Dyfrdwy жатақханасында тұрды, қазір бұл Менеджмент орталығының бөлігі. Олар Махариши Махеш Йогимен алғаш рет осы сапарда кездесті, сонда олар менеджері Брайан Эпштейннің қайтыс болғаны туралы білді. 2010 жылдың 24 ақпанында BBC Radio 1 The Chris Moyles Show Бангорды Radio 1 Big Weekend концерт фестивалінің өтетін орны деп жариялады. Таңертеңгі эфир Бангордан тікелей эфирде берілді, хабарлама және құрамның бір бөлігі жарияланды. Рианна, MGMT, Кеша және Алисия Киз сияқты әйгілі халықаралық орындаушылар, сондай-ақ Биффи Клайро, Пкси Лотт, Шерил Коул, Пендулум және Дизи Раскал сияқты британдық жұлдыздар өнер көрсетті. Қала 1979 жылы шыққан Fiddler's Dram хит-синглінде "Бангорға саяхат" деп еске алынған. Әннің шын мәнінде жақын орналасқан Рильге жасалған саяхаттан шабыттанғаны туралы хабарлар әнге дау тудырды, сондай-ақ Рильдегі жергілікті кеңесшілер мен бизнесмендер туризм мүмкіндігінен айырылып қалғанына наразылық білдірді. Ән авторы Дебби Кук әннің Бангор туралы екенін мәлімдеді.
Бангор, Пенсильвания
АҚШ-тың Пенсильвания штатының шығыс Пенсильваниядағы Лехай аңғары аймағындағы Бангор қаласы, атын Гвинедтің Бангор қаласынан алған. Бангор, Пенсильванияға 1760 жылдары Гвинедтің Бангор қаласынан көшіп келген Роберт М. Джонс қоныстанды, ол қаланың тақтатас өнеркәсібінің дамуына зор ықпал етті. Пенсильваниядағы шағын қалада әлі де тақтатас карьерлері бар, бірақ олардың тек бірнешеуі ғана жұмыс істеп тұр. 1914 жылдың 24 қыркүйегінде ашылған Джонстың толық мөлшердегі мүсіні қала орталығында сақталған. Гвинедтің Бангор қаласының ықпалы, оның тас қабырғаларында, шаршы бақшаларында, гүлдерінде және көгалданған жерлерінде, Уэльс қаласының нұсқасындай көрінеді. Бангор, Уэльс сияқты, Пенсильваниядағы Бангорда да осы аймақты еске түсіретін тақтатас қалдықтары мен палевка үйінділері бар.