Кіріспе
Солтүстік Йоркширдегі қала, Англия.
Норт-Аллертон қаласы Рим дәуірінен бері мекендеген. 11 ғасырдан бастап король Вильгельм II Дурхам епискобына жер сыйлағаннан кейін маңыздылығы артты және ірі діни орталыққа айналды. 1138 жылы жақын жерде болған Стандарт шайқасында 12 000-ға дейін шотландтық қаза тапты. Норт-Аллертон теміржол келгенге дейін Эдинбург пен Лондон арасындағы бағдарламалық маршруттардағы автобустар үшін маңызды аялдама болды. Йорк қасиетті Паулинус 7 ғасырдың басында қазіргі Барлық Әулиелер шіркеуі орналасқан жерде алғашқы шіркеуді салған. "Domesday Survey" баяндамасында нормандар елді мекенді Альвертун, Алуертун және Альретон деп атаған, сондай-ақ Альвертун вапентагы туралы айтылған, бұл аудан Солтүстік Ридингтің Альертоншир вапентагымен шамалас, ол қаланың атымен аталған. Қаланың атының шығу тегі белгісіз, бірақ ол Aelfere есімінен туындаған деп саналады, Aelfereton – Aelfere-ге тиесілі шаруашылық дегенді білдіреді. "Солтүстік" префиксі 12 ғасырда Аллертон Маулеверр еншігінен айырмашылығын көрсету үшін қосылды.
Байрақтың шайқасы
1138 жылғы 22 тамызда Йорк архиепископы Турстан ағылшын әскерін шақырды, ол Йоркшир және Солтүстік Мидленд аймақтарынан жергілікті жасақтар мен барондық әскерлерді жинады. Олар бір арбаның төңірегіне жиналды, арбаның үстінде кеме мачтасы орнатылған, оған Йорк қаласының Әулие Петрі, Беверли қаласының Әулие Жоны, Рипон қаласының Әулие Уилфриді және Дурхам қаласының Әулие Кутбертінің киелі тулары ілінген. Осы тулары бар арба шайқасқа ат қойды. Дәуіт патша өзінің немере қызы, Англия тағының заңды мұрагері саналған Матильда императрицаны қолдау үшін Англияға кірді. Стивен патша оңтүстікте көтерілісшіл барондармен күресіп жатқанда, шотланд әскерлері Камберленд пен Нортумберлендті, Карлайл қаласын және Бамбургтегі патшалық қамалдарды басып алды. Англиялықтардың бір төбеде қорғанысқа орналасқанын көрген Дәуіт, өзінің басым күштерін – 16 000 шотландты 10 000 ағылшынға қарсы шайқасқа түсіруге бел буды. Ағылшындардың жеңісі Солтүстік Англияның қауіпсіздігін қамтамасыз етті. 1130 жылы қаланың батыс жағында, Солтүстік Бекке жақын жерде қамал салынды. 1199 жылы дәстүрлі мот және бейли қамалының орнына, биік қорғанмен қоршалған, ірі сарай салынды. Сарай Йоркширдегі епископтардың жерлері үшін маңызды әкімшілік орталыққа айналды және епископтар мен олардың қызметкерлерінің тұрақты мекеніне айналды. 1318 жылы қала Сэр Джеймс Дуглас бастаған шотланд әскерлері тарапынан қиратылды, бұл Твидтің Бервик қаласын басып алудан кейін болды. 1354 жылы кармелиттер монастыры құрылды, бірақ 1538 жылы монастырьлар таратылғаннан кейін көп ұзамай бұзылды. 2006 жылы жүргізілген қазба жұмыстары кезінде археологтар сегіз монахтың қалдықтарымен қатар басқа да артефакттарды тапты.
Заң және тәртіп
1783 жылы Дурам епископына тиесілі Priest Garth жерінде түзеу үйі ашылды. Бұл HM Northallerton түрмесіне айналды, ол (әр түрлі уақытта) ересектер түрмесі, жас қылмыскерлер мекемесі және әскери түрме ретінде пайдаланылды. Түрме 2013 жылы жабылып, қазір ішінара бұзылған. Кез келген уақытта әлемдегі ең үлкен жүгіру жол таспасы осында болған. 2021 жылдың ақпан айына дейін бұрынғы түрме орнында Iceland және Lidl сауда орталықтары орналасқан. Аймақтың тоқсандық сот отырыстары 17 ғасырдан бастап қаладағы әртүрлі ғимараттарда, оның ішінде Төлем үйінде, Гильдия залында және Вайн үйінде өткізілді. 1875 жылы сәулетші Джон Каррға түрмеге жақын Зетленд жолында арнайы сот ғимаратын салу тапсырылды, сондай-ақ сот тергеушісінің кеңсесі де сол жерде болды. Кедейлер заңы жүйесі енгізілген кезде, аймақтағы үш шіркеуге қызмет ететін жұмыс үйі қалада құрылды. Бұл ғимарат қазір Friarage ауруханасының бөлігі. Thirsk Road әскери-жаттығу залы Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін, 1911 жылы ашылды.
Басқару
Нортхеллертонның ежелгі приходы кең аумақты қамтыды, оның ішінде Романби, Бромптон және Дейтон қалалары мен шағын шіркеулер, сондай-ақ Тиз өзеніндегі Хай-Ворсоллдың бөлінген бөлігі. Олар 19 ғасырда жеке азаматтық приходтарға айналды. Нортхеллертонның приходтық кеңесі қалалық кеңес болып табылады және төрт округте сайланатын 12 кеңесшіден тұрады. Қалалық кеңес Солтүстік Аллертон қалалық әкімшілік ғимаратында орналасқан. 1994 жылдан бері Нортхеллертон Париждің маңындағы Ормессон-сюр-Марнмен қалаластық байланыс орнатқан. 1889 жылы Йорк графтығының Солтүстік Ридинг әкімшілік округі құрылды. 1894 жылы ол муниципалитеттерге, қалалық және ауылдық округтерге бөлінді. 1974 жылы жергілікті басқару жүйесін қарап шығу нәтижесінде Солтүстік Ридинг әкімшілік округ ретінде таратылды. Хамблтон аудандық кеңесі Нортхеллертон қалалық округінің Бедел, Изингволд, Нортхеллертон, Тирск және Крофт ауылдық округтерімен бірігуінен құрылды. Бұл Солтүстік Йоркширдің қалалық емес графтығының құрамына кірді. 2023 жылдан бері Солтүстік Йоркшир кеңесі аудандық және графтық деңгейдегі қызметтерді ұсынады. Йорк және Солтүстік Йоркширдің біріккен билігі 2024 жылғы 1 ақпанда өкілеттіктерді қабылдады. Йорк және Солтүстік Йоркширдің алғашқы мэрі 2024 жылдың мамырында сайланады. Нортхеллертон парламенттік округ болған. Оның алғашқы өкілдері Джон ле Клерк және Стивен Маунселл болды, олар 1298 жылы король Эдуард I парламентіне сайланды, бірақ 1640 жылға дейін бұл құқық қайта жаңартылмады. 1885 жылы округ таратылып, Солтүстік Ридингтің Ричмонд бөлігіне қосылды. Ричмонд округінің қазіргі депутаты – премьер-министр, Консервативтік партияның Риши Сунак, ол 2015 жылдан бері осы мандатты иеленуде, бұрынғы партия жетекшісі және Сыртқы істер министрі Уильям Хейгтің орнын басты. Қазіргі уақытта бұл Консервативтік партия үшін сенімді округ болып табылады, олар 1929 жылдан бері оны ұстап келеді.
Топография
Нортхеллертон Йорк аңғарының солтүстігінде, Моубрей аңғарының оңтүстігінде, Дурхам округіне жақын орналасқан. Батысында Пэннин таулары, биіктігі шамамен 2000 футқа (610 м) жететін төбелер тізбегі, ал шығысында Солтүстік Йорк Моорлары орналасқан, олардың биіктігі шамамен 1500 футқа (457 м) жетеді. Бұл төбелердің жақындығы аймақтың климатына маңызды әсер етеді. Суэл өзенінің саласы – Виске өзені қаланың батысынан өтеді. Виске өзені Бромптон Бек, Тюркер Бек, Уиллоу Бек және Солтүстік Бек арқылы сумен толығады, олардың барлығы қаладан ағып өтеді. Бұл өзендер шағын болғанымен, 21-ші ғасырда Нортхеллертон және Бромптон ауылында кенеттен су тасқынының себебі болды.
Климат
Кёппен классификациясына сәйкес Британ аралдарында теңіздік климат қалыптасады, ол салыстырмалы түрде салқын жаз бен жұмсақ қыспен сипатталады. Елдің басқа бөліктерімен салыстырғанда, Йорк аңғары жаз айларында сәл жылырақ және күннөлді, ал қыс айларында суық және қыраулы болады. Ішкі орналасуының арқасында және батысында Пэннин тауларымен қорғалғандықтан, Солтүстік Йоркшир Ұлыбританиядағы ең құрғақ округтердің бірі болып табылады, жылына орташа есеппен шамамен 800 мм жаңбыр жауады. Күндізгі жарық күннің орташа ұзақтығы үш сағат 42 минутты құрайды. Жергілікті ауа райының екі ерекше құбылысы бар. Біріншісі – батысқа қарай Пэннин тауларының жанында пайда болатын төменгі беткейдегі жел, ол 60 KT (70 миль/сағ) асып түсетін супергеострофиялық желдерге алып келеді, бұл көбінесе қыс және көктем айларында байқалады. Қыс айларында Пэннин мен Солтүстік Йоркшир мооры арасындағы ауаның төмендеуіне байланысты инверсия пайда болып, тығыз және тұрақты тұман қалыптасады, кейде ол бірнеше күнге созылуы мүмкін. Нортэллертонға ең жақын ресми метеорологиялық станция – Леминг, ол батысқа қарай 8 шақырым қашықтықта орналасқан. Температураның ең жоғары және ең төменгі көрсеткіштері 2022 жылдың шілдесінде 38,8 °C (102 °F) құрады (Лемингті Ұлыбританияда 38 °C (100 °F) шегінен асатын ең солтүстік нүктесіне айналдырды), ал 2010 жылдың желтоқсанында 17,9 °C (0 °F) дейін төмендеді. Метеорологиялық қызметтен алынған 1981–2010 жылдарға (1971–2000 жылдармен салыстырғанда) жаңа орташа көрсеткіштер Леминг климатының Ұлыбританияның көптеген аймақтарымен салыстырғанда қаншалықты өзгергенін көрсетеді. Сәуір айының орташа ең жоғары температурасы енді 12,3 °C құрайды, бұрын 14,1 °C болған. Жылдық орташа температура 9,55 °C-қа қарағанда 9,45 °C-қа төмендеді, ал Ұлыбританияның көп бөлігі жылынады. Күндер суықтап, түндер жылырақ болды. Қыстар жұмсақ, ал жаздар салқын болды. Лемингке жылына қосымша 44,7 мм жаңбыр жауады, сонымен қатар күн сәулесі 62,3 сағатқа артты. Жалпы алғанда, Леминг климаты Ұлыбританияның қалған бөлігімен салыстырғанда құрғақтығы мен маусымдық айырмашылықтарын жоғалтты. 2015 жылы Лемингтегі желтоқсан айының ең жоғары температурасы тіркелді.
Экономика
16–74 жас аралығындағы тұрғындардың экономикалық белсенділігі 44,3% толық жұмыспен қамтылған, 15% жартылай жұмыспен қамтылған, 6,8% жеке кәсіпкер, 2,5% жұмыссыз, 2,6% жұмыс істейтін студенттер, 4,7% жұмыссыз студенттер, 15,8% зейнеткерлер, 6,5% үй шаруасын немесе отбасын күтіп отырған, 5,3% тұрақты түрде ауру немесе мүгедек, ал 3,1% басқа себептермен экономикалық жағынан белсенді емес. £200,433-қа қарағанда.
Қала аймақтың сауда орталығы болып табылады және екі жылдық жәрмеңкелеріне (бұрын төрт) алыс аймақтардан саудагерлерді тартады. Нортумбрия мен Шотландиядан ірі қара мал, жылқы және қой әкеліп сатушы малшылар қалаға үнемі келіп тұратын. Алғашқы мал базары шіркеудің жанында орналасқан, бірақ қойлар 20-ғасырдың басына дейін Хай-стритте сатылып келді. Темір жол келгеннен кейін, станцияға жақын жерде сауда алаңы салынды, бірақ ол 1981 жылы жабылып, барлық сауда Апплегарт-Корттағы мал базарына шоғырландырылды. Нортхеллертонның кең Хай-стритінде дүкендер, мейрамханалар, пабтар мен кафелер орналасқан, оның ішінде жергілікті, тәуелсіз саудагерлер Беттис, Льюис және Купер, Баркерс және Бойс та бар. Екі негізгі А трассасы қаладан өтеді: A684 қала арқылы шамамен шығыстан батысқа қарай өтеді және Лиминг Бардағы A1(M) автожолымен және Осмотерлидегі A19-мен байланысады; A167 Дарлингтондағы A1(M) мен Топклифтегі A168 арасында шамамен солтүстіктен оңтүстікке қарай жүреді. A168 Ветербиден Тирск арқылы Нортхеллертонға дейін созылады. Нортхеллертон теміржол стансасын TransPennine Express басқарады және ол Шығыс жағалау магистральдық желісінде орналасқан. Жақын жердегі мұралық Уэнслидейл теміржолына станциялар арасында Dales & District автобусымен жетуге болады. Нортхеллертонның ең жақын әуежайы – Тиссид халықаралық әуежайы, қаладан шамамен 15 миль (24 км) солтүстікке қарай, Дарлингтонның шығысында орналасқан.
Спорт
Нортхеллертон Таун ФК Солтүстік лигасында ойнайды, және ол лигадағы ең оңтүстік клуб болып табылады. 1994 жылы клуб банкрот деп жарияланды, бірақ келесі маусымға дейін жергілікті кәсіпкерлер оны құтқарып қалды. Майкл Доусон, Энди Доусон және Кевин Доусон ағайындары футболдық мансаптарын Нортхеллертон Таун клубында бастады. Нортхеллертон регби одағы футбол клубы Йоркшир лигасының екінші дивизионында, Бромптонның шетіндегі Бромптон ложасында ойнайды. Регби лигасы клубы Нортхеллертон Сталлионс регби одағы клубымен бірлесіп, олардың Бромптон ложасындағы жаттығу базасын пайдалану туралы келісімге келді. Нортхеллертондағы крикет тарихы 1812 жылға дейін жетеді, бірақ Нортхеллертон крикет клубының алғашқы тіркелген матчы 1860 жылдардың басында өтті. Клуб үш команданы алаңға шығарады. Бірінші команда Солтүстік Йоркшир және Оңтүстік Дурхам крикет лигасының 2-ші дивизионында, ал екінші команда 4-ші дивизионда ойнайды. Үшінші команда қазір Дарлингтон және аудандық крикет лигасының ойындарында бақ сынап жатыр. Нортхеллертон демалыс орталығындағы бассейн Солтүстік Йоркшир кеңесінің меншігінде. Онда Нортхеллертон әуесқой жүзу клубы орналасқан. 1961 жылы құрылған клуб, аймақтағы басқа клубтармен Моорс лигасында жарысады.
Медиа
Билсдейл хабар тарату станциясы Нортэллертоннан шығысқа қарай 8 миль (13 км) қашықтықта орналасқан. Жергілікті радиостанциялардың қатарында BBC Radio York (104.3 FM) және 2007 жылдың 11 маусымында 103.5 МГц және 102.3 МГц жиіліктерінде хабар таратуды бастаған Minster Northallerton бар, кейін ол Star Radio North East радиостанциясының құрамына енді. Қазір бұл жиіліктерде Greatest Hits Radio York және North Yorkshire радиосы хабар таратады. Қаланы екі жергілікті газет қамтамасыз етеді: күнделікті шығатын Northern Echo газетінің Солтүстік Йоркширге арналған басылымдары және Newsquest баспасынан шығатын апталық Darlington & Stockton Times газеті. Johnston Press баспасы шығарған Northallerton, Thirsk & Bedale Times газеті 2009 жылы жабылды.
Ойын-сауық
1939 жылы қазанда Бас көшедегі "Лирик" кинотеатры ашылды. Оның сыйымдылығы 1000 орынды құрады және ол театр ретінде де пайдаланылды. "Форум" өнер және қоғамдық орталығы театрлық қойылымдар, фильмдер, концерттер мен басқа театрлардан тікелей трансляцияларды ұйымдастырады. "Хамблтон форумы" ретінде ол Хамблтон аудандық кеңесінің меншігінде болды. 2012 жылы кеңес меншікті қайырымдылық қорға берді, содан кейін ол "Нортхеллертон форумы" деп аталды. 2023 жылдың мамыр айында бұрынғы түрме орнындағы "Тредмиллс" құрылысында "Everyman Cinema" кинотеатры ашылды.
Білім
Нортэллертонда алты бастауыш мектеп, бір орта мектеп және технологиялық колледж бар. Бастауыш білімді аяқтағаннан кейін балалар Нортэллертон мектебіне – орта мектепке және жоғары сыныпқа (sixth form) қабылданады. Бұған қоса, колледжде "learndirect" және "Nextstep" бағдарламалары арқылы ересектерге арналған қосымша оқу курстары ұйымдастырылады.
Мемлекеттік қызметтер
Йоркшир жедел жәрдем қызметі NHS Трасты қаладағы міндетті жедел медициналық қызметтерді ұсынуға жауапты. Солтүстік Йоркшир полициясының және Солтүстік Йоркшир өрт сөндіру және құтқару қызметінің ортақ штаб-пәтері Альвертон алаңындағы бұрынғы Ауылдық төлемдер агенттігі ғимаратында орналасқан. Өрт сөндіру станциясы күндізгі штатпен жұмыс істейді, ол әр күні сағат 08:00-ден 18:00-ге дейін жұмыс істейді және осы уақыттан тыс уақытта шақыру бойынша болады. Су және кәріз қызметтерін Yorkshire Water компаниясы қамтамасыз етеді. Ішуге жарамды су Буламор су қоймасынан, қаланың шығысындағы төбедегі төрт жабық бетонды цистернадан тұратын жүйе арқылы жеткізіледі, олар Торнтон Стюард су қоймасы арқылы Уре өзенінен сумен толықтырылады. 2006 жылға дейін Нортхеллертон суын Осмотерли маңындағы Код Бек су қоймасынан алды. 2006 жылы Код Бек су тазарту станциясының жабылуына дайындалып, Буламордағы су қоймасының сыйымдылығы екі есеге арттырылды. Кәріз сулары Нортхеллертон және Романбидегі кәріз суларын тазарту станцияларында тазартылады, екеуі де Романбиде орналасқан және Виске өзенінің саласы – Виллоу Бекке құйылады.
Танымал мәдениет
Нортэллертонның Хай-стритіндегі "Алтын арыстан" қонақ үйі 1945 жылғы "Жұлдыздарға жол" фильміндегі пабты бейнелейді. Драматург Алан Беннетттің күнделіктері қаланы "қашуға тиіс орын" деп сипаттады.