Кіріспе

Британдық етті мал тұқымы

Hereford – ағылшынның Батыс Мидлендс аймағындағы Херефордширден шыққан британдық етті мал тұқымы. Бұл тұқым 18-шы ғасырдың ортасынан бастап Херефордширдегі бірнеше отбасылардың таңдаулы өсіруінің нәтижесінде пайда болды, бұл Роберт Бейкуэллдің жұмысынан бірнеше он жыл бұрын басталған. Ол көптеген елдерге тарады; 2023 жылы 62 елде тіркелген мал басының саны жеті миллионнан асты; Уругвай, Бразилия және Чилиде 100 мыңнан астам мал басы тіркелді. Тұқым 1775 жылы Ирландияға жетті, ал 1817 жылы бірнеше мал АҚШ-тың Кентукки штатына әкелінді; қазіргі американдық Hereford 1840 жылы Нью-Йорктің Олбани қаласында құрылған мал фермасынан шыққан. Ол 1850 жылға дейін Австралияда, ал 1858 жылдан бастап Аргентинада болды. 21-ші ғасырда осы елдерде, сондай-ақ Еуропадағы Чехия, Дания, Эстония, Франция, Венгрия, Нидерланды, Норвегия, Португалия, Испания және Швецияда; Оңтүстік Америкадағы Бразилия, Чили, Парагвай және Уругвайда; Жаңа Зеландияда; және Оңтүстік Африкада тұқымдық қоғамдар бар.

Тарих

18 ғасырға дейін Херефордшир малдары Оңтүстік Англия малдарына ұқсас, толыққанды қызыл түсті және ақ құйрықпен, қазіргі Солтүстік Девон және Сассекс тұқымдары сияқты болған. 18 және 19 ғасырдың басында жаңа тарту және еттік мал түрін жасау үшін басқа мал (көбінесе шортхорн) пайдаланылды, олардың түсі бастапқыда әртүрлі болды – сарыдан сұр және ақ қоңырға дейін, ал ақ түстің мөлшері де әртүрлі болды. 18 ғасырдың соңына қарай қазіргі тұқымға тән ақ беті қалыптасып, 19 ғасырда қазіргі түстері орнықты. Херефордтар бүгінде де Херефордшир ауылдарында кездеседі және ауыл шаруашылығы көрмелерінде жиі көрсетіледі. Херефордтарды АҚШ-қа алғаш рет 1817 жылы саясаткер Генри Клей әкелді, ал 1840 жылдары кең ауқымды импорттау басталды.

Сауалнамаға қатысқан Херефорд

Полидті Херефорд – мүйізсіз Херефордтың американдық нұсқасы, ол 1889 жылдан бері жеке тұқым ретінде таңдалған полидті генге және табиғи генетикалық мутацияға ие. Айова штатының мал шаруасы Уоррен Гэммон Полидті Херефордтарды өсіру идеясын пайдаланып, 11 табиғи мүйізсіз малдан тізімді бастады. 1910 жылы Американдық Полидті Херефорд қауымдастығы (APHA) құрылды. 1995 жылдан бері американдық Полидті Херефорд және американдық Херефорд тұқымдары American Hereford Association деген ортақ атаумен біріктірілді. Австралияда бұл тұқым Poll Hereford деп белгілі.

Дәстүрлі Херефорд

Херефордтың көптеген штамдары қажетті қасиеттерді алу үшін басқа мал тұқымдарын пайдаланған, нәтижесінде тұқымның жалпы сипаттамалары өзгерген. Дегенмен, кейбір штамдар жеке сақталған және бұрынғы тұқымның беріктігі мен тиімділігі сияқты ерекшеліктерін сақтап қалған. Қазіргі таңдағы дәстүрлі Херефорд генетикалық сақтау үшін бағалы сирек кездесетін тұқым ретінде қарастырылады.

Денсаулық

Көз қатерлі ісігі (көздің жалпақ жасушалы карциномы) Херефордтарда, әсіресе күн сәулесі күшті елдерде және көздің айналасындағы қызыл пигментация деңгейі төменгі елдерде жиі кездеседі. АҚШ және Канадада Херефорд ірі қара малдарындағы көз қатерлі ісігін зерттеулер көрсеткендей, қабақ және корнеосклералық пигмент тұқым қуалайды және қатерлі ісік қаупін азайтуы мүмкін. Жатын қуысының шығуы тұқым қуалайтын проблема саналады, бірақ оған тамақтану да әсер етуі мүмкін. Тағы бір мәселе – бауырдың ашық түсті терісі, ол күнге шағылысып, күйіп қалуға бейім. Херефорд ірі қара малдарында нанып кетушілік (карликоз) автосомалық рецессивті геннің салдарынан пайда болады. Бұл көрсеткіштің бұқалар мен төлдерде бірдей болуы, оның жынысқа байланысты емес екенін көрсетеді.