Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
193-211 жылдар аралығында рим императорының әйелі
Roman empress consort from 193 to 211
Императорлық дәрежеде Домна саяси, әлеуметтік және философиялық ықпалымен танымал болды. Ол "Жеңілмейтін лагерлердің анасы" сияқты атақтарға ие болды. Ұлынан үлкені Каракалла әкесімен бірге билік жүргізе бастағаннан кейін, ол қысқа мерзімге Каракалланың әйелі Фулвия Плаутилламен бірге императорлық билікке ие болды, бірақ кейін Фулвия Плаутилла жағдайы нашарлап, ықпалы азайды. 211 жылы Север қайтыс болғаннан кейін Домна "Pia Felix Augusta" атағын алған алғашқы император шешесі болды, бұл оған рим император шешесіне қарағанда кеңірек өкілеттік берілгенін көрсетеді. Оның ұлдары таққа мұрагерлік етті. Олардың арақатынасы шиеленіскен болды және Домна олардың арадағы келісімші болды, бірақ Каракалла сол жылы ағасы Гетаны өлтірді. 217 жылы Домна, Парфияға қарсы жорық барысында Каракалланың қаза болғанын естігеннен кейін өз-өзіне қол жұмсады, ол Антиохияға (қазіргі Түркиядағы Антакия қаласы) онымен бірге аттанған болатын. Домнаның қазасынан кейін оның үлкен әпкесі Юлия Мейса 218 жылы Северан әулетін қайта билікке келтіруге сәттілік тіледі.
As empress, Domna was famous for her political, social, and philosophical influence. She received titles such as "Mother of the Invincible Camps". After the elder of her sons, Caracalla, started ruling with his father, she was briefly co empress with Caracalla's wife, Fulvia Plautilla, until the latter fell into disgrace. Following the death of Severus in 211, Domna became the first empress dowager to receive the title combination "Pia Felix Augusta", which may have implied greater powers being vested in her than what was usual for a Roman empress mother. Her sons succeeded to the throne. They had a conflictual relationship and Domna acted as their mediator, but Caracalla had his brother Geta assassinated later that year. Domna committed suicide in 217 upon hearing of Caracalla's assassination in the course of his campaign against Parthia, on which she had accompanied him to Antioch (present day Antakya, Turkey). After the death of Domna, her older sister Julia Maesa successfully restored the Severan dynasty to power in 218.
Азаматтық соғыс
Рим императоры Коммод 192 жылы мұрагер қалдырмай өлтірілгеннен кейін, көптеген үміткерлер, оның ішінде Домнаның күйеуі Северус таққа таласты. Преториандық гвардия Рим императорының жаңа императоры ретінде Пертинакс есімді қарт сенаторды тағайындады. Бірақ Пертинакс гвардияның талаптарын орындамағандықтан, ол да өлтірілді. Тағы бір саясаткер Дидиус Юлиан Римге шақырылып, император болып тағайындалды. Солтүстіктен Римге келген Северус Юлианды құлатып, оны өлімге жіберді. Северус 193 жылы император атағын иеленді. Британияның қуатты губернаторы Клодий Альбинге Цезарь (мұрагер) шені берген арқылы, Север өзінің тағы бір қарсыласы – 194 жылы Исс шайқасында жеңілген Песценний Нигерге күш салуға мүмкіндік алды.
After the Roman emperor Commodus was murdered without an heir in 192, many contenders rushed for the throne, including Domna's husband Severus. An elder senator, Pertinax, was appointed by the Praetorian Guard as the new emperor of Rome. But when Pertinax would not meet the Guard's demands, he too was murdered. Another politician, Didius Julianus, was called to Rome and appointed emperor. Severus, coming from the north into Rome, overthrew Julianus and had him executed. Severus claimed the title of emperor in 193. By offering Clodius Albinus, a powerful governor of Britannia, the rank of Caesar (successor), Severus could focus on his other rival to the throne, Pescennius Niger, whom he defeated at the Battle of Issus in 194.
Билік пен ықпал
Көптеген император әйелдерінен өзгеше, Домна күйеуін әскери жорықтарында бірге алып жүрді және әскермен бірге лагерде тұрды. Барбара Левик айтқандай, Домна "өзінің ресми атауларының саны мен әртүрлілігі бойынша барлық басқа императрицалардан озды". Домнаға Фаустина Кішіге берілген сияқты құрметті атақтар берілді, оның ішінде "Жеңілмейтін лагерлердің анасы" және Матер Августа (Август анасы). Ол өкімет ету кезегінің көп бөлігінде құрметке ие болды және жақсы бағаланды, бұл оның суреті бар монеталардағы атауларынан немесе қарапайым "Юлия Августа" деген жазудан көрінеді. Северус қайтыс болғаннан кейін алған Пия Феликс Августа атағы "керек болса, Домна күйеуінің қасиеттерін сіңіріп алып, одан әрі жалғастырып жатқанын көрсететін жол болған". Домнаға арналған бірнеше медальонды Северус 207 жылдан бастап шығарды, олардың арт жағында "Vesta Mater" (Ана Веста) деп жазылған, Молли М. Линднердің сөзіне сәйкес, бұл "Вестал қыздары қоғамдық дұғаларында Вестаға тілеген дұғаларына сілтеу болуы мүмкін". Линднердің пікірінше,
Unlike most imperial wives, Domna remarkably accompanied her husband on his military campaigns and stayed in camp with the army. As worded by Barbara Levick, Domna "was to exceed all other empresses in the number and variety of her official titles." Honorary titles were granted to Domna similar to those given to Faustina the Younger, including "Mother of the Invincible Camps", and Mater Augustus (Mother of Augustus). She was respected and viewed positively for most of her tenure, as indicated by coins minted with her portrait that mention her titles or simply refer to her as "Julia Augusta". The title Pia Felix Augusta which she received after Severus' death was "perhaps a way of implying that Domna had absorbed and was continuing her husband's attributes" after his death. Several medallions for Domna were issued by Severus as early as 207, on the reverses of which is "Vesta Mater" (Mother Vesta), which, according to Molly M. Lindner, "could refer to an invocation to Vesta during prayers and supplications that the Vestal Virgins made whenever they prayed publicly". According to Lindner,
Билік ауысуы
Север 211 жылы Эборакумда (Йорк) қайтыс болғанда, Домна оның екі ұлы, Каракалла мен Гетаның арасында татуластырушы рөлін атқарды. Олар әкесінің өсиеті бойынша бірлесіп билеуге тиіс болған. Алайда, екі бауырдың арақатынасы шиеленіскен еді, және Гетты сол жылдың желтоқсан айында Каракалланың әскерлерімен өлтірілді. Содан кейін Геттының есімі жазулардан мүлдем жойылды, ал оның суреті damnatio memoriae салдарынан өшірілді. Кейлан Дэвенпорт түсіндіргендей:
When Severus died in 211 in Eboracum (York), Domna became the mediator between their two sons, Caracalla and Geta, who were supposed to rule as joint emperors, according to their father's wishes expressed in his will. However, the two young men had a discordant relationship, and Geta was murdered by Caracalla's soldiers in December of the same year. Geta's name was then removed from inscriptions and his image erased as the result of a damnatio memoriae. As explained by Caillan Davenport:
Өлім
217 жылы Каракалла Парфиямен жаңа соғыс бастады. Домна Каракалламен Антиохияға дейін бірге жүрді. Ол онда қалды, оның хат-хабарларын реттеуге көмектесті, ал ол шекараға аттанды. Жорық барысында Каракалла римдік әскердің қолынан қаза болды. Домна көтеріліс туралы естігеннен кейін өзін-өзі өлтіруге шешім қабылдады, мүмкін, бұл шешімге оның емделе алмайтын сүт безі ісігі және жеке өмірге оралуға құлшынбауы себеп болды. Оның қарындасы Юлия Маэса 218 жылы Северан әулетін қайта орнатты. Домнаның денесі Римге әкелінді және C. et L. Caesaris мазарында (болжам бойынша, Август мавзолейіндегі жеке бөлмеде) қойылды. Бірақ кейіннен оның және Гетаның сүйектері Маэсамен Адриан мавзолейіне көшірілді.
In 217, Caracalla began a new war with Parthia. Domna went with Caracalla as far as Antioch. There she stayed, helping to deal with his correspondence, while he went on to the frontier. During the campaign, Caracalla was assassinated by a Roman soldier. Domna chose to commit suicide after hearing about the rebellion, perhaps a decision hastened by the fact that she was suffering from breast cancer, as well as a reluctance to return to private life. Her sister, Julia Maesa, restored the Severan dynasty in 218. Domna's body was brought to Rome and placed in the Sepulcrum C. et L. Caesaris (perhaps a separate chamber in the Mausoleum of Augustus). Later, however, both her bones and those of Geta were transferred by Maesa to the Mausoleum of Hadrian.
Мұра
Домна Филостратты Тиандық Аполлонийдің өмірбаянын жазуға ынталандырды, бірақ ол сегіз томдық еңбекті аяқтамас бұрын қайтыс болды делінеді. Ол рим сәніне де әсер етті: оның таңған шаш үлгісі кейін рим императоршасы Корнелия Салонина мен Пальмира патшайымы Зенобия киді. Домна римдіктер арасында ассириялықтардың ғұрыптарында болған жалған шаш тағуды танымал еткен сияқты.
Domna encouraged Philostratus to write the Life of Apollonius of Tyana, but is thought to have died before he finished the eight volume work. She also influenced Roman fashion: the hairstyle that she used would later be worn by Roman empress Cornelia Salonina and Palmyran queen Zenobia. Domna seems to have made the wearing of wigs, a custom of Assyrians, popular among Romans.