Кіріспе
Канаданың шығыс бөлігінде және (тарихи және саяси тұрғыдан) Орталық Канаданың құрамында орналасқан Квебек, Франция немесе Техас аумағынан шамамен үш есе үлкен жерді алып жатыр. Оның ауданы Аляскаға жақын. Аляскадағыдай, Квебек жерінің көп бөлігі сирек қоныстанған. Жердің құрамы, климат (ендік және биіктік) және су көздеріне жақындығына байланысты оның топографиясы аймақтар бойынша әртүрлі. Оңтүстік Квебектегі екі негізгі топографиялық аймақ – Ұлы көлдер – Сен-Лоран төмендіктері және Аппалач таулары, ал Канада қалқаны орталық және солтүстік Квебектің көп бөлігін құрайды. Ауданы [ауданы] шақырым квадратты құрайды, бұл Канаданың провинциялары мен территориялары арасындағы ең ірісі және әлемдегі онға кіретін елдің әкімшілік бөлігі. Квебек аумағының 90% астамы Канада қалқанында орналасқан, соның ішінде Лабрадор түбегінің көп бөлігі де бар. Квебектің ең биік тауы – Мон-Д'Ибервиль, ол провинцияның солтүстік-шығысындағы Торнгат тауларында, Ньюфаундленд және Лабрадормен шекарада орналасқан. 1898 және 1912 жылдар аралығында Солтүстік-Батыс территориясының кең және азаматтары аз қоныстанған Унгава ауданының бөліктері қосылып, провинция қазіргі түрін алды. Квебек территориясы қайың және шырша ормандары, көлдері және өзендерінде мол ресурстарға ие – қағаз және целлюлоза, ағаш және гидроэнергетика провинцияның маңызды салалары болып табылады. Провинцияның солтүстігіндегі Нунавик субарктикалық немесе Арктикалық аймақта орналасқан және көбінесе инуиттер мекендейді. Халық саны ең көп аймақ – оңтүстіктегі Сен-Лоран өзені аңғары, онда астана Квебек қаласы және ең ірі қала Монреаль орналасқан. Монреальдің солтүстігінде ежелгі таулардың тізбегі – Лорантиан таулары, ал шығысында Шығыс Тауншиптер және Гаспези аймақтарына дейін созылатын Аппалач таулары жатыр. Гаспе түбегі шығысында Сен-Лоран шығанағына қарай тікелей созылады. Сен-Лоран өзені аңғары – сүт өнімдері, жеміс-жидектер, көкөністер, клен қанты (Квебек әлемдегі клен сиропының ең ірі өндірушісі) және мал өсіруге қолайлы құнарлы ауыл шаруашылығы аймағы.
Located in the eastern part of Canada, and (from a historical and political perspective) part of Central Canada, Quebec occupies a territory nearly three times the size of France or Texas. It is much closer to the size of Alaska. As is the case with Alaska, most of the land in Quebec is very sparsely populated. Its topography is very different from one region to another due to the varying composition of the ground, the climate (latitude and altitude), and the proximity to water. The Great Lakes–St. Lawrence Lowlands and the Appalachians are the two main topographic regions in southern Quebec, while the Canadian Shield occupies most of central and northern Quebec. With an area of , it is the largest of Canada's provinces and territories and the tenth largest country subdivision in the world. More than 90% of Quebec's area lies within the Canadian Shield, and includes the greater part of the Labrador Peninsula. Quebec's highest mountain is Mont D'Iberville, which is located on the border with Newfoundland and Labrador in the northeastern part of the province in the Torngat Mountains. The addition of parts of the vast and scarcely populated District of Ungava of the Northwest Territories between 1898 and 1912 gave the province its current form. The territory of Quebec is extremely rich in resources in its coniferous forests, lakes, and rivers—pulp and paper, lumber, and hydroelectricity are still some of the province's most important industries. The far north of the province, Nunavik, is subarctic or Arctic and is mostly inhabited by Inuit. The most populous region is the Saint Lawrence River valley in the south, where the capital, Quebec City, and the largest city, Montreal, are situated. North of Montreal are the Laurentians, a range of ancient mountains, and to the east are the Appalachian Mountains which extends into the Eastern Townships and Gaspésie regions. The Gaspé Peninsula juts into the Gulf of Saint Lawrence to the East. The Saint Lawrence River Valley is a fertile agricultural region, producing dairy products, fruit, vegetables, maple sugar (Quebec is the world's largest producer of maple syrup), and livestock.
Шекаралары
Квебектің батысында Онтарио провинциясы, Джеймс шығанағы және Гудзон шығанағы (соның ішінде дөңгелек Nastapoka доғасы), шығысында Нью-Брансуик және Ньюфаундленд және Лабрадор провинциялары, солтүстігінде Гудзон бұғазы мен Унгава шығанағы орналасқан. Оның ең солтүстік нүктесі – Волстенхолм мүйісі. Квебек сонымен қатар оңтүстікке қарай АҚШ-тың төрт солтүстік-шығыс штатымен (Мэйн, Нью-Гэмпшир, Нью-Йорк және Вермонт) шектеседі. Бұдан өзге, Нунавут, Принс-Эдвард аралы және Новая Шотландия аумақтарымен теңіз шекарасы да бар. Квебек ресми түрде барлық типтегі шекаралардың ең көп бөлігіне ие. Олардың жартысы құрлық шекаралары, 12% - өзендердегі шекаралар және 38% - теңіз шекаралары.
Топография
Квебектің ең биік нүктесі – Монт-д'Ибервилл, ағылшын тілінде Тау Кабувик деп аталады, провинцияның солтүстік-шығыс бөлігіндегі Ньюфаундленд және Лабрадор шекарасында, Торнгат тауларында орналасқан. Ең көп халқы бар физиографиялық аймақ – Ұлы көлдер – Сен-Лоранс жазықтығы. Ол провинцияның оңтүстік-батыс бөлігінен солтүстік-шығысқа қарай Сент-Лоранс өзенінің жағалауымен Квебек қаласы аймағына дейін созылып, солтүстікте Лорантиан тауларымен, оңтүстікте Аппалачи тауларымен шектеледі. Ол негізінен Квебек орталығы, Лаваль, Монтереги және Монреаль аймақтарын, Капиталь Насьональ, Ланодьер, Лорантид, Мориси аймақтарының оңтүстік бөліктерін қамтиды. Оған Антикости аралы, Минган архипелагы және Сент-Лоранс шығанағының басқа да шағын аралдары кіреді. Монреаль маңындағы Монтерей төбелері деп аталатын, бұрын Шамплейн көлінің суларымен қапталған оқшауланған магмалық шығыңқыларды есептемегенде, оның ландшафты төмен және тегіс. Ока төбелері де жазықтан көтеріледі. Геологиялық тұрғыдан алғанда, жазықтық шамамен 100 миллион жыл бұрын жарықша тәрізді пайда болған және сирек, бірақ маңызды жер сілкіністеріне бейім. Бұл аңғар Квебек провинциясының ең өнімді ауыл шаруашылығы аймағына айналды, себебі оның топырағы бай және өңдеуге оңай, ал Квебектің климаты салыстырмалы түрде жылы. Канаданың көктемгі клен сиропы өндірісінің басым бөлігі аралас орманнан алынады. Ландшафттың ауылдық бөлігі өзеннен басталатын және 17 ғасырдағы Жаңа Франциядағы қоныстану үлгілеріне жататын тар тіктөртбұрышты жер учаскелеріне бөлінген. Квебек аумағының 95% астамы Канада қалқанында орналасқан. Бұл әдетте Квебектің оңтүстігіндегі Лорантиан таулары, Квебектің ортасындағы Отиш таулары және Унгава шығанағына жақын Торнгат таулары сияқты биік нүктелермен араласқан өте жазық және ашық таулы жер. Қалқанның топографиясы мұздықтармен қалыптасқан, бұл қатпарлардың, қиыршық тас пен құмның мұздық шөгінділерін түсіндіреді, сондай-ақ мұздықтан кейінгі көлдер мен теңіз суы Қалқанның кейбір бөліктерінде қалың саз шөгінділерін қалдырды. Канадалық қалқанда сонымен қатар миллионға жуық көлдер, батпақтар, өзендер мен ағыстар бар. Ол Квебек экономикасының негізгі тірегі болып табылатын орман, минералдық және гидроэлектр ресурстарына бай. Бастапқы өнеркәсіптер Абитиби-Темискамингу, Сагуэнай-Лак-Сен-Жан және Кот-Норд аймақтарындағы шағын қалаларды қолдайды. Лабрадор түбегін Лорантиан платосы (немесе Канада қалқаны) алып жатыр, онда Отиш таулары сияқты таулар орналасқан. Унгава түбегі негізінен Д'Ювилл тауларынан, Пувирнитук тауларынан және Пингвалуит кратерінен тұрады. Батыс Квебекте төмен және орташа биіктіктегі шыңдар пайда болса, Капиталь Насьональ аймағында, оның бойлық бағытында, өте шығысқа қарай биік таулар көтеріледі. Қалқанның Лабрадор түбегіндегі бөлігінде Нунавиктің солтүстік аймағына Унгава түбегі кіреді және негізінен инуиттер мекендейтін жалпақ Арктикалық тундрадан тұрады. Оңтүстікте шығыс Канада қалқанының таига экоөңірінің субарктикалық тайгасы және Орталық Канада қалқаны ормандарының боралдық ормандары орналасқан, онда шырша, шырша және тополь ағаштары Квебектің целлюлоза, қағаз және ағаш өнеркәсібі үшін шикізат береді. Бұл аймақта негізінен Кри, Наскапи және Инну тайпалары өмір сүрсе де, мыңдаған уақытша жұмысшылар Радисонда Ла Гранде және Истмен өзендеріндегі Джеймс Бей гидроэлектрлік жобасына қызмет көрсету үшін тұрады. Қалқанның оңтүстік бөлігі Лаврентиан тауларына дейін созылады, бұл Ұлы көлдер – Сен-Лоранс жазықтығының солтүстігіндегі тау тізбегі, ол жергілікті және халықаралық туристерді шаңғы таулары мен көл жағалауындағы курорттарға тартады. Квебектің оңтүстік-шығыс шекарасында Аппалачи таулары аймағында ежелгі таулардың тар жолағы бар. Аппалачи таулары – Алабамадан Ньюфаундлендке дейін созылып жатқан үлкен тізбек. Арасында ол Квебекте Монтереги төбелерінен Гаспе түбегіне дейін орналасқан. Батыс Квебектегі орташа биіктік шамамен , ал Гаспе түбегінде Аппалачи тауларының шыңдары (әсіресе Чик-Чок) Квебектегі ең биік таулардың қатарында , .
Гидрографиялық
Квебектің бірнеше айқын аралдары бар, атап айтқанда Монреаль және Лаваль қалаларының толық немесе бір бөлігін құрайтын Хохелага архипелагының көптеген аралдары. Квебек қаласына жақын Орлеан аралы, Сент-Лоуренс өзенінің сағасындағы сирек қоныстанған Антикости аралы және Сент-Лоуренс шығанағындағы Магдалена аралдары архипелагы да ерекше аралдар болып табылады. Квебек әлемдегі ең ірі тұщы су қорына ие, ол оның жер бетінің 12% -ын құрайды. Әлемдегі тұщы судың 3% осында, ал халықтың үлесі бар болғаны 0,1%. Жарты миллионнан астам көл, оның ішінде 30-ы 500 шаршы километрден асатын ауданы бар, және 4500 өзен Атлант мұхитына Сент-Лоуренс шығанағы және Арктика мұхиты арқылы (Джеймс, Гудзон және Унгава шығаналарымен) құяды. Ішкі судың ең ірі көлемі – Джеймс шығанағы жобасы аясында гидроэлектр энергиясын өндіру үшін құрылған Каниапискау су қоймасы. Мистассини көлі Квебектегі ең үлкен табиғи көл. Сент-Лоуренс өзенінде Монреаль (провинцияның ең ірі қаласы), Трой-Ривьер және Квебек қаласы (астана) сияқты ірі Атлант мұхитының ішкі порттары орналасқан. Атлант мұхитына және Солтүстік Американың ішкі аймақтарына қолжетімділігі 17 және 18 ғасырларда француз зерттеулері мен қоныстануының негізі болды. 1959 жылдан бері Сент-Лоуренс теңіз жолы Атлант мұхиты мен Ұлы көлдер арасында кеме қатынасын қамтамасыз етеді. Квебек қаласының солтүстік-шығысында өзен әлемдегі ең үлкен сағаға айналады, ол көптеген киттердің, балықтардың және теңіз құстарының қоректену орны болып табылады. Өзен Сент-Лоуренс шығанағына құяды. Бұл теңіз ортасы провинцияның Төменгі Сент-Лоуренс (Bas Saint Laurent), Төменгі Солтүстік Жағалау (Côte Nord) және Гаспе (Gaspésie) аймақтарындағы балық шаруашылығы мен кіші порттарды қолдайды. Сент-Лоуренс өзені және оның сағасы ғасырлар бойы Квебектің дамуының негізін құрайды. Басқа да маңызды өзендерге Ашуапмушуан, Шаудиер, Гатино, Маникуаган, Оттава, Ришелье, Руперт, Сагуен, Сент-Франсуа және Сент-Морис жатады.
Жабайы табиғат
Бұл провинцияда әртүрлі флора мен фауна мекендейді. Құстардың түрлері алуан, олардың ішінде жабайы түйеқұс (Wild Turkey), Meleagris gallopavo, сарыбелді сапсукер (Yellow bellied Sapsucker), Sphyrapicus varius және қарабас шрик (Loggerhead Shrike), Lanius ludovicianus бар. Ірі құрлық жануарларының көп бөлігін аққұйрықты бұғы, қашар, мускак, карибу (айғыр), американдық қара аю және ақ аю құрайды. Орташа құрлық жануарларына пума, койот, шығыс қасқыры, бобкат, арктикалық түлкі, түлкі және т.б. жатады. Көбінесе кездесетін кіші жануарлардың ішінде шығыс сұр күмісқұйрық, қар аяғы қоян, марқұм, скунк, енот, шұбар және канадалық бобр бар. Сент-Лоуренс өзенінің сағасы мен шығанағының биоәртүрлілігі су жануарларынан тұрады, олардың көпшілігі саға арқылы және Сагуэнай-Сент-Лоуренс теңіз паркінен Орлеан аралына дейін (француз тілінде Орлеан аралы) көтеріледі, мысалы көк кит, белуга, мик кит және арпа тұмсықты иттік (harp seal). Солтүстік теңіз жануарларының ішінде ерекше атап өтуге лайық екі түрі бар: морж және нарвал. Ішкі сулар кішкентайдан үлкенге дейін тұщы су балықтарымен толы, мысалы үлкен ауызды балық (largemouth bass), американдық пикерел, walleye, Acipenser oxyrinchus, muskellunge, Атлантика балықшасы, Арктикалық шар, бұлақ алабы, Microgadus tomcod (tomcod), Атлантикалық лосось, жаңбырлы алабы және т.б. Квебектің оңтүстік бөлігінде жиі кездесетін құстардың ішінде американдық қызылша, үй құсы, қызыл қанатты қарақұс, қарақұс, қарақұс, американдық қарға, қара шапшаң, кейбір құсқұстар мен құзқұстар, көкқұс және тау көгершіндері бар. Соңғы екеуі Квебекке әкелінген және негізінен қалалық аймақтарда кездеседі. Құс фаунасына алтын бүркіт, саяшы сойқы, қарлы құс және аққабақ бүркіт сияқты жыртқыш құстар кіреді. Квебектегі теңіз және жартылай су құстарының көпшілігі Канада қазы, қос қыртысты корморан, солтүстік гун, еуропалық шағалақай, үлкен көк саз, құмшаң кран, Атлантикалық пуфин және қарапайым лоон. Квебекте тағы да көптеген құрлық, теңіз және құс жануарлары бар, бірақ Квебекке тән түрлердің көпшілігі және ең көп тараған түрлері жоғарыда көрсетілген. Кейбір мал "Квебек мұрасы тұқымы" атағына ие, атап айтқанда канадалық жылқы, Шантецлер тауығы және канадалық сиыр. Сонымен қатар, "органикалық" сертификатталған тағамнан басқа, Шарлевоик қозысы географиялық көрсеткіші қорғалған алғашқы жергілікті Квебек өнімі болып табылады. Мал шаруашылығында Landrace, Duroc және Yorkshire шошқа тұқымдары, сондай-ақ көптеген қой және ірі қара тұқымдары өндіріледі. Квебектің жабайы табиғат қоры және Квебектің табиғи мұрасы туралы деректер орталығы (CDPNQ) Квебектегі жабайы табиғатты қорғау жөніндегі қызметкерлермен жұмыс істейтін негізгі агенттіктер болып табылады.
Өсімдіктер
Квебек провинциясының геологиялық құрылымы мен әртүрлі климаттық жағдайлары ескерілгенде, онда өсімдіктердің кең аумақтары кездеседі. Бұл аумақтар солтүстіктен оңтүстікке қарай реттелген: тундра, тайга, Канаданың борал орманы (қылқан жапырақты), аралас орман және жапырақты орман. Бұл аймақта өсімдіктердің (600) және жануарлардың (206) көптеген түрлері таралған, олардың көпшілігі жыл бойында өмір сүреді. Тайга Квебектің жалпы аумағының шамамен 20% -ын құрайды. Абитиби-Темискамингуден Солтүстік жағалауға дейін орман негізінен балсам шыршасы, қарағай, ақ шырша, қара шырша және тамарак сияқты қылқан жапырақты ағаштардан тұрады. Өзенге жақындағанда оңтүстік жақтан сары қайың сияқты жапырақты ағаштардың кейбір түрлері кездеседі. Ұлы көлдер-Сент-Лоуренс төмендігінің жапырақты орман құрамында негізінен қант кеспе, қызыл кеспе, ақ күл, американдық бу, ақ жаңғақ, американдық елм, липа, ащы жаңғақ және солтүстік қызыл емен, сондай-ақ шығыс ақ қарағай және солтүстік ақ кедр сияқты қылқан жапырақты ағаштар бар. Қағаз қайың, дірілдеп тұрған аспан және тау күлінің таралу аймақтары Квебек аумағының жартысынан астамын қамтиды.