Аққарлы құс: сипаттамасы, өмір салты және қорғау шаралары

Кіріспе

Құс түрі

Қарлы құс (Anarhynchus nivosus) – Америкада кездесетін шағын жағалау құсы. Ол құстар тұқымдастығына (Charadriidae) жатады, оған құсқұстар, қызылқұйрықтар және шағалақайлар кіреді. Қарлы құсты алғаш рет Джон Кассин 1858 жылы сипаттаған, бірақ 1922 жылы Кент құсының бір түрі деп есептелген. 2011 жылдан бері қарлы құс генетикалық және анатомиялық ерекшеліктеріне байланысты Кент құсынан бөлек түр ретінде танылды. Екі немесе үш түршесі бар, олар Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауында, Эквадорда, Перуде және Чилиде, АҚШ пен Мексиканың бірнеше ішкі аймақтарында, Мексика шығанағының жағалауында және Кариб аралдарында таралған. Жағалаудағы популяциялар тұрғын және көшпенді құстардан тұрады, ал ішкі популяциялар көбінесе көшпенді болып табылады. Бұл Американың ең жақсы зерттелген эндемикалық жағалау құстарының бірі және ең сирек кездесетіндерінің бірі. Қарлы құстардың үстіңгі жағы ақшыл қоңыр, ал астыңғы жағы ақ, артқы мойнында ақ жолақ болады. Көбелек шағы кезінде еркектердің көзінің артында және мойнының бүйірінде қара дақтар пайда болады; мойын дақтары бір-бірінен бөлек болады және көптеген басқа құсқұстардағыдай үздіксіз кеуде жолағын құрамайды. Қарлы құстарды басқа құсқұстардан қара және жұқа мүсірлерімен, сұрдан қара аяқтарымен де ажыратуға болады. Типикалық дыбысы – қайталамалы "ту виит". Бұл құс өсімдігі жоқ немесе сирек кездесетін ашық жерлерде, әсіресе жағалаудағы құмды жағажайларда және тұзды немесе содалы көлдердің жағалауында мекендейді, онда ол шаяндар, құрттар, қоңыздар және шыбыршықтар сияқты омыртқасыз жәндіктермен қоректенеді. Көбелек шағының басында еркектер әртүрлі ұя орнын қазып, оларды аналықтарға көрсетеді; кейін олардың біреуі көбелекке таңдалады. Кейбір аналықтар балапандардан шыққаннан кейін бірден басқа еркекпен жұптасу үшін ұяларын тастап кетеді, ал олардың алғашқы жұбайы балапандарды өсіруді жалғастырады. Мұндай көп әйел алу құстарда сирек кездеседі және бұл, мүмкін, көбелек табыстылығын арттыру стратегиясы. Калифорнияда әйелдерге қарағанда еркектер көп – 1,4 есе көп, және жыныстық қатынас арақатынасының бұзылуы неғұрлым айқын болса, әйелдер полиандростық мінез-құлыққа бейімделеді. Халықаралық табиғатты қорғау одағы қарлы құстың жағдайына қатысты "қауіпке жақын" деп бағалаған. Басты қауіптер – инвазивті жағажай шөптерінің салдарынан тіршілік ортасының жойылуы, қалалық құрылыстар, сондай-ақ жағажайларды демалыс мақсатында пайдаланудан туындайтын жиі бұзылулар. АҚШ-тың Тынық мұхиты жағалауындағы қорғау шараларына көбелек шағы үшін пайдаланылатын жағажай аймақтарын арқанмен бөліп қою, инвазивті жағажай шөптерін жою және жұмыртқаларды жейтін жануарлардан қорғау кіреді. Мұндай шаралар жергілікті жерлерде сәтті болғанымен, әлемдік популяцияның азайып бара жақандығы туралы мәлімдемелер бар.

The snowy plover (Anarhynchus nivosus) is a small shorebird found in the Americas. It is a member of the bird family Charadriidae, which includes the plovers, dotterels, and lapwings. The snowy plover was originally described by John Cassin in 1858, but was classified as a subspecies of the Kentish plover in 1922. Since 2011, the snowy plover has been recognized as a distinct species based on genetic and anatomical differences from the Kentish plover. Two or three subspecies are recognized, distributed along the Pacific coast of North America, Ecuador, Peru, and Chile, in several inland areas of the US and Mexico, along the Gulf Coast, and on Caribbean islands. The coastal populations consist of both residential and migratory birds, whereas the inland populations are mostly migratory. It is one of the best studied endemic shorebirds of the Americas, and one of the rarest. Snowy plovers are pale brown above and white below, with a white band on the hind neck. During the breeding season, males have black patches behind the eye and on the side of the neck; the neck patches are separated from each other and do not form a continuous breast band as in many other plovers. Snowy plovers can also be distinguished from other plovers in having an all black and slender bill, and gray to black legs. The typical call is a repeated "tu wheet". This plover inhabits open areas in which vegetation is absent or sparse, in particular coastal sand beaches and shores of salt or soda lakes, where it feeds on invertebrates such as crustaceans, worms, beetles, and flies. At the beginning of the breeding season, males excavate multiple nest scrapes that are advertised to females; one of these scrapes is later selected for breeding. Some females will desert their brood soon after the chicks hatch to re mate with another male, while their first mate will continue to rear the chicks. Such polygamy is uncommon in birds, and is possibly a strategy to maximize breeding success. There are more males than females – 1.4 times as many in California – and the more pronounced this sex ratio imbalance is, the more females engage in polyandrous behavior. The snowy plover is listed as near threatened by the International Union for Conservation of Nature. The main threats are habitat destruction due to invasive beach grasses, urban development, as well as frequent disturbance due to recreational uses of beaches. Conservation measures on the US Pacific coast include roping off beach areas that are used for breeding, the removal of invasive beach grasses, and protection against egg predators. While such measures have been successful locally, the global population is thought to be in decline.

Әндіктер

Әдеттегі шақыру – әртүрлі жағдайларда қайталама "tu wheet" дыбысы. Калифорниядағы жағалаудағы популяцияның нәжісін талдау нәтижесінде 72%-да қоңыздар, 44%-да шыбықтар, 25%-да жәндік дернәсілдері табылды. Жемін құмның үстінен де, астынан да, өсімдіктерден де, өлекселерден де алады. Ішкі мекендерде қарлы құстар көбінесе судың астында болатын ылғалды субстраттарда азықтанады. Көп әйел алу, көбею маусымы ұзақ болған жерлерде жиі кездеседі, онда құстар маусым ішінде екі, кейде үш рет жұмыртқалай алады. Ал көбею маусымы қысқа болғандықтан, Ұлы жазықта құстар көбінесе екі рет жұмыртқаламайды. Жыныс арақатынасының бұрыс болуы да көп әйел алуға ықпал етеді: еркектер әдетте әйелдерге қарағанда көп кездеседі, бір зерттеуде Калифорнияда еркектер әйелдерге қарағанда 1,4 есе көп екені хабарланды. Мұндай жыныс арақатынасының себептері әлі белгісіз. Сирек жағдайларда еркектер бір уақытта екі әйелмен көбейеді. Жұптар келесі көбею маусымында қайта құрылуы мүмкін, бұл орталық Калифорнияда 32-45% жағдайларда немесе әйелдің үшінші көбею әрекеті кезінде сол маусымда орын алады. АҚШ жағалауларында адамдар мен иттің бұзушылығы – аумақтарды тастап кетудің маңызды себебі. 2001 жылғы зерттеуде Коул Ойл Пойнт жағажайында әр құс демалыс күндері әдетте 27 минут сайын, ал апта ішінде 43 минут сайын мазаланып, алаңдатылатыны анықталды. 2003 жылғы Point Reyes Ұлттық жағажайындағы екі жағажайда жүргізілген зерттеуде 1999 жылы демалыс күндері балапандардың өлімі апта күндеріне қарағанда 69%-ға, ал 2000 жылы 72%-ға жоғары болғаны анықталды, бұл адамдардың демалуының теріс әсерін көрсетеді. Ұялар көліктер, жаяу жүрген адамдар және ішкі аймақтарда малдармен де тікелей басылып қалған. Тағы бірнеше қауіп-қатерлер тіркелді. Кейбір аймақтарда қарғалар, қара қаңғырлар, скунстар және инвазивті қызыл түлкілер балапандар мен жұмыртқаларды жеп, оларды жоқ етеді. Қарғалар мен қара қаңғырлар адамдардың тамақ көздеріне тартылып, құстар көбейетін жерлерге келуі мүмкін.

The typical call is a repeated "tu wheet" given in a wide range of contexts. An analysis of feces from a coastal population in California during breeding season found beetles in 72%, flies in 44%, and insect larvae in 25% of the feces. Prey is taken from above and below the sand surface, from plants, and from carcasses. In inland habitats, snowy plovers usually forage on wet substrates that may be under a shallow water cover. Polygamy is most pronounced where the breeding season is long, when birds may start two, and sometimes three, broods per season. On the other hand, birds do generally not brood twice in the Great Plains, where the breeding season is short. A biased sex ratio also appears to favor polygamy: males are generally more common than females, with one study reporting that males were 1.4 times more common than females in California. The causes for such pronounced sex ratios are unknown. Rarely, males breed with two females at the same time. Pairs can also be reestablished in the next breeding season, which occurred in 32 to 45% of cases in central California, or within the same season in the third breeding attempt of the female. On US beaches, disturbance by humans and dogs is another significant cause for the abandonment of areas. One 2001 study found that at a public beach at Coal Oil Point, each plover was disturbed every 27 minutes on average during weekends and every 43 minutes during the week. The study further found that the plovers have been more sensitive to dogs than to humans, and that most disturbances occurred when the plovers were approached by less than A 2003 study of two beaches at Point Reyes National Seashore found that chick mortality was 69% greater on weekends compared to weekdays in 1999 and 72% greater in 2000, demonstrating the negative effects of human recreation. Nests have also been directly crushed by vehicles, walking humans, and, in inland populations, by cattle. Several additional threats have been documented. Predation on chicks and eggs by crows, ravens, skunks, and invasive red foxes has intensified in some areas. Crows and ravens may be attracted to plover breeding areas by human food sources.

Қорғау шаралары

1993 жылы АҚШ-тың Тынық мұхиты жағалауындағы популяциясы 1973 жылғы Құрып бара жатқан түрлер туралы заңға сәйкес "қорғауға алынды", ал 2007 жылы оны қалпына келтіру жоспары жасалды. Жоспар үш негізгі сақтау шарасына бағытталған: көбелек шағылысу маусымында жағажайдың жоғарғы бөлігін жұртшылықтан жабу; жыртқыштардан қорғау; және ортаны қалпына келтіру. Жағажайларды жабу иттерге қарсы қоршау және 30 метрлік қауіпсіздік аймағы орнатылғанда ең тиімді болды. Жұмыртқаларды жейтін жыртқыштар жеке ұяларды қоршау және жыртқыштарды жою арқылы бақылауға алынды. Ортаны қалпына келтіру шаралары еңбек шөптері ретінде таралған еуропалық жағажай шөптерін жоюға бағытталды. АҚШ-тың басқа аймақтарындағы қарлы құстың мекендеу орындарын қорғау үшін де шаралар қолданылуда. Оклахома штатындағы Ұлы тұзды жазықтарда ұялау орындарының су басуы мен жыртқыштардан қорғалуы үшін бөгеттер мен қоршаулар салынды, бірақ олар тиімсіз болып шықты.