Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Хеми Топине Те Мамаку (шамамен 1790 – 1887 жылғы маусым) – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралындағы Уангануи аймағындағы Нгати Хауа те ранги ібінің маори басшысы. Те Мамаку Уангануи аймағында туып өскен. Тайпа басшысы ретінде Таумарунуидің солтүстігіндегі Охура өзенінің бойындағы стратегиялық тұстағы Тухуа бекінісіне басшылық еткен. Мушкет соғысы кезінде Те Мамаку кейде Нгати Тоа басшысы Те Раупарахамен одақтасып, кейде оған қарсы күрескен. Бірақ 1846 жылы Хатт аңғары жорығы басталғанда, ол маори жеріне еуропалықтардың енуіне қарсы тұруда Те Рангихаета тарапынан болды. 1846 жылғы 16 мамырда Те Мамаку шамамен 200 жауынгерден тұратын жасақты басқарып, Хатт аңғарындағы Боулкотт фермасында британ әскерлеріне күтпеген таңертеңгі шабуыл жасады. Содан кейін ол Уангануи аймағындағы басқа басшыларға қақтығысқа қосылуға шақыратын хаттар жіберді. Кейбіреулері ұсталды және үкіметке жеткізілді, бұл Джордж Грейдің Те Раупараханы тұтқындау шешімін жеделдеткен болуы мүмкін. 1846 жылғы қыркүйекте Вангануиге (сол кезде Петре деп аталған) оралған Те Мамаку 200 еуропалық қоныс аударушыға олармен ешқандай дау-жанжалы жоқ екенін және оларды басқа маорилердің шабуылынан қорғайтынын, бірақ үкіметтік әскерлердің болуын көтермейтінін айтты. Екі айдан кейін үкімет Петреде әскер орналастыруға шешім қабылдады. 1847 жылғы сәуірде қоныс аударушылар отбасын өлтіргені үшін төрт маори дарға асылды. Те Мамаку оларды тайпалық сотқа тапсыру керек деп есептеді. Шеткі шаруашылықтарға жасалған шабуылдар күшейді, содан кейін мамыр айында Те Мамаку 700-ге дейін жауынгерден тұратын соғыс жасағын басқарып, қаланы қоршауға алды. 20 шілдеде маңызды шайқас болды, нәтижесінде екі тараптан да шамамен он адам қаза тапты және Те Мамакудың күштері Уангануи өзені бойымен Пипирики аймағына шегінді. 1857 жылы Те Мамакуға маори патшалығы ұсынылды. Ол одан бас тартты, бірақ маори жерін сатуға қарсы Кингтанга қозғалысына қосылды. Ол Муутоа аралы шайқасына қатыспады, бірақ екінші Таранаки соғысында Охутахиде Пай Марире күштерімен бірге күрескен болуы мүмкін. Алайда, бірнеше жылдан кейін ол бейбіт адам ретінде танылды және үкімет тарапынан құрметке ие болды. Ол Те Кутиге қарсы болды, бірақ Корольдік жер маорилердің қасиетті аймағы екеніне берік сенді және тіпті сол аймаққа кіруге тырысқан бір адамды өлімге кесті. 1880 жылы ол Вангануи өзенінің жоғарғы ағысындағы маори жерін пакехаларға сатудан қорғау үшін Те Кипа те Рангихивинуиге сенім білдірді. Өмірінің соңғы жылдарында Те Мамаку өз аймағына еуропалықтар әкелген көптеген өзгерістерді қабылдаған сияқты көрінеді. Ол 1887 жылғы маусымда Таумарунуиде қайтыс болды.
Hemi Topine Te Mamaku (c. 1790 – June 1887) was a Māori chief in the Ngāti Hāua te rangi iwi from the Whanganui region of New Zealand's North Island. Te Mamaku was born and raised in the Whanganui area, and as tribal chief commanded a pā at Tuhua, at a strategic position on the Ohura River, north of Taumarunui. During the Musket Wars Te Mamaku was sometimes allied with Ngāti Toa chief Te Rauparaha and sometimes fought against him. However, at the outbreak of the Hutt Valley Campaign in 1846, he was firmly on the side of Te Rangihaeata in resisting the encroachment of European settlers on to Māori land. On 16 May 1846, Te Mamaku led a force of about 200 warriors in a devastating dawn surprise attack on British troops at Boulcott's Farm in the Hutt Valley. Afterwards, he sent letters to other chiefs in the Whanganui area urging them to join in the conflict. Some were intercepted and forwarded to the government, which may have precipitated George Grey's decision to arrest Te Rauparaha. Returning to Wanganui (then known as Petre) in September 1846, Te Mamuku told the 200 European settlers that he had no quarrel with them and would protect them from attack by other Māori, but that he would not tolerate the presence of government troops. Two months later, the government decided to station troops at Petre. In April 1847, four Māori were hanged for the murder of a settler family. Te Mamaku believed they should have been handed over for tribal justice. Raids on the outlying farms intensified, and then, in May, Te Mamaku led a war party of up to 700 warriors that besieged the town. A significant battle ensued on 20 July, resulting in about a dozen casualties on each side and the eventual withdrawal of Te Mamaku's forces up the Whanganui River to the Pipiriki area. In 1857, Te Mamaku was offered the Māori kingship. He declined, but he did join the Kingitanga movement in their opposition to the sale of Māori land. He did not get involved in the Battle of Moutoa Island but was probably fighting alongside the Pai Mārire forces at Ohoutahi in the Second Taranaki War. Despite this, within a few years, he was regarded as a man of peace and had the respect of the government. He opposed Te Kooti but was firm in his belief that the King Country was sacrosanct Māori territory, even to the extent of executing one man who persisted in entering the area. In 1880, he joined Te Keepa te Rangihiwinui in trust to protect the Māori land of the upper Wanganui River from sale to the Pākehā. In his later years, Te Mamaku appears to have accepted many of the changes that Europeanisation brought to his area. He died in June 1887 at Taumarunui.