Кіріспе

Құс түрлері

Еуразиялық дотчерль (Eudromias morinellus), Еуропада жай ғана дотчерль деп аталады, құстардың тоқылдақтар тұқымдасына жататын кішкентай құс. Бұл Eudromias туысына жататын жалғыз түр. Дотчерль – қоңыр және қара жолақты құс, кең, ақ жолақты көзі және көктемгі түсімде қызыл-сары кеуде жолағы болады. Аналық аталықтан гөрі көбірек боялған. Бұл құс жайлы, күдіксіз және "дотчерль" деген сөз жеккөру мағынасында ескі, ақымақ адамды білдіру үшін қолданылады. Еуразиялық дотчерль көшпенді түр, Солтүстік Еуропа мен Еуро-Сибирьде көбейеді және қыста Оңтүстік Африка мен Таяу Шығысқа көшеді. Ол жерге ойық жасап, екі-төрт жұмыртқа салады. Аталық жұмыртқаны жарып, балапандарды өсіреді, ал аналық басқа аталық іздеп, тағы жұмыртқа салады. Бұл кең таралған құс, Халықаралық табиғатты қорғау одағы оның жағдайын "алаңдауға орын жоқ" деп бағалаған.

Таксономия және этимология

Еуразиялық доттерл 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында "Charadrius morinellus" есімді екі атаумен сипаттаған. Филогенетикалық зерттеулер "Charadrius" тұқымының парафилетикалық екенін көрсеткен соң, түр "Charadrius" тұқымынан қайта жандандырылған "Eudromias" тұқымына көшірілді. "Eudromias" тұқымын 1830 жылы неміс орнитологы Кристиан Людвиг Брем енгізген. "Eudromias" тұқымының атауы ежелгі грек тілінен шыққан және "жақсы жүгіруші" деген мағынаны білдіреді. "Morinellus" атауы құстың сенімді мінезіне байланысты "ақымақ" дегенді білдіретін ежелгі грек тіліндегі "moros" сөзінен туындаған. Ағылшыл тіліндегі атау 1440 жылға дейін барады, ол құсқа қатысты қолданылған, сондай-ақ ақылсыз немесе ескірген адамды қорлау үшін де пайдаланылған. Қай қолданыс ең ерте пайда болғаны белгісіз, бірақ байланыс оның оңай қолға түсетін және күдіксіз мінезінде жатыр; оның шотланд гаэль тіліндегі атауы "amadan mòintich" – "батпақтың ақымағы". Король Джеймс VI және I әр жыл сайын Гертфордширдегі Ройстонға доттерлдерді атуға барып тұратын.

Сипаттама

Бұл құс Еуропалық алтын құс (Pluvialis apricaria) -дан кіші және тығыз денелі. Оның барлық түктерінде көзге түсетін ақшыл supercilium бар, ал ұшу кезінде қанаттары тегіс. Жазда ересек құстарды тану оңай, олардың кеудесі қызғылт қоңыр, жоғары жағынан ақ жиекпен, құрсағы қара, ал арқасы жылы қоңыр түсті. Аяқтары сары, ал қысқа мүсізі қара. Фалароптар сияқты, аналық аталықтан гөрі жарқырап тұрады. Қысқы құстардың ақ кеуде сызығынан басқа, төменгі жағындағы жарқын түс жоқ, және арқасы сұрғылт болады. Жас құстар да ұқсас, бірақ арқалары қабыршақты көрінеді. Ұшу кезіндегі дауысы жұмсақ, ал аналықтың әні қарапайым, қайталама сыбызғымен естіледі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ол Солтүстік Еуросибірдің Арктикалық тундрасында, Норвегиядан Шығыс Сібірге дейін, сондай-ақ Шотландияның жоталары мен Альп таулары сияқты қолайлы таулы үстірттерде көбейеді. Бұл түр көшпенді, қыстауын Солтүстік Африканың Мароккодан шығысқа қарай Иранға дейінгі тар жолағында өткізеді. Көш-қон тоқтаулары дәстүрлі, және әдетте құрлықтың ішкі бөлігіндегі егістік немесе шөптесін жерлерде жыл сайын кіші-гірім топтар (сапарлар) доттерлдерден өтеді. Қыстау ортасы – жартылай шөл.

Мінез-құлық және экология

Докторельдің тамақтануы жәндіктермен және басқа да ұсақ омыртқасыз жануарлармен, мысалы, құрлы қабықтылармен, құрттармен және моллюскалармен қамтылған. Олар басқа су құстары қолданатын үздіксіз тебу әдісінің орнына, жүгіріп-тоқтау әдісі арқылы алынады. Әдетте, ата докторель жұмыртқаны жатыр және балапандарға күтім жасайды. Көп жағдайда, ата докторель басқа аталықтардың оның жұбайына жақындауына және оның жұмыртқаларын ұрықтандыруына қарсы тұрады. Ол көбінесе өзінен туған балапандарды өсіреді, және балапандардың бар болғаны 4,6% (2/44) қамқорлық көрсететін аталықтың генетикалық ұрпағы емес, бұл 9,1% (2/22) ұяға тиесілі.