Шотландиялық Одақтас партиясы: Тарих және саяси тұғыры

Кіріспе

Шотландиядағы бұрынғы оңшыл саяси партия, тарихи партия.

Юнионисттік партия 1912 және 1965 жылдар аралығында Шотландиядағы негізгі оңшыл саяси партия болды. Англия мен Уэльстегі Консервативтік партиямен байланысты болғанымен, оның тарихының әртүрлі кезеңдерінде шағын санындағы Либералды Юнионисттер мен Ұлттық Либералды кандидаттармен одақтасып сайлауға қатысты. Парламент мүшелері (депутаттар) Вестминстерде 1972 жылға дейін Ульстер одағындастары сияқты Консервативтік партияның тәртіп сақтаушысын (камшысын) қабылдады. Вестминстерде шотландтық унионисттер мен ағылшын партиясы арасындағы айырмашылықтар сыртқы, кездейсоқ бақылаушыға нашар немесе жоқ сияқты көрінетін, әсіресе көптеген шотландтық депутаттар парламенттік Консервативтік партияда белгілі болды. Мысалдарға партия басшылары Бонар Лоу (1911–1921 және 1922–1923) және сэр Алек Дуглас Хоум (1963–1965) жатады, екеуі де Ұлыбританияның премьер-министрі қызметін атқарды. Партия дәстүрлі түрде жергілікті билік деңгейінде өкілдік етпеді, керісінше Лейбористік партияға қарсы науқандарда Прогрессивтік партияны қолдады және көмектесті. Бұл қарым-қатынас консерваторлар өз кандидаттарын ұсынған кезде аяқталды, олар Лейбористік партияға да, Прогрессивтік партияға да қарсы тұрды.

Шығу тегі

Шотландиялық юнионисттік партияның бастауы 1886 жылы Либералдық партияның бөлінуіне және Жозеф Чемберлен жетекшілігімен либералды юнионисттердің құрылуына байланысты. Сөз болып отырған одақ – 1707 жылғы Шотландия одағы емес, 1800 жылғы Ирландия одағы. Осыған дейін, 1832 жылғы сайлау реформаларынан бері Шотландиядағы тори партиясы үстемдік құрған вигтермен және шотландтық либералдармен теңдесе алмай келді. Либералды юнионисттер торилермен сайлау шартын тез бекітті, және Шотландияда бұл шотландтық либералдардың бұрынғы сайлау үстемдігін басып озды. 1912 жылы либералды юнионисттер мен консерваторлар консервативтік және юнионисттік партия ретінде біріккеннен кейін, Шотландиялық юнионисттік партия Шотландияда консервативтік партия рөлін атқарды, бірақ кейбір кандидаттар «либералды» сөзінің Шотландиядағы ықпалы сақталғандықтан либералды юнионисттік тізім бойынша сайлауға түсті.

Этос және тартымдылық

Халықтық империялық біртүтастық Шотландиялық Юнионисттік партиясының сенім жүйесінің орталық арқауы болды. Шотландиялық Юнионисттік партиясы Англия мен Уэльстегі Консервативтік партиямен парламенттік деңгейде байланысты болғанымен, Шотландиядағы либералдық дәстүрге сүйену қажеттігін түсінді және 1965 жылға дейін "консервативтік" терминін пайдаланудан мұқият қанағаттанды. Партия Одақ, Империя және жергілікті өнеркәсіптің тағдыры арасындағы байланысты баса назар аудару арқылы жұмысшы табының маңызды қолдауын қамтамасыз етті. Сыныптар арасындағы біртүтастық партияның одақтастық идеологиясының маңызды бөлігі ретінде жиі айтылды. Бұл протекционизммен қатар, протестантизм де партияның жұмысшы табы арасындағы беделін арттыруда маңызды рөл атқарды. Партия бұл мәселені ашық айтпады, өйткені шағын болғанымен, бай орта және жоғарғы сынып өкілдерінің католик қолдауын жоғалтпауға тырысты. Алайда, бұл идея Шотландияның Джон Бухан сияқты танымал шіркеу өкілдерін немесе Шотландияның Ұлы Оранжев Ложасының күшті қолдауына ие болған Батыс және Орталық Шотландия аймандарының көрнекті Оранжевшілерін жақтау және насихаттау арқылы көрініс тапты. Көрнекті Оранжевшілердің қатарында 1920 жылдары Шотландия хатшысы болған, ал 1930 жылдары Ішкі істер министрі қызметін атқарған сэр Джон Гилмор болды. Кейбіреулер бұл тағайындауды католиктерге қарсы бағытталған деп қарады. Алайда, Шотландия хатшысы ретінде Гилмор Шотландия шіркеуінің "Ирландиялық нәсілдің шотландтық ұлттығымызға төндіретін қатері" атты өте даулы есебін жоққа шығарды. Тәуелсіз шотландтық партия болу, Лондонға негізделген орталықтандырылған Лейбористтік партияның қатеріне қарсы сайлау науқанында тиімді болды. Бұл мәселенің ең маңызды аспектісі, әсіресе 1940 және 1950 жылдары, Лейбористтік партияны "әлеуетті жат элемент" ретінде көрсету үшін "социалист" терминін табысты қолдану болды. Партияның сайлау науқаны олардың әлеуетті Лейбористтік сайлаушыларға үндеуде жекелегендік пен ұжымдық принциптерін үйлестіруге деген ниеттерін көрсетті. Бұл олардың "адамның жеке тұлғасы мен басқаларға және қоғамға қызмет етудің екі негізгі идеясының" синтезіне қолдау білдірген кезде икемділік пен прагматизм бейнесін қалыптастырды. 1955 жылғы жалпы сайлауда партия бұрын-соңды болмаған жетістікке қол жеткізіп, 50,1% дауыс жинап, Вестминстердегі 71 орынның 36-сын жеңіп алды. Шотландиялық сайлаушылардың көпшілігін қолдаған жалғыз партия ретінде танылған консервативтік және юнионисттік депутаттардың алтауы сол жылы Либералды Юнионист немесе Ұлттық Либералды партиясынан сайланды. Бұл көзге көрінетін жетістік Шотландиялық Юнионисттік партиясының және одан кейінгі Шотландиялық консерваторлардың беделін әлсіреткен бірқатар оқиғалардың алғышарты болды.

Popular imperial unity was the central thread of the Scottish Unionist Party's belief system. While the Scottish Unionist party was linked on a Parliamentary level with the Conservative Party in England and Wales, it was conscious that it had to appeal to the liberal tradition in Scotland, and so until 1965; it studiously avoided using the term "Conservative". The party built up significant working class support by emphasising the connection between Union, the Empire, and the fate of local industry. Unity across the classes was often cited as one of the party's planks of Unionism. Along with this protectionism, Protestantism also played an important part in the party's working class appeal. Although not explicitly articulated by the party, lest it alienate what small but wealthy middle and upper class Catholic support it had, this appeal was projected through the endorsement and promotion of well known Church of Scotland members like John Buchan, or prominent Orangemen in areas of west and central Scotland where the Grand Orange Lodge of Scotland had strong support. Prominent Orangemen included Sir John Gilmour, the intermittent Secretary for Scotland in the 1920s and Home Secretary in the 1930s. Some saw this as an anti Catholic appointment; however, it was Gilmour who, as the Secretary for Scotland, repudiated the Church of Scotland's highly controversial report entitled "The Menace of the Irish Race to our Scottish Nationality". Being an independent Scottish party also drew electoral appeal when set against the threat of a London based centralising Labour Party. A crucial aspect to this, particularly in the 1940s and 1950s, was the ability to place an "alien" identity upon Labour by successfully using the term "Socialist" to describe the Labour Party. The party's campaigning reflected their desire to reconcile the two themes of individualism and collectivism in their appeal to potential Labour voters. This projected an image of flexibility and pragmatism when they expressed their support for the synthesis of "two fundamental ideas of human individuality and of service to others and to the community." – the 1955 general election brought unparalleled success as the party gained 50.1% of the vote and 36 of the 71 seats at Westminster. Often cited as the only party to achieve a majority of the Scottish vote, six of the Conservative and Unionist MPs were returned that year under the label of Liberal Unionist or National Liberal. This apparent success was the prelude to a number of events that weakened the appeal of both the Scottish Unionist Party and the Scottish Conservatives that followed.

Консервативтік партиямен бірігу

Партия 1964 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда Шотландияда алты орынды жоғалтқан сайлаудағы жеңілістен кейін, 1965 жылғы реформалар Шотландиялық Юнионисттік партияның тәуелсіз күш ретіндегі қызметін тоқтатты. Ол "Шотландиялық консервативтік және унионисттік партия" деп қайта аталды, бұл партия конституциялық жағынан Ұлыбританияның басты партиясының бақылауына өтті. Осы және 1977 жылғы тағы бір реформалар Шотландиялық консерваторларды өңірлік бөлімшеге айналдырды, оның кадрлары, қаржысы және саяси кеңселері Лондондағы партия жетекшілігінің бақылауында болды.

Бірігудің салдары

Британ империясының құлдырауымен бірге, протестанттық бірлестіктердің үстемдігі де аяқтап, секуляризм мен экуменизмнің өркендеуіне орай, олардың ықпалы төмендеді. Қатаң протестанттық бірлестіктердің әлсіреуі және олардың протестант жұмысшы табының қолдауын жоғалтуы, унионисттік дауыс берудің азаюына себеп болды. Көптеген консерваторлар әлі де Киркпен байланысты болса да, Шотландия шіркеуінің көптеген мүшелері өздерін консерваторлар деп санамады. Daily Record газеті унионистерді қолдаудан Лейборист партиясына өткеннен кейін, 1960-шы жылдары консервативтік партия ағылшындық аристократияның партиясы ретінде жаңсақ бейнеленді. Бұл жаңа атаумен бірге, бұрынғы унионист сайлаушыларды Еңбек партиясы мен ШҰҰ-ға (SNP) бұруға көмектесті, олар 1974 жылдың ақпан және қазан айларында өткен екі жалпы сайлауда айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді. Шотланд консерваторларының, көбінесе жұмысшы табынан құралған Оранж орденімен қарым-қатынасы да, олардың аристократиялық байланысы бар деп есептелгендіктен, қиындыққа толы болды. Алайда, Солтүстік Ирландиядағы жағдай одан да нақты проблемаларды тудырды. Бір жағынан, көптеген қарапайым протестант сайлаушыларының Солтүстік Ирландиядағы сектанттық зорлық-зомбылықпен байланыс туралы әлі де қалдық түсінігі болды – бұл түсінік көбінесе әділетсіз болды, себебі Шотландиядағы Оранж ордені, Солтүстік Ирландиядағыға қарағанда, лоялисттік жартылай әскери топтармен байланысы бар мүшелерімен қатаңрақ күресті. Дегенмен, осы түсініктің салдарынан шотланд консервативтік партиясы бұрынғы байланыстарын жасырып, елемеуге тырысты, бұл Оранж орденімен арақашықтықты одан әрі арттырды. Кез келген байланыстар премьер-министр Маргарет Тэтчер Англо-ирланд келісіміне қол қойған кезде толығымен үзілді. Осы оқиғаға байланысты Оранж ложалары (басқа қолдаушылармен бірге) өздерінің Шотландиялық унионисттік партиясын құрды.

Сайлау нәтижесі

Бұл кесте Шотландияның одақтас партиясының 1918 жылы өткен алғашқы жалпы сайлаудан бастап, 1964 жылы өткен соңғы сайлауға дейінгі сайлау нәтижелерін көрсетеді. Жалпы орын саны мен дауыс беру пайызы тек Шотландия үшін. Сайлау Дауыс % Орындықтар Сайлау нәтижесі191830.8% «Коалиция» Консервативтер Парламентте келісім / «Коалиция» Либералдардың жеңісі192225.1% Консервативтердің жеңісі (Одақтас Премьер-Министр)192331.6% Консервативтер Парламентте келісім192440.7% Консервативтердің жеңісі192935.9% Еңбекшілер Парламентте келісім193149.5% Консервативтердің жеңісі193542.0% Ұлттық үкімет (Консервативтер) жеңісі194536.7% Еңбекшілердің жеңісі195037.2% Еңбекшілердің жеңісі195139.9% Консервативтердің жеңісі195541.5% Консервативтердің жеңісі (Одақтастар мен Ұлттық Либералдардың жалпы дауысы 50,1% және 36 орын)195939.8% Консервативтердің жеңісі196437.3% Еңбекшілердің жеңісі (Қызметтегі Одақтас Премьер-Министр)