Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын зоологы және орнитологы Альфред Ньютон FRS HFRSE (11 маусым 1829 – 7 маусым 1907) – ағылшын зоологы және орнитологы. Ньютон 1866 жылдан 1907 жылға дейін Кембридж университетінде салыстырмалы анатомия профессоры болды. Оның көптеген жарияланымдарының ішінде төрт томдық «Құстар сөздігі» (1893–1896), «Британ энциклопедиясының» 9-шы басылымындағы орнитологияға қатысты мақалалар, сондай-ақ 1865 жылдан 1870 жылға дейін «Ibis» журналының редакторы болып қызмет еткен. 1900 жылы ол Корольдік қоғамның Корольдік медалімен және Линнеан қоғамының Алтын медалімен марапатталды. Ол Британдық орнитологтар одағын құрды.
English zoologist and ornithologist
Alfred Newton FRS HFRSE (11 June 18297 June 1907) was an English zoologist and ornithologist. Newton was Professor of Comparative Anatomy at Cambridge University from 1866 to 1907. Among his numerous publications were a four volume Dictionary of Birds (1893–6), entries on ornithology in the Encyclopædia Britannica (9th edition) while also an editor of the journal Ibis from 1865 to 1870. In 1900 he was awarded the Royal Medal of the Royal Society and the Gold Medal of the Linnaean Society. He founded the British Ornithologists Union.
Өмір
Альфред Ньютон Швейцариядағы Женеваның жанында, Суффолк графтығындағы Элведен Холлдың Уильям Ньютонның бесінші ұлы ретінде дүниеге келді; анасы Элизабет (1789–1843) Ричард Слейтер Милнстің қызы болды. Оның отбасының байлығы Кариб теңізіндегі қант плантацияларына негізделген, атасы Сэмюэл Ньютон Сент-Китсте плантацияға және Сент-Круадағы жылжымайтын мүлікке ие болған. Уильям Ньютон 1813 жылы Англияға оралды және Тетфордқа жақын Элведенді Альбемарл графынан сатып алды. Элведен (кейде «Элдон» деп айтылады) 1770 жылы адмирал Август Кеппель салған. Ньютон отбасы кеткеннен кейін, 1863 жылы Элведен Холл мен оның иелігін принц Дулип Сингх, ал кейін Гиннес отбасы (Ивег графы) сатып алды. 1828 жылы Ньютон отбасы Италияға сапар жасады, ал қайтып келе жатқанда Альфред 1829 жылдың 11 маусымында Женеваның жанындағы Лес Деликс шатосында дүниеге келді. Шамамен бес немесе алты жасында ол жарақат алды, соның салдарынан бір аяғы сәл кеміп қалды. 1844 жылы мектепке барып, Ньюмаркетке жақын Стетчворттағы мистер Уокердің мектебінде оқыды. Ол құстарды клеткаларда ұстап, жас кезінен бастап басқа жануарларға күтім жасады. Ол зоологияға қызығушылық танытып, сол кездегі көптеген орнитологтармен хат алмасты. 1851 жылы Кембриджде Джон Вуллимен танысуы өмір бойына достық қарым-қатынас орнатуға себеп болды. Ол өмірінің соңына дейін Магдалена колледжінде тұрды және үйленбеді. Өмірінің кейінгі кезеңінде Хелиголандқа саяхат жасағанда құлап, бұрын бір таяқпен жүрген болса, енді екі таяқпен жүруге мәжбүр болды. «Ол үш аяқты адамнан төрт аяқты адамға айналды» деді бір досы. Ньютон 1907 жылдың 7 маусымында Магдаленадағы Ескі Ложада жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол Кембридждегі Ассенсия қабірінде жерленген. 1858 жылы Джон Вуллимен бірге үлкен гаганы қайта табу үмітімен Исландияға сапар жасады. Олар оралғаннан кейін көп ұзамай Вулли қайтыс болды, ал П. Л. Склатердің ұсынысымен Ньютон Вуллидің жазбаларын толықтырып, оның жинағын «Ootheca Wolleyana» атты еңбекте каталогтады, ол 1864 жылдан 1907 жылға дейін төрт бөлімде жарық көрді. 1866 жылы ол Кембриджде зоология және салыстырмалы анатомияның алғашқы профессоры болды және өмірінің соңына дейін осы лауазымды сақтап қалды. Оның тағайындалуына Хакслинің қатысы болмаған британдық зоология профессорларының санатында болды. Дарвин де, Хаксли де оның қызығушылықтары мен жарияланымдары орнитологияға тым шектеулі бағытталғанын айтып, оның өтінімін қолдаудан бас тартты. Процедура бойынша кандидаттар университет магистрлері арасында дауыс жинау керек болды. Дауыс беру нәтижесі: Ньютон – 110, доктор Дрозиер – 82. Ньютон Чарльз Дарвиннің көзқарастарын қабылдап, қолдаған алғашқы зоологтардың бірі болды, ал профессор ретіндегі алғашқы дәріс курстары эволюция мен зоогеографияға арналған. Ньютон 1858 жылы Британдық орнитологтар одағын құруға және 1859 жылы оның «Ibis» тоқсандық журналын шығаруға жетекшілік етті. Ол бірнеше кітап жазды, соның ішінде «Зоология» (1872) және «Құстар сөздігі» (1893–1896). Ол ғылыми қоғамдарға еңбектерін ұсынды және «Ibis» (1865–1870), «Zoological Record» (1870–1872) және «Yarrell's British Birds» (1871–1882) кітаптарын редакциялады. Оның орнитология мен зоогеография саласындағы қызметі 1900 жылы Корольдік қоғамның марапатына ие болды, ол оған Корольдік медаль табыс етті.
Alfred Newton was born near Geneva in Switzerland, the fifth son of William Newton of Elveden Hall in Suffolk, Member of Parliament (MP) for ; his mother Elizabeth (1789–1843) was the daughter of Richard Slater Milnes, MP for The family wealth was founded on sugar plantations in the Caribbean, where Alfred's grandfather Samuel Newton had a plantation in St Kitts, and a property in St Croix. William Newton returned to England in 1813, purchasing the property of Elveden, near Thetford from the Earl of Albemarle. Elveden (pronounced and sometimes spelt 'Eldon') was built in 1770 by Admiral Augustus Keppel. After the Newtons left, Elveden Hall and its estate were bought by Prince Duleep Singh in 1863, and later by the Guinness family (Earl of Iveagh). In 1828 the Newton family made a trip to Italy, and on the way back Alfred was born on 11 June 1829 at Les Délices, a chateau near Geneva. He suffered an accident when about five or six, which left him somewhat lame in one leg. He went to school in 1844, attending Mr. Walker's school at Stetchworth near Newmarket. He kept birds in cages and looked after other animals from a young age. He took a particular interest in zoology and corresponded with many ornithologists of the time. A meeting with John Wolley at Cambridge in 1851 made them lifelong friends. He spent the rest of his life at Magdalene, and never married. A fall later in life, when he was on a trip to Heligoland, further crippled him, and he then walked with the aid of two sticks, instead of one, as formerly. "From a three legged, he has become a four legged man" commented a friend. Newton died on 7 June 1907 of heart failure at the Old Lodge in Magdalene. He is buried in the Parish of the Ascension Burial Ground in Cambridge. In 1858 he made a trip to Iceland with John Wolley with the hope of rediscovering the great auk. Shortly after their return Wolley died, and at the suggestion of P. L. Sclater Newton wrote up Wolley's notes and catalogued his collection in Ootheca Wolleyana, which was published in four parts from 1864 to 1907. In 1866 he became the first Professor of Zoology and Comparative Anatomy at Cambridge, a position which he retained until his death. He was one of the few British Professors of Zoology of his time in whose appointment Huxley did not have a hand. Both Darwin and Huxley declined to support his application, on the grounds that his interests and publications were too narrowly focussed on ornithology. The procedure was for candidates to canvass for votes (presumably amongst the MAs of the University). The result of the poll was Newton 110; Dr Drosier 82. Newton was one of the first zoologists to accept and champion the views of Charles Darwin, and his early lecture courses as professor were on evolution and zoogeography. Newton was a leader in founding the British Ornithologists' Union in 1858, and its quarterly journal, the Ibis in 1859. He wrote several books including Zoology (1872) and A Dictionary of Birds (1893–1896). He contributed memoirs to scientific societies, and edited the Ibis (1865–1870), the Zoological Record (1870–1872), and Yarrell's British Birds (1871–1882). His services to ornithology and zoogeography were recognized by the Royal Society in 1900, when it awarded him the Royal Medal.
Құстарды қорғау
Ньютонның dodo, great auk және great bustard сияқты жойылып кеткен құс түрлеріне деген қызығушылығы оны құстарды қорғау жұмысына баулыды. Ол 1869 жылғы Теңіз құстарын қорғау заңының қабылдануына әсер етті. Ньютон 1889 жылы құрылған Құстарды қорғау қоғамының (кейіннен 1903 жылы RSPB) белгілі қолдаушысы және мүшесі болды және әйелдерге жыртқыш құстар мен басқа да әдемі құстардың қауырсындарымен шляпаларын безендіру әдетіне қарсы ұзақ науқан жүргізді. Оның "Таймс" газетіне жазған хаттары мен Британ ғылымын дамыту қауымдастығының осы тақырыптағы мәжілістерінде жасаған баяндамалары қоғам тарапынан жинақтар түрінде қайта-қайта жарияланды. Оның ең сәтті жұмыстарының бірі – жергілікті жануарларды сақтау үшін «жабық мерзім» белгілеудің қажеттілігін зерттеуден тұратын бірнеше еңбектері болды. Бұл зерттеулер 1872-1903 жылдар аралығында Британ қауымдастығының бастамасымен жарияланды және қазіргі кездегі аңдар, балықтар, құстар мен сүтқоректілерге арналған жабық маусымдарға қатысты заңнаманың қалыптасуына ықпал етті (Аң аулау заңдары). Негізгі идея, қазіргідей кеңінен танылғандай, жануарларды олардың көбею кезеңінде қорғау арқылы олардың популяциясының азаюына және жойылуына жол бермеу болып табылады. Кембридж университетінің зоология мұражайында Ньютонға тиесілі көптеген материалдар сақталған, олардың ішінде Мадагаскар, Полинезия, Оңтүстік Америка және Кариб аймақтарынан әкелінген үлгілер, жұмыртқалар, кітаптар мен хаттар бар.
Newton's interest in extinct bird species such as the dodo, great auk and great bustard led him to work towards the protection of birds. He influenced the legislation of the Sea Birds Preservation Act 1869. Newton was a prominent supporter and member of the Society for the Protection of Birds (later, 1903, the RSPB) from its inception in 1889, and carried on a long campaign to influence women against the fashion of adorning their hats with the flight feathers of raptors and other fine birds. His letters to The Times and addresses to the British Association for the Advancement of Science meetings on this subject were regularly reprinted as pamphlets by the Society. One of his most successful works was a series of investigations into the Desirability of establishing a 'Close time' for the preservation of indigenous animals. These were instigated and published by the British Association between 1872 and 1903, leading towards the present day legislation concerning the closed seasons for game fish, shell fish, birds and mammals (Game laws). The basic concept, as is now well known, is to protect animals during their breeding season so as to prevent the stock from being brought close to extinction. The Cambridge University Museum of Zoology contains a significant amount of material from Newton, including specimens collected in Madagascar, Polynesia, South America and the Caribbean, eggs, books and correspondence.
Жарияланымдардың ішінара тізімі
Ньютон А. (1864–1907), «Оотека Волейана»: 1. Марқұм Джон Вулли жасаған құс жұмыртқаларының жинағының суреттелген каталогы. 2. Ұлыбританияның туған жер құстарының жұмыртқалары және Ұлыбритания құстарының тізімі, өткен және қазіргі. Алғашқы бөлігі 1864 жылы жарық көрді; Ньютон жұмысты 1902 жылға дейін жалғастыра алмады, ал келесі бөлімдер 1902, 1905 және 1907 жылдары жарық көрді. Бұл еңбек түсті литографиялық суреттермен және қара-ақ суреттермен безендірілген. Суретшілер қатарында Ньютон, Балкомб, Грёнвольд, М. Ханхарт, Дж. Жюри және Джозеф Вольф бар. «Британ энциклопедиясының» 11-ші басылымы былай деп баяндайды: «Бұл – оның «Британ энциклопедиясының» 9-шы басылымына жазған көптеген құстар туралы мақалаларының кеңейтілген нұсқасы». Ньютон А. (Ханс Гадоудың көмегімен, Ричард Лидеккер, Чарльз С. Рой және Роберт Шуфельдт қатысқан) (1893–1896), «Құстар сөздігі». Бір томдық (1088 беттік) нұсқасы қайта басылды, Black, Лондон, 1896. Ньютон А. және басқалар (1896–1903), «Ұлыбритания мен Ирландиядағы құстардың көші-қоны». Британ қауымдастығы комитетінің есебі.
Newton A. (1864–1907), Ootheca Wolleyana: 1. An illustrated catalogue of the collection of birds' eggs formed by the late John Wolley 2. Eggs of the native birds of Britain and list of British birds, past and present. The first part was published in 1864; it was not until 1902 that Newton was able to resume the work and the next parts appeared in 1902, 1905 and 1907. The work is illustrated with colour lithographic plates and with black & white illustrations. Artists include Newton, Balcomb, Grönvold, M. Hanhart, J. Jury, and Joseph Wolf. The 11th edition of the Encyclopædia Britannica comments: "[This] was an amplification of the numerous articles on birds which he contributed to the 9th edition of the Encyclopædia Britannica". Newton A. (assisted by Hans Gadow, with contributions from Richard Lydekker, Charles S. Roy and Robert Shufeldt) (1893–1896), Dictionary of Birds. Reprinted in one volume (1088 pages) Black, London, 1896. Newton A. et al. (1896–1903), Bird migration in Great Britain and Ireland. Reports of the Committee British Association.