Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Әлеуметтік құс (Vanellus gregarius), Ұлыбританияда әлеуметтік шағыр деп аталады, шағыр тұқымдасына жататын көшіп-қонатын құс. Ол толығымен көшіп-қонатын құс, Қазақстанда көбейеді және Таяу Шығыс, Үнді субконтиненті мен Суданда қыстайды. Тарихи әдебиеттерде бұл құс қара ішкі лапвинг деп сипатталған.
The sociable lapwing (Vanellus gregarius), referred to as the sociable plover in the UK, is a wader in the plover family. It is a fully migratory bird, breeding in Kazakhstan and wintering in the Middle East, Indian Subcontinent, and Sudan. Historical literature referred to this bird as the Black bellied lapwing.
Таксономия
Басқа лапвингтермен бірге, ол Vanellus туысына жатады. Туыс атауы ортағасырлық латын тілінен алынған, ол лапвингті білдіреді және vannus – желмен астық тазартатын құрал сөзінен туындаған. Gregarius сөзі латын тілінде "әлеуметтік" деген мағынаны білдіреді, грекс, gregis – "топ" деген сөзден шыққан, бұл оның өз түріндес және жақын туысқан құстармен бірге кездесу бейілігіне сілтеме жасайды. Әлеуметтік лапвинг – орыс жеріндегі саяхаты барысында Паллас сипаттаған көптеген құстардың бірі. Бұл монотиптік түр, ешқандай түршесі танылмайды.
Along with other lapwings, it is placed in the genus Vanellus. The genus name is Medieval Latin for a lapwing and derives from vannus a winnowing fan. The specific gregarius is Latin for "sociable" from grex, gregis, "flock" referring to its tendency to be present alongside conspecifics and other closely related birds. The sociable lapwing is one of many birds described by Pallas during his trip through the Russian landscape. It is a monotypic species no subspecies are recognised.
Сипаттама
Бұл орташа өлшемді лапвингтің ұзын қара аяқтары және қысқа қара мүсіні бар. Қыста көбеймейтін ересек құстардың қанаттары ақшыл қоңыр түсті, ал басының пішіні ерекше. Әлеуметтік лапвингтің қара тажы және көз жолағы бар, соңғысы жоғары және төмен ақпен шектеледі. Құстың астыңғы жағы ақ. Оның ұзын қара аяқтары, қара жолақты ақ құйрығы және ерекше қоңыр, ақ және сұр қанаттары оны ұшу кезінде оңай тануға мүмкіндік береді. Жазғы көбею кезінде түсі айқынрақ болады. Қоңыр қауырсындары сұрғылт және сәл жылтырланады, тек қана беттері сары түсті болады. Көздің үстінен өтетін жолақтары мен құстың тажы түсі күштірек, ал төменгі кеудесі қара түсті болып келеді, құйрыққа жақындағанда ол бай қоңыр түсті қауырсындарға айналады. Жастардың қауырсындары жиектелген, сондықтан "қабықты" сияқты көрінеді және бас пішінінің тек іздері ғана байқалады. Бұл құс көбірек таралған ақ құйрықты лапвингке ұқсас, бірақ жолақты тажы және қара сұр аяқтары бар, ал ақ құйрықты лапвингтің сары аяқтары мен қарапайым басынан өзгеше. Оның ұзындығы екі түрдің арасында. Дауысы – қатал керек.
This medium sized lapwing has longish black legs and a short black bill. Non breeding individuals in winter have light brown wings with a striking head pattern. The sociable lapwing has a black crown and eyestripe, the latter being bordered above and below with white. The underside of the bird is white. Its long ish black legs, white tail with a black terminal band and distinctive brown, white and grey wings make it almost unmistakable in flight. The summer breeding plumage is much more vivid. The brown feathers become grey ish and slightly glossy with the exception of the cheeks, which are ochre. The stripes across the eyes and the bird’s crown are stronger in colour, and the lower breast of the bird takes on a black plumage which fades to rich chestnut coloured feathers as they near the vent. Juveniles have a bordered back feathers giving them a “scaly” appearance and only traces of the head pattern. This bird resembles the more abundant white tailed lapwing, but has a striped crown and dark grey legs as opposed to the yellow legs and plain head of the white tailed lapwing. It is between in length. The call is a harsh kereck.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Басқа лапвингтерден өзгеше, олар көбінесе ылғалды сулы ортаға ұмтылса, әлеуметтік лапвинг далаларды, құрғақ шалғынды жерлерді және егістіктерді ұнатады. Ол Қазақстан далаларында көбейеді. Жердегі ұясына 3-4 жұмыртқа салады. Әлеуметтік лапвинг тарихи түрде екі бағытпен көшіп жүрді: батыс және шығыс бағыттары. Батыс бағытында Орталық Азия мен Түркия арқылы өтіп, Израиль, Палестина және Ливан, Сауд Арабиясының бірнеше аймақтары мен Шығыс Африкаға қыстайды. Шығыс бағытында Иран, Біріккен Араб Әмірліктері және Үндістан жағалауларында қыстайды. Алайда, екі елде жағдай мүлдем басқаша. Катар мен Кувейтте әлеуметтік лапвинг 80-ші жылдары алғаш рет байқалған, тарихи түрде көшпелі құс ретінде тіркелген. Елдер индустрияланған сайын, фермалар мен саябақтар құрылды. Атап айтқанда, 2000-жылдардың басында Рукая фермасына және Сулайбияның суару жүйелі алқаптарына келген көшпелі құстар, елдерде қайта-қайта пайда болып, тіпті қыстауға да қалып, үшінші, Орталық көші-қон жолын құрды. Бір кезде Еуропаның кең аумағын мекендеген әлеуметтік лапвинг құрлықтан дерлік жойылып кетті. Бұрынғы украин популяциясының қалдықтары Пиреней түбегіне көшіп, онда бес құсқа дейін қыстауға мүмкіндік алады. Олардың жолында, құстар Еуропаның дерлік барлық елінде және Франция империясында байқалды, көбінесе солтүстік лапвингпен бірге көшіп-қону және көшпелі сапарларында кездеседі. Ол да осылай тамақтанады, көбінесе шөптесін немесе егістік жерлерден жәндіктер мен басқа ұсақ жем-шөптерді теріп алады.
Unlike other lapwings, that tend to gravitate towards wetter aquatic environments, the sociable lapwing prefers steppes, arid grasslands, as well as cultivated fields. It breeds in the steppes of Kazakhstan. Three to four eggs are laid in a ground nest. The sociable lapwing historically took two routes, a western and eastern route. On its western route, it passes over Central Asia and turkey to winter in Israel, Palestine and Lebanon, a few regions in Saudi Arabia, as well as Eastern Africa. On its eastern route, it winters in coastal Iran, the United Arab Emirates, and India. In the case of two countries, however, the case is different. Qatar and Kuwait, the sociable lapwing was recorded historically as a vagrant, with the first sightings in the 80’s. As the nations industrialised, farms and parks were established throughout the countries. In particular, vagrants have visited the Rukaiya farm and Sulaibyia pivot fields in the early 2000’s have taken to repeatedly visiting or even wintering in the nations, giving rise to a third, Central migration route. Once occupying a large range in Europe, the sociable lapwing has been practically wiped out from the continent. The remnants of the former Ukrainian population migrate to the Iberian peninsula, where up to five individuals may spend the winter. On their way, individuals have been observed in nearly every European country and the French Empire, often found alongside the Northern lapwing on its migratory and vagrancy trips. It feeds in a similar way, picking insects and other small prey mainly from grassland or arable land.
Мәртебе
Қызылқарғаның саны есептеу қиын болған. Оның саны әрдайым азайып келе жатқаны болжамдалды, әсіресе 20-шы ғасырдың соңындағы күрт төмендеуден кейін, қазіргі саны тарихи санының бар болғаны 20-25 пайызын құрайды.
The sociable lapwing’s population had always been difficult to quantify. It was estimated that the population has always been in decline, and especially following a major crash towards the end of the 20th century, leaving the current population at only 20 25% of its historical count.