Кіріспе

Неміс балмен тәттіленген торт. Lebkuchen, Honigkuchen немесе Pfefferkuchen – балмен тәттіленген неміс торттары, қалыпталған печеньелер немесе Германияның Рождество дәстүрінің бір бөлігіне айналған тіктөртбұрышты печеньелер. Олар имбирь нанына (пряник) ұқсас.

Этимология

Леб сөзінің этимологиясы Лебкухен терминінде нақты емес. Ұсынылған түбірлері: латын тіліндегі libum (жазық нан), герман тіліндегі Laib (нан) және герман тіліндегі lebbe (өте тәтті) сөздері. Тағы бір мүмкіндік – бұл Leb Honig ескі атауынан шыққан болуы мүмкін, ол ұядан алынған, қатты кристалданған бал, оны нан пісіруден басқа көптеген мақсаттар үшін қолдану қиын. Халық этимологиясы көбінесе осы атауды Leben (өмір), Leib (дене) немесе Leibspeise (сүйікті тағам) сөздерімен байланыстырады. Кухен сөзі "торты" дегенді білдіреді.

Тарих

Нан пісірушілер бал қосылған қамырдың салқын жерде бірнеше апта сақталғанда табиғи ашыту процесінен өтетінін, нәтижесінде нанның сапасын жақсартатын ауа көпіршіктері пайда болатынын байқаған. Лебкухен қараша айында басталып, желтоқсан айында ашыту кезеңінен өткен соң пісіріледі. Лебкухенді 13 ғасырда Франкониядағы (Германия) монахтар ойлап тапқан. Лебкухен нан пісірушілері 1296 жылы Ульмде, ал 1395 жылы Нюрнбергте (Нюрнберг) тіркелген. Қазіргі уақытта Nürnberger Lebkuchen (Нюрнберг Лебкухені) деп аталатын өнімнің ең танымал экспорттаушысы – соңғысы. Нюрнбергтің жергілікті тарихында 1487 жылы император Фридрих III қалада Рейхстаг өткізгені және қала балаларын арнайы шараға шақырғаны, онда өзінің портреті басылған Лебкухенді шамамен төрт мың балаға сыйлағаны айтылады. Тарихи тұрғыдан және ингредиенттерінің айырмашылығына байланысты Лебкухен "бал торт" (Honigkuchen) немесе "бұрыш торт" (Pfefferkuchen) деп те аталады. Дәстүрлі түрде, печеньелер әдетте өте үлкен болады, дөңгелек болса диаметрі үлкен, ал тікбұрышты болса одан да үлкен болуы мүмкін. Басқа қалалардан айырмашылығы, Нюрнбергте әйелдер мерекелік печеньелерді қалағанда пісіріп сатуға рұқсат етілген. 1808 жылдан бері ұнсыз жасалған Нюрнберг Лебкухенінің бір түрі Элизенлебкухен деп аталады. Элиза пісірілген нанның шеберінің қызы немесе маркграфтың әйелі болғаны белгісіз. Оның есімі гильдия мүшелері жасаған кейбір Лебкухендермен байланысты. 1996 жылдан бері Nürnberger Lebkuchen қорғалған атауға ие, яғни ол қала шегінде ғана өндірілуі керек.

Түрлері

Лебкухеннің дәмдері ащыдан тәттіге дейін әртүрлі болады және олардың пішіндері де сан алуан, олардың ішінде дөңгелек пішін ең көп кездеседі. Оның құрамында көбінесе бал, анис, кардамон, кориандр, гвоздика, имбирь, бұрыш және миндаль, фундук, жаңғақ сияқты жаңғақтар немесе қандырылған жемістер болады. Германияда Лебкухен түрлері қолданылатын жаңғақ түрлері мен олардың мөлшеріне қарай ажыратылады. Қамырды көтеру үшін көбінесе хартсхорн тұзы мен калий қолданылады. Лебкухен қамыры әдетте "облат" деп аталатын жұқа вафли табанына салынады. Бұл идея монахтарға тиесілі, олар қамырдың жабысып қалмауы үшін ашытқысыз қасиетті нан ингредиенттерін пайдаланған. Әдетте, олар глазурьмен жабылады немесе өте қою шоколадпен немесе жұқа қант қабықшасымен жабылады, бірақ кейбіреулері жалаң қалдырылады. Лебкухен көбінесе жұмсақ болады, бірақ оның қатты түрі "Лебкухен жүректері" (Lebkuchenherzen) жасау үшін қолданылады, олар әдетте глазурьмен жазылады және көптеген неміс аймақтық және Рождестволық жәрмеңкелерінде қол жетімді. Олар Октоберфест кезінде де сувенир ретінде сатылады және оларға мейірімді, саркастик немесе ұятсыз жазбалар жазылады. Тағы бір түрі – "бірдей үй" (Hexenhäusl немесе Hexenhäuschen), ол Хансель мен Гретель туралы ертегілер арқылы танымал болды. Имбирлі адамға ең жақын неміс баламасы – "бал тортты жылқы" (Honigkuchenpferd). Нюрнбергтік Лебкухен "Элизенлебкухен" (Elisenlebkuchen) деп те аталады және оның құрамында кемінде 25 пайыз жаңғақ және 10 пайыз бидай ұны болуы керек. Нюрнбергтегі ең жақсы қолөнер шеберлерінің Лебкухен нан пісірушілерінің өнімдерінде 40 пайызға жуық жаңғақ мөлшері бар. Лебкухен кейде әсем безенділген қаптарға, сандықтарға және қораптарға қапталады, олар коллекционерлердің құнды заттарына айналды. Швейцарияда да бірнеше аймақтық сорттары бар және олар Швейцарияның гастрономиялық мұрасының бір бөлігі деп жарияланды, мысалы, Бернер Хониглебкухен.