Кіріспе

Мұсли (Мевзли) – швейцариялық суық таңғы ас, оның негізгі құрамы – кептірілген қарабидай. Дәстүр бойынша, оны түні бойы суға қойып, ертесіне таңертең жейді. Оған жиі түрлі дәнділер, жаңғақтар, тұқымдар, жаңа немесе кептірілген жемістер, сондай-ақ сүт немесе қаймақ, аздаған цитрус шырыны және тәттілік үшін бал қосылады. Бүгінде үйде жасалған және дүкенде сатылатын мұсли рецептеріне йогурт, басқа сүт өнімдері немесе сүт орнына қолданылатын тағамдар да қосылады. 1900 жылдары швейцариялық дәрігер Максимилиан Бирхер Беннер ауруханасындағы емделушілері үшін жасаған мұслиді шикі күйінде дайындаудан бөлек, қуырып та дайындауға болады. Мұслиді тәттілендіргіш пен май қосып, ингредиенттерді байланыстырып, одан әрі өңдеуге болады және гранола жасау үшін пісіруге болады.

Этимология

Бастапқыда швейцариялық неміс тілінде, оның авторы Бирчер Беннердің атымен немесе жай ғана Мюсли деп аталған бұл сөз, "қою тағам" немесе "пюре" мағынасын беретін Мюс (стандартты емес неміс тілінде: Mus) сөзінің алемандық кішіртпе түрі болып табылады.

Тарих

Мюсли бастапқыда таңғы ас ретінде емес, нан мен майға ұқсас аштырғыш ретінде ойластырылған. Ол «Швейцар кешкісі» (Schweizer Znacht) ретінде желінді, бірақ таңғы астың дәнді тағамы ретінде емес. Оны 1900 жылдар шамасында Біршер Беннер өзінің ауруханасындағы емделушілерге ұсынды, онда таза жемістер мен көкөністерге бай диета емдеудің маңызды бөлігі болды. Оған шабындылық берген – ол және оның әйелі Швейцария Альпындағы саяхаттарында жеген ұқсас «ерекше тағам». Ол тағамды дайындау үшін сіңірілген қарабидайды лимон шырынымен араластырып, содан соң қаймақ пен бал немесе сгущенка қосып, араластыра отырып, бүкіл алманы ұрып салады. Бұл әдіс алманың қараюына жол бермейді. Тағамды басқа тағамдардан бұрын, әрқашан жаңа пісіріліп беруге арналған.

Жаңа піскен мюсли

Мюсли дәстүрлі түрде суға немесе жеміс шырынына малынған кептірілген жалпақ немесе тұтас дәнді сұлыдан жаңа пісіріледі. Басқа жиі қолданылатын ингредиенттер – ұсақталған немесе кесілген жаңа жемістер (мысалы, банан, алма, жидектер, жүзім, манго), кептірілген жемістер, сүт өнімдері (мысалы, жаңа сүт, йогурт, қаймақ, қою сүт, түйіршікті сүзбе, кварк, ірімшік) немесе сүтсіз баламалар, лимон шырыны, ұнтақталған жаңғақтар, тұқымдар, дәмдеуіштер (әсіресе, даршын), бал және мюсли қоспасы. Үйде дайындалған мюслиді дайындау әрбір шебердің талғамы мен қалауына қарай өзгеріп отырады, бірақ негізгі пропорциялар шамамен 80% дәнді, 10% жаңғақ пен тұқым және 10% кептірілген жемістерден тұрады. Кейбір шеберлер құрғақ ингредиенттерді алдын ала араластырып, бір партиясын ыдысқа сақтап, дастарханға бермес бұрын жаңа жемістер, сүт өнімдері, бал және жеміс шырыны сияқты ылғал ингредиенттерді қосуды ұсынады.

Қаптамадағы мюсли

Қаптамадағы мюсли – негізінен кептірілген сұлы немесе жүгері жаңғағы, әр түрлі құрғатылған жемістер, жаңғақтар мен тұқымдардың бос қоспасы, мюслидің негізгі құрауыштар болып табылады. Оған жиі бидай немесе қарабидай сияқты басқа да ұнтақталған жармалар қосылады. Мюслидің көптеген түрлері бар, оларға бал, дәмдеуіштер немесе шоколад та қосылуы мүмкін. Құрғақ қаптамадағы мюслині бірнеше ай сақтауға болады және оны сүтпен, фильмйолкпен, йогуртпен, кофемен, ыстық шоколадпен, жеміс шырынымен немесе сумен араластырып жылдам дайындауға болады. Қалауынша, оған жаңа жемістер қосылады. Сонымен қатар, мюсли қоспасын түнеуге сүтке малып, кейін жаңа жемістермен немесе компотпен тамақтандыруға болады.

Ағылшын тілді әлемге бейімделу

Ағылшын тілді елдердегі кафелер, мейрамханалар мен аспазшылар көбінесе өз тағамдарын дүкенде сатылатын нұсқалардан ажырату үшін "Бирчер мюсли" деген атауды қолданады, осылайша оның түпнұсқа рецепт бойынша – ұсатылған жаңа алма, лимон шырыны, қаймақ және бал қосылып – дайындалғандығын көрсетеді, жай ғана пакеттен құйылып, сүт қосылғаннан гөрі. Дегенмен, мұндай тағамдар көбінесе түпнұсқа рецепттің адал көшірмесі емес, одан айтарлықтай өзгертілген нұсқалары болып табылады. Көптегендер лимон шырынының орнына апельсин немесе алма шырынын пайдаланады, сондай-ақ жидек, ұсатылған жаңа бақақтар, пісірілген немесе қуырылған жемістер, ваниль эссенциясы және агав сиропы сияқты басқа да экзотикалық ингредиенттер қосады.

Мәдениеттік мағыналар

Мюсли бастан-ақ денсаулыққа қатысты диеталармен және табиғатқа оралу өмір салтымен байланысты болды. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде осы мәнділіктер мюслиді әлеуметтік либерализммен және орта таппен байланыстыратын терминдердің туындауына себеп болды. Оларға британдық мюсли аймағы және американдық гранола типі жатады.