Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1284 жылы король Эдуард I Уэльс княздығын құру туралы жарлық.
1284 decree by King Edward I establishing the Principality of Wales
Реддлан статуты (Statud Rhuddlan), сондай-ақ Уэльс статуттары (Statuta Valliae) немесе Уэльс статуты (Statutum Valliae) деп белгілі, Англия королі Эдуард I-нің корольдік жарлығы болып табылады. Ол 1284 жылдан 1536 жылға дейін Уэльс княздығының басқару құрылымының конституциялық негізін қалады. Бұл статут Эдуард I-нің Уэльсті бағындыруынан және 1282 жылы бүкіл княздықты басқарған соңғы уэльс ханзадасы Льюэллин ап Груффудтың қазасынан кейін қабылданды. Статут Уэльске ағылшынның ортақ құқығын енгізді, бірақ княздық шегінде уэльс құқығының сақталуына да рұқсат берді. Бұл жарлық Уэльс княздығына ағылшын графтық жүйесін де енгізді. Бұл статутқа дейін Уэльс княздықтары уэльс заңдарымен және туған жердің князьдарымен басқарылатын.
The Statute of Rhuddlan (Statud Rhuddlan), also known as the Statutes of Wales (Statuta Valliae) or as the Statute of Wales (Statutum Valliae), was a royal ordinance by Edward I of England, which gave the constitutional basis for the government of the Principality of Wales from 1284 until 1536. The statute followed the Conquest of Wales by Edward I and the killing of the last Welsh prince to rule the whole Principality, Llywelyn ap Gruffudd in 1282. The statute introduced English common law to Wales, but also permitted the continuance of Welsh legal practices within the Principality. The statute also introduced the English shire system to the Principality of Wales. Prior to the statute, the Welsh principalities were ruled by Welsh law and the native Princes of Wales.
Өмірбаян
Гвиненд князі 1267 жылы ағылшын тажының Уэльс князі ретінде мойындалды, және оның жерлерін Англия королімен феодалдық тәуелділікте ұстады. Сондықтан ағылшындар Лливелин ап Груффудтың Аберфрау лорды деген лауазымын осылай түсіндірді, оны оның өлімінен кейін оның мұрагері Даффид ап Груффуд қысқа мерзімге басқарды. Осының салдарынан Лливелиннің көтерілісі ағылшындар тарапынан мемлекеттік опасыздық актісі ретінде қарастырылды. Осыған байланысты оның жерлері Англия короліне қайтарылды, және Эдуард I 1282-1283 жылдары әскери жолмен Уэльс княздығын басып алды. Осы арқылы княздық Англия тажына "біріктіріліп, қосылды". Басқыншылықтан кейін Эдуард I Солтүстік-Шығыс Уэльсте төрт жаңа маркерлік иелікті құрды: Чирк (Чиркланд), Бромфилд және Йель (Поуис Фадог), Рутин (Дифрин Клвид) және Денбиг (Денбиг иелігі); ал Оңтүстік Уэльсте – Кантреф Бичан. Ол Лливелиннің зорлық-зомбылығына ұшыраған Груффед ап Гвенвинвинге Поуис Венвинн княздығын қайтарды, және ол мен оның мұрагері Оуэн де ла Поуль оны маркерлік иелік ретінде иеленді. Дризлуиннің Рис ап Маредудты да осыған ұқсас жағдайға түскен болуы мүмкін, өйткені ол Лливелиннің көтерілісі кезінде патшаға адал болды, бірақ 1287 жылы көтеріліс жасап, жерлерін жоғалтты. Тағы бірнеше кішігірім уэльс ақсүйектері өздерінің жерлерін сақтап қалу үшін уақытында бағынып берді, бірақ олардың мәртебесі ақсүйектерден төмен болды. Англия тажының Оңтүстік Уэльске билік жүргізу құралы 1240 жылға дейін Кармартен мен Кардиган құрметтері арқылы болды. Олар Оңтүстік (немесе Батыс) Уэльстің әділет судьясының (Justiciar) басқаруымен округтерге айналды, ол Кармартенде орналасқан. Осы кезеңдегі өзгерістер Пемброкширден Оңтүстік Уэльс және Уэльс шекарасына дейінгі кең аумақты, бұл жерлердің маркерлік лордтардың қолында болуына көп әсер етпеді. Сондай-ақ, Монтгомери және Бюилт патшалық иеліктерінің басқаруында да өзгеріс болған жоқ, олар өздерінің бұрынғы институттарын сақтап қалды.
The Prince of Gwynedd had been recognised by the English Crown as Prince of Wales in 1267, holding his lands with the king of England as his feudal overlord. It was thus that the English interpreted the title of Llywelyn ap Gruffudd, Lord of Aberffraw, which was briefly held after his death by his successor Dafydd ap Gruffudd. This meant that when Llywelyn rebelled, the English interpreted it as an act of treason. Accordingly, his lands escheated to the king of England, and Edward I took possession of the Principality of Wales by military conquest from 1282 to 1283. By this means the principality became "united and annexed" to the Crown of England. Following his conquest Edward I erected four new marcher lordships in northeast Wales: Chirk (Chirkland), Bromfield and Yale (Powys Fadog), Ruthin (Dyffryn Clwyd) and Denbigh (Lordship of Denbigh); and one in South Wales, Cantref Bychan. He restored the principality of Powys Wenwynwyn to Gruffydd ap Gwenwynwyn who had suffered at the hands of Llewelyn, and he and his successor Owen de la Pole held it as a marcher lordship. Rhys ap Maredudd of Dryslwyn would have been in a similar position in Cantref Mawr, having adhered to the king during Llewelyn's rebellion, but he forfeited his lands by rebelling in 1287. A few other minor Welsh nobles submitted in time to retain their lands, but became little more than gentry. The English Crown already had a means of governing South Wales in the honours of Carmarthen and Cardigan, which went back to 1240. These became counties under the government of the Justiciar of South Wales (or of West Wales), who was based in Carmarthen. The changes of the period made little difference in the substantial swathe of land from Pembrokeshire through South Wales to the Welsh Borders which was already in the hands of the marcher lords. Nor did they alter the administration of the royal lordships of Montgomery and Builth, which retained their existing institutions.
Жарғы
Сондай-ақ, бұл жарғы Уэльсті графтықтар арқылы басқару жүйесіне бөлді, олар негізінен ағылшын тәжінің провинциялары еді. Бұл жарғыға дейін Уэльс княздықтары Уэльс заңдарымен және Уэльс князьдерімен басқарылды. Княздықтардың соңғы билеушісі Льюэллин ап Груффуд болды, ол 1282 жылы ағылшындардың қойнынан жасаған шабуылында қаза тапты. Жарғы Денбигширдегі Руддлан қамалының атымен аталады, онда ол алғаш рет 19 наурыз 1284 жылы жарияланды. Бұл жарғы 1535 және 1542 жылғы Уэльс заңдары актілерімен алмастырылды, осы кезде Генри VIII Уэльсті «Англия мемлекетінің» ажырамас бөлігі деп жариялады. Жарғы 1887 жылғы Заңды қайта қарау актісімен ресми түрде күштен шығарылды.
The statute also divided Wales into administrations of government via shires which were essentially provinces of the English crown. Prior to the statute, the Welsh principalities were ruled by Welsh law and the native Princes of Wales, the last prince to rule the whole Principality being Llywelyn ap Gruffudd, killed in an ambush by the English in 1282. It takes its name from Rhuddlan Castle in Denbighshire where it was first promulgated on 19 March 1284. The Statute was superseded by the Laws in Wales Acts 1535 and 1542 when Henry VIII made Wales unequivocally part of the "realm of England". The statute was formally repealed by the Statute Law Revision Act 1887.
Округтер
Руддлан статусы Солтүстік Уэльстегі Руддлан қамалынан жарияланды, ол Эдуард I жаңадан бағындырылған жерлерін бақылау үшін салған «темір сақина» деп аталатын бекіністердің бірі болатын. Ол «Уэльс жері» немесе «Сноудонның және Уэльстегі басқа да жерлерінің корольдік жерлері» деп аталған, бірақ кейін «Солтүстік Уэльс княздығы» деп аталған үкіметтің конституциялық негізін қалады. Статут княздықты Солтүстік Уэльстегі Гвинед корольдығының қалдықтарынан құрылған Англси, Мерионетшир, Кернарфоншир және Флинтшир округтарына бөлді. Флинтшир Тегейнгл, Хопдейл және Мейлор Сайснег иеліктерінен құрылды. Ол Честердің әділет судьясы (Justiciar) арқылы Чешир Палатинатпен бірге басқарылды. Қалған үш округты Солтүстік Уэльстің әділет судьясы (Justiciar) және Кернарфондағы провинциялық қазынашылық бақылады, оны Солтүстік Уэльстің Чемберлейні басқарды, ол жинаған кірістер үшін Вестминстер қазынашылығына есеп берді. Олардың қарауында салық жинау және әділет тарату үшін шерифтер, сот өкілдері және сот орындаушылары сияқты корольдік шенеуніктер жұмыс істеді. Король патшалықтарға тиесілі жалдау ақысы мен басқа да төлемдерді тексеруге бұйрық берді, және осы төлемдер жаңа шенеуніктер арқылы күшіне енгізілді. Жергілікті деңгейде комоттар жүздіктерге айналды, бірақ олардың әдет-ғұрыптары, шекаралары және лауазымдары көбінесе өзгеріссіз қалды.
The Statute of Rhuddlan was issued from Rhuddlan Castle in North Wales, one of the "iron ring" of fortresses built by Edward I to control his newly conquered lands. It provided the constitutional basis for the government of what was called "The Land of Wales" or "the king's lands of Snowdon and his other lands in Wales", but subsequently called the "Principality of North Wales". The Statute divided the principality into the counties of Anglesey, Merionethshire, Caernarfonshire, and Flintshire, which were created out of the remnants of the Kingdom of Gwynedd in North Wales. Flintshire was created out of the lordships of Tegeingl, Hopedale, and Maelor Saesneg. It was administered with the Palatinate of Cheshire by the Justiciar of Chester. The other three counties were overseen by a Justiciar of North Wales and a provincial exchequer at Caernarfon, run by the Chamberlain of North Wales, who accounted to the Exchequer at Westminster for the revenues he collected. Under them were royal officials such as sheriffs, coroners, and bailiffs to collect taxes and administer justice. The king had ordered an inquiry into the rents and other dues to which the princes had been entitled, and these were enforced by the new officials. At the local level, commotes became hundreds, but their customs, boundaries and offices remained largely unchanged.
Заң
Статут Уэльске ағылшын ортақ құқық жүйесін енгізді, бірақ қолданылған заң Англиядағыдан толыққанды түрде бірдей болған жоқ. Қылмыстық заң шамалы ғана ерекшестіктермен Англиядағыдай болды, кісі өлтіру, ұрлық және қарақорлық сияқты қылмыстар сот алдында жауапқа тартылды. Ағылшынның сотқа шақыру қағаздары мен іс жүргізу нысандары, мысалы, жаңа иеліктен айыру, қарыз және күйеуінен қалған мүлік, қолданылды, бірақ алыс Вестминстерден емес, Кернарфоннан бақылауда болды. Дегенмен, Уэльсте дауларды төрелік арқылы шешу салты сақталды. Қарыз бойынша сот ісі Англиядағыдан озын болды, себебі сот шешімі бірден шығарылуы мүмкін еді. Жер құқығында Уэльстің бөліскен мұрагерлік салты жалғасты, бірақ ағылшын құқығына сәйкес: ұл болмаса, қыздар әкесінің жерін мұраға алуға құқылы болды. Жесірлер қайтыс болған күйеулерінің жерінің үштен бір бөлігін күйеуінен қалған мүлік ретінде алуға құқылы еді. Заңды емес туған балалар мұрагерлік құқығынан алынған еді.
The Statute introduced the English common law system to Wales, but the law administered was not precisely the same as in England. The criminal law was much the same, with felonies such as murder, larceny and robbery prosecuted before the justiciar, as in England. The English writs and forms of action, such as novel disseisin, debt and dower, operated, but with oversight from Caernarfon, rather than the distant Westminster. However, the Welsh practice of settling disputes by arbitration was retained. The procedure for debt was in advance of that in England, in that a default judgment could be obtained. In land law, the Welsh practice of partible inheritance continued, but in accordance with English practice:
Daughters could inherit their father's lands if there was no son. Widows were entitled to dower in a third of their late husband's lands. Bastards were excluded from inheriting.
Ғимарат
Рудлан қаласындағы Эдуард III Парламент үйі, онда Рудлан заңы қабылданды деп есептелді. Томас Пеннант 1778 жылы былай деп жазған: "Рудлан қаласында әлі де "Парламент" деп аталатын көне ғимараттың бір бөлігі сақталған: бұл, мүмкін, патша кеңес отырысын өткізген жер болған". Пеннант Джон Инглебиден осы ғимараттың акварель суретін салуды сұрады. Бүгінде ғимараттың бір бөлігі Парламент көшесінде сақталып тұр, онда 13 ғасырдың соңына тән есік және 14 ғасырға жататын оюлы огивалық есік қалдығы бар.
The Parliament House of Edward III in Rhuddlan where it was thought that the Statute of Rhuddlan was promulgated. Thomas Pennant remarks in 1778, "A piece of antient building called the Parlement is still to be seen in Rhuddlan: probably where the king sat in council." Pennant was to get John Ingleby to provide a watercolour of the building. Today the building still partially stands in Parliament Street, with a late 13th century doorway and a 14th century cusped ogee door head.