Кіріспе
Швейцариядағы музыка дәстүрлерінің шолуы
Швейцария неміс, француз, итальян, романш және басқа да этностардың әртүрлілігіне қарамастан, ұзақ жылдар бойы ерекше мәдени ерекшелігін сақтап келген. 17 ғасырға дейін елде діни және халық музыкасы үстемдік құрды, ал басқа музыка түрлерінің дамуы баяу болды.
Халықтық музыка
19-ғасырға дейінгі швейцариялық халық музыкасы туралы егжей-тегжейлі жазбалардың жетіспеуіне байланысты, оның көп бөлігі белгісіз. Кейбір 16 ғасырға тән лютня таблатуралары нағыз аспаптық үлгілерге қайта құрастырылды; алайда, алғашқы маңызды мәліметтер көзі 19 ғасырдағы халық әндерінің жинақтары мен музыкатанушы Ханни Кристеннің еңбектерінен алынды. Халық музыкасының ең ежелгі түрлерінің бірі – швейцариялық ән Kühreihen, ол Лидия ладындағы шаруашылық альпілік ән. Дәстүрлі аспаптарға альпрон, балғалы домбыра, флейта, гармоника, кастаньета, ребек, сыбызғы, цитра және шалқы кіреді. 19 ғасырдың басында швейцариялық халық музыкасы көбінесе саяхатшы музыканттардан құралған топтар мен бір аспапты қолданатын жеке орындаушылармен орындалған, кейде дуэттер кездесетін. 1830 жылдары швейцариялық әскер қайта ұйымдастырылып, қазіргі заманғы аспаптарды қолданатын мыс оркестрлер құрылды. Бұл аспаптар, көбінесе мыс немесе үрмелі, саяхатшылардың аспаптарынан әлдеқайда жақсы жасалған, ал музыканттар оларды өз ауылдарына әкелді. Жергілікті музыканттар да осы топтарға қосылып, фестивальдер мен басқа да мерекелерде би музыкасын орындады. Би стиліне шоттиш, мазурка, вальс және полька кірді. 1829 жылы Венада аккордеон ойлап табылды, ал 1836 жылға қарай Швейцарияға тарады. Аккордеонның танымал болуының себебі – оны ойнау салыстырмалы түрде оңай, сатып алу арзан, ал әуен мен қосымшаны орындау үшін бір ғана музыкант қажет болды. 1850 жылдары аккордеон швейцариялық халық музыкасының ажырамас бөлігіне айналды, ал жартылай кәсіби топтар үлкен би кештерінде ойнай бастады. Осымен бірге скрипка мен контрабас сияқты струналы аспаптар пайда болды; ақырында струналы топтар ескі мыс оркестрлерді ығыстыра бастады. Алайда, аккордеон 1903 жылға дейін осы би топтарында пайда болған жоқ, ол ақырында стандартқа айналған екі скрипканың орнын басты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Швейцарияда қалалар көбейіп, музыка Цюрих сияқты қалаларға көшті. Ауылдық халық музыкасы орта таптың тыңдаушылары үшін ең танымал стильге айналды, ал Джозеф Штокер ("Штокер Сепп") сияқты музыканттар бүкіл елде танымал болды. Штокер өзінің тыңдаушылары ауылдық музыканың экзотикалық тартымдылығын ұнататынын білгендіктен, ол өз тобы үшін Унтервальденнен дәстүрлі костюмдер сатып алды. Осылайша laendlermusic пайда болды. Швейцарияның қалалық аймақтарында халық музыкасы джаз және фокстрот сияқты жаңа стильдермен араласа бастады, ал саксофон кларнеттің орнын басты. 1930 жылдардан бастап швейцариялық үкімет Германия және басқа көрші елдерден ерекше ұлттық ерекшелікті қалыптастыруға көмектесе бастады. Laendlermusic осы ерекшелікпен байланысты болды және одан да танымал болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, импортталған стильдердің көптеуінен кейін, laendlermusic тез танымалдылығын жоғалтты. Бұл сала да әртараптандырылмады, көбінесе стандартталған топ форматтары мен репертуарда тек төрт немесе бес би түрі болды. 1960 жылдары екі аккордеон мен контрабастан тұратын триолар ең көп таралған формат болды, ал көптеген швейцариялықтар бұл дәстүрді сақтау және оны өзгертуден қорғау азаматтық борыш деп санады. Олар өзгеріске жол бермеуде сәттілікке жетті, бірақ бұл сала тоқырады және танымалдылығы төмендеді. Реш Шмид, Вилли Валотти, Маркус Флюэкигер, Дани Хейуслер және Карло Бруннер сияқты танымал орындаушылар әлі де бар, бірақ жалпы жанкүйерлер саны күрт азайды. 1990 жылдардың соңында, әсіресе 2000 жылдары, 2008 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Берн Оберлендінен шыққан йодльші отбасы Оеш ди Дриттен табысқа жетті. Олардың форматы – Ханс Оеш ойнайтын Schwyzerörgeli (кішкентай аккордеон), гитара, электр бас және үлкен аккордеон. Олардың алдында Мелани Оеш тұрады.
Аппенцельдің халық музыкасы
Апенцель ауылдық аймағы халық музыкасының маңызды орталығы болып табылады. Швейцарияның басқа аймақтары 19 ғасырда аккордеонды (Лангауэрли және Швизерёргели) қабылдағанмен, Апенцель скрипка мен соқпалы дульцимерді сақтап қалды. Апенцельдің струнный музыкасы бүкіл Швейцарияда танымал. Оның түпкілікті құрамы (екі скрипка, дульцимер, виолончель, контрабас) ерекше маңызға ие, ал аккордеон мен фортепиано кейбір топтарда қолданылады.
ХХ ғасырдың аяғы
20-ғасырдың соңында, 1960-жылдары рок-н-ролл немесе бит музыкасы танымал болды, 1968 жылы Les Sauterelles тобының "Heavenly Club" шығармасы жарық көрді. Швейцариядағы рок музыкасының дамуы 1957 жылы Hula Hawaiians тобының рок-кабиллиді қосып өнер көрсетуімен басталды, бұл 1960-шы жылдардың басындағы өркендеуге жол ашты. Швейцарияның франкофондық бөлігінде Джонни Холлидей сияқты француз жұлдыздары үстемдік құрды, ал Les Aiglons, Larry Greco және Les Faux Frères сияқты швейцариялық орындаушылар ірі мәртебеге ие болды. 1964 жылы Beatles-тан шабыттанған поп музыка құрлықта кең тарады, бұрынғы аспаптық рок музыкасын ығыстырып, швейцариялық рок музыкасының астанасы Базельде музыкалық бәсекелестікке түрткі болды. The 16 Strings және Pichi сияқты швейцариялық топтар да осындай үлгіде өнер көрсетті, ал неміс тілінде сөйлейтін орындаушылар көп ұзамай көшбасшылыққа ие болды. Содан кейін Цюрих инновация орталығына айналды, Крис Лангенің блюз тамырларын зерттеуі, Хайнер Хепптің Боб Диланнан шабыттанған халық музыкасы және Тони Весколидің поп сәнін дамытты. Бұл кезеңдегі басқа швейцариялық өнерпаздарға Locarno қаласынан шыққан R&B тобы The Nightbirds, жеңіл рок жұлдыздары The Wild Gentlemen, The Blue Sounds және поп-тобы Marco Zappa & the Teenagers кірді. 1967 жылы Mani Matter, Franz Hohler, Sergius Golowin және Kurt Marti сияқты орындаушылар швейцариялық неміс диалектілі рок музыкасын қалыптастыра бастады, олардың ерекше ұлттық ерекшеліктерін дәріптеді. Roland Zoss және Tinu Heiniger сияқты әншілер неміс тілінде ән айтты. 1968 жылы швейцариялық рок музыкасы құлдырады, ал орындаушылар жаңа дыбыстарды іздестірді. Мысалы, Базельдегі Barry Window соул және үнді музыкасын рок музыкасын жасау үшін пайдаланды, ал The Sauterelles психоделияны зерттеді. 1970-ші жылдары прогрессивті музыка қалыптасты, онда джаз, блюз және басқа жанрлар әлеуметтік саналы мәтіндермен, ерекше сололармен және мачолық ұстанымдармен біріктірілді. Прогрессивті рок-бумының алғашқы тобы Flame Dream, Krokodil супергрупасы болды, көп ұзамай The Shiver және Brainticket пайда болды. Алайда, 1970 жылдардың ортасына қарай Берндегі Sinus Studio және инженерлер Эрик Мерц пен Питер МакТэггарт инновация орталығына айналды. 1973 жылы Rumpelstilz тобының "Warehuus Blues" шығармасы диалектілік рок музыкасының алғашқы коммерциялық шығарылымы болды; топ 1976 жылы регги әсерімен шыққан "Füüf Narre im Charre" хит-парадына енгеннен кейін кең танылды. Онжылдықтың соңында хард-рок танымал болды және Toad тобы "Stay!" атты тұңғыш синглымен швейцариялық сахнаны дамытып, 1980 жылдары Крокұстың өркендеуіне жол ашты, ол швейцариялық музыка тарихындағы ең танымал рок-тобы болды. Сонымен қатар, The Swiss Horns, Red Devil Band және Базельдегі Circus сияқты топтар музыканы эксперименталды түрде жалғастырды және швейцариялық панк-роктың музыкалық шекарасын кеңейтті. 1976 жылы швейцариялық панктердің шағын тобы американдық және британдық панк-рок сахнасын бейімдей бастады. Kleenex, Dieter Meier, The Nasal Boys, Troppo, Mother's Ruin, TNT, Dogbodys және Sick сияқты топтар, олардың барлығы Цюрихтен, сондай-ақ Glueams (Берн), Sozz (Бюрен), Crazy (Люцерн) және Bastards and Jack & the Rippers (Женева) 1970-ші жылдардың соңында Швейцарияның панк және жаңа толқын сахнасын білдірді. Kleenex британдық The Slits және The Raincoats топтарымен бірге панк дәуірінің алғашқы үш әйел тобының бірі болды, 1978 жылы қарашада төрт әннен тұратын алғашқы сингл / EP шығарды. Көркемдік мектеп, гламур және панк шуының қосылысымен олар Джон Пилдің назарын аударды және алғашқы швейцариялық жаңа толқынның экспорттық хитіне айналды. Олар Ұлыбританияның хит-парадтарына еніп, Rough Trade Records компаниясымен келісімшарт жасасты. 1980 жылдары Швейцарияда бірқатар металл топтар пайда болды. Celtic Frost тобы, көбінесе стильдің дамуы және экстремалды музыкаға авангардтық көзқарасымен танымал, 1980-ші жылдардың басында Hellhammer ретінде басталып, көп ұзамай Швейцарияның жетекші ауыр металл тобы болды. Олар басқа бірнеше топтармен бірге Швейцариядағы қазіргі заманғы металдың негізін қалады. Celtic Frost-пен байланысты техникалық траш-метал трио Coroner, олар Celtic Frost-қа жолдама алған. 1980 жылдардың аяғында Samael атты қара металл тобы құрылды, ол индустриалды металл тобына айналды. 1980-ші жылдардың басында Швейцарияның жаңа толқын топтары өздерінің жеке музыка стилін дамытты және олардың кейбіреулері халықаралық деңгейде танымал болды, әсіресе Ұлыбритания мен АҚШ-та Kleenex / LiliPUT және Yello, немесе Германияда Grauzone және mittageisen. Grauzone Австрия мен Германияның хит-парадына NDW хиті "Eisbär" арқылы енді. 1985 жылдың қаңтар айында Mittageisen жаңа электро дыбысымен 12" автоматтарды шығарды. Сингл BBC Radio 1-де айтылған Джон Пил шоуында көрсетіліп, инди-диско хитке айналды. Швейцарияның басқа да танымал пост-панк / жаңа толқын топтары Blue China, The Vyllies және The Young Gods. 1985 жылы вокалист Франц Трейхлер құрған топ классикалық және рок музыкасын цифрлық үлгілерді пайдаланып біріктіріп, индустриалды музыканың алғашқы өкілдерінің бірі болды. Ағылшын музыка баспасөздері ынталы түрде жазды және Melody Maker тобының алғашқы альбомын "Жыл альбомы" деп атады. 1983 жылы Ex Trem Normal тобы "Warum" және "Welcome to Switzerland" шығармаларын жарыққа шығарды, бұл Берн рок музыкасын ерекше диалектілік үлгілерді қосып өзгертіп, жаңаша дамытты. Олардан кейін Züri West және басқа да топтар пайда болды. 1986 жылы Double дуэті "The Captain of Her Heart" әнімен АҚШ-тың Top 40 хит-парадына енген алғашқы швейцариялық орындаушы болды. 1981 жылы "The four Windows" аспаптық гитара тобы, Wolfgang Oehry (Long tall Wolfie) жетекші гитаристі болды, Швейцариялық телеарнаның Sprungbrett байқауында жеңіске жетіп, EMI компаниясымен 5 жылдық жазбаларға келісімшарт жасады. Топ "IDENTITY" альбомын жазды, одан EMI Wolfgang-тың "Lonely Seagull" шығармасын таңдап, жазғы хитке айналдырды және көптеген радиостансаларда кеңінен ойналды. Неміс музыкалық басылым "Fachblatt" Windows альбомына екі бет арнап, оны жылдың ең жақсы гитаралық альбомы деп мақтады. Топ көптеген концерт залдарында және ашық ауада өнер көрсетті, тіпті Цюрихтегі мұз хоккей стадионында да өнер көрсетті. Олар сондай-ақ бірнеше телешоуда пайда болды. 1980-ші жылдардан бері швейцариялық джаз музыкасы дамып келеді. Швейцариялық джаз сахнасының көрнекті өкілдері саксофоншы Фриц Ренольд немесе трубашы Франко Амбросетти. Stephan Eicher 1980-ші жылдардың ортасында танымал болған және 1990-шы жылдары Еуропа бойынша кең танылған халық-рок музыканты. 1990-шы жылдары көптеген рэп орындаушылары мен диджейлер Швейцарияның музыкалық сахнасына әсер етті. Мысалы, Базельден шыққан Black Tiger швейцариялық неміс диалектісінде алғаш рэп орындаған музыкант болды. Renens қаласынан (Лозанна маңы) шыққан Sens Unik тобы хип-хопты көптеген басқа стильдердің ықпалымен біріктірген ең маңызды рэп топтарының бірі. Олардың алғашқы EP-сінде MC Carlos-тың испан және галисиялық тегіне байланысты испан тіліндегі трек те болды. Электроника да швейцариялық музыкалық тәжірибеге кіреді, Yello тобының алғашқы альбомы 1979 жылы жарық көрді, 1980-ші жылдары Touch El Arab "Muhammar" әнімен бірнеше еуропалық елдерде хитке айналды. Базельдегі продюсер Pat Jabbar 1980-ші жылдардың соңында араб әлемінен (әсіресе Мароккодан) шыққан музыканы батыстық би музыкасымен біріктіретін Barraka el Farnatshi атты өзінің жазбалар компаниясын құрды. Көптеген музыканттардың туындылары заманауи ағылшын-саксон музыкасына негізделгенімен, әнші-автор Christine Lauterburg швейцариялық халық музыкасын қолға алып, ескі жергілікті әндерді поп және электрондық музыка элементтерімен біріктірді. "S'Vreneli vom Guggisberg" классикалық швейцариялық әнінің орындалуымен ол қарсылық пен мақтауға ие болды. Швейцарияның ең танымал әншісі және сахна өнері шебері DJ Bobo (нағыз аты René Baumann). 1990-шы жылдардың басында пайда болған Gotthard тобы Швейцарияның жетекші рок-тобына және Еуропадағы ең танымал топтардың біріне айналды. 8 студиялық альбом, 2 жинақ альбом және 2 концерттік альбом (олардың бірі ашық ауада) шығарғаннан кейін, олар хард-роктан ересектерге арналған рок музыкасына стилін өзгертті. Олар қазір Швейцарияда, сондай-ақ Германияда, Австрияда, Италияда және Бразилияда өте танымал. Әнші Steve Lee 2010 жылдың 5 қазанында мотоцикл апатында қаза тапты. Nic Maeder топқа қосылды және 2012 жылы олар Firebirth атты жаңа альбомымен әлемдік тур жасады.
21 ғасыр
Швейцарияның кейбір музыканттары коммерциялық табысқа қол жеткізе отырып, бүкіл әлемде танымал. Хелветтік электрондық музыка үлкен рөл атқарады (әсіресе хаус және би музыкасы), мысалы, DJ Antoine, Remady, Yves Larock немесе Mike Candys сияқты артистердің арқасында. Қазіргі таңда танымал швейцариялық топтардың қатарында Neue Deutsche Härte тобы Metallspürhunde, The Dandies, Paysage d'Hiver, Ralph Zöllig-тің клавишада ойнайтын 7 Dollar Taxi рок тобы, Man L және Celtic metal тобы Eluveitie бар. Томас Габриэль Фишер жақында Celtic Frost тобынан бөлініп, олардың соңғы материалдарына ұқсас қара/апат стилінде ойнайтын жаңа Triptykon тобын құрды. 2010 жылы швейцариялық mathcore тобы Knut Hydra Head Records лейблында Wonder атты төртінші студиялық альбомын шығарды.