Кіріспе
Өмірді сақтандыру шартының сатылуы
Өмірді сақтандыру шартының сатылуы – бұл қолданыстағы өмірді сақтандыру полисін (көбінесе егде жастағы адамдарға арналған) ақшалай қайтару құнынан жоғары, бірақ таза өлім төлемінен төмен үшінші тарап инвесторына заңды түрде сату. Инвестор ағымдағы сақтандыру төлемдері үшін қаржылық жауапкершілікті өз мойнына алады және сақтандырылған адам қайтыс болған кезде өлім төлемін алады. Полис иесі сатуға басты себеп – енді ағымдағы сақтандыру төлемдерін төлей алмайтындықтары, полис қажет болмайтындықтары немесе ұзақ мерзімді күтім, медициналық шығындардың өсуі немесе басқа да шығыстарға ақша қажеттігі. Орташа есеппен, полис иесі полис үшін ақшалай қайтару құнынан 3-5 есе көп сома алады. Өлім төлемі сақталған жағдайда, полис иелері ақшалай төлем алады, ал олардың мұрагерлері сақтандырылған адам қайтыс болғаннан кейін төлем алады. Транзакция аяқталғаннан кейін болашақ төлемдерге қатысты міндеттемелер жоқ.
Мерзімді, тұрақты немесе толық өмірді сақтандыру полистері өмірді сақтандыру шартының сатылуына жарамды. Көбінесе, жалпы өмірді сақтандыру полистері сатылады. Полис иелері әдетте 65 жастан асқан және құны 100 000 АҚШ долларынан жоғары өмірді сақтандыру полисіне ие болады. Бұл мәселе 1911 жылдың қараша айында талқыланды және 1911 жылдың 4 желтоқсанында шешілді. «Григсби» ісінде Джон Берчард өмірін сақтандыру полисін сатып алды. Төлемді төлей алмағандықтан және операцияға ақша қажет болғандықтан, ол полисті 100 доллар үшін дәрігерге берді.
1980 - 1999 жылдар
Жоғарғы соттың шешіміне қарамастан, өмірге дейінгі келісімдер полис иелерінің хабардар болмауы және әлеуетті инвесторлардың қызығушылық танытпауы себепті өте сирек болды. Бұл 1980-ші жылдары АҚШ-та СПИД эпидемиясы басталғанда өзгерді. Дегенмен, бүгінгі күнге дейін барлық жастағы, өлім аузындағы науқастардың полистерін сатып алудың шағын саласы сақталып қалды. Өлім аузындағы науқастардың полистері екі маңызды себепке байланысты сирек кездеседі. Біріншіден, полистерін сатуға ниет білдірген, өлім аузындағы сақтандырылғандардың нарығы кішкентай. Екіншіден, сақтандыру компаниялары енді үдемелі өлім төлеміне қосымша шарттар ұсынады, ол сақтандырылған адам өлімге шалдыққан жағдайда төленеді, сондықтан келісім жасау қажеттігі туындамайды. 1993 жылы Ұлттық сақтандыру комиссарлары қауымдастығы (NAIC) алғашқы "Виатикалық есептесу моделі туралы" заңды қабылдады. 2001 жылы "өмірге дейінгі келісімдер" термині қарт адамдардан өмірді сақтандыру полистерін сатып алуды сипаттау үшін жиі қолданылатын терминге айналды. Ол 2021 жылы қайтадан қолдануға енгізілді.
Нарықтың көлемі
Өмірге арналған есеп айырысулар әлі де ерекше активтер класы болып табылады. Deal компаниясының "Life Settlement Report" есебіне сәйкес, 2020 жылғы жыл сотына қарай, екінші деңгейлі нарықта (алғашқы полис иесінен) жалпы номиналды құны 4,6 миллиард доллар болатын 3 241 полис сатып алынды. Бұл көрсеткіш 2019 жылғы көрсеткіштен жоғары, ол кезде екінші деңгейлі нарықта жалпы құны 4,4 миллиард долларға 2 878 полис сатып алынған болатын. Қарама-қарсылығы, 2018 жылы АҚШ-та күшінде 267 миллион өмір сақтандыру полисі болды. Сонымен қатар, жыл сайын шамамен 10 миллион полис тоқтатылып отырады деп есептеледі. Полис иесі үшін полисті тоқтатуға қарағанда сату әрқашан тиімді болғандықтан, көптеген сарапшылар өмірге арналған есеп айырысу нарығында үлкен өсу әлеуеті бар деп санайды.
Негізгі үрдістер
Өнеркәсіптің үш негізгі бағыты бар. Біріншіден, актив капиталының артуы. Көбірек институционалдық инвесторлар өмірлік келісімшарттарды қаржыландырып, 2000-жылдардың басынан бері миллиардтаған долларлық активтерге инвестиция салды. Анықтама үшін, бірінші нарықта сақтандыру компаниялары өмірді сақтандыру полистерін жеке тұлғаларға сатады, олар полис иелеріне айналады. Екінші нарықта полис иелерінің полистері өмірлік келісімшарттарды қамтамасыз етушілер сияқты үшінші тараптарға сатылады, олар институционалдық инвесторлар сияқты үшінші тарап инвесторларының тапсырысы бойынша полистерді сатып алады. Үшінші нарықта үшінші тарап инвесторлары осы актив класына жататын полистермен сауда жасайды. Тағы бір маңызды бағыт – тікелей тұтынушыға бағытталған маркетинг. Кейбір қызмет көрсетушілер өмірлік келісімшарттар туралы хабардарлықты арттыру үшін жарнама жасайды. Бұл полис иелеріне қызмет көрсетушілермен тікелей байланысуға оңай мүмкіндік береді. Қызмет көрсетушімен тікелей жұмыс істеу арқылы полис иелері қаржылық кеңесші немесе басқа да маман арқылы өтініш бермейді.
Транзакция процесі
Өмірді сақтандыру шартын сатып алу операциясында сақтандырылған адам өтініш толтырады. Өмірлік сақтандыру шартын сатып алу қызметін ұсынатын компаниядан ресми ұсыныс алғаннан кейін, сақтандырылған адам өмірлік сақтандыру шартын алмастыру ұсынысын қабылдағанын ресмилеу үшін құжаттардан тұратын "жабылу" жинағын алады. Клиент мәмілені аяқтау үшін меншік құқығын беру туралы нысандарға қол қояды.
Реттеу
Қырық үш штат, АҚШ халқының шамамен 90 пайызы өмірлік келісімдер заңдарымен реттеледі. Дегенмен, Нью-Мексико және Мичиган штаттары тек виатикалық келісімдерді ғана реттейді, ал Вайоминг, Оңтүстік Дакота, Миссури, Алабама, Оңтүстік Каролина және Вашингтон, округ Колумбия виатикалық және өмірлік келісімдердің ешқайсысын реттемейді. Алайда, Мэриленд сияқты кейбір штаттар кез келген өмірлік келісімді виатикалық келісім деп қарастырады. Өмір сақтандыру келісімдері қауымдастығы (LISA) – 1994 жылы индустриядағы заңнама мен реттеуді ілгерілету мақсатымен құрылған коммерциялық емес ұйым. Оның құрамына брокерлер, қызмет провайдерлері, инвесторлар және басқа да мамандар кіреді. Қауымдастық жыл сайын Алан Х. Бюгердің (AHB) индустриялық көшбасшылық сыйлығын тағайындайды. Институционалдық ұзақ өмір нарықтары қауымдастығы (ILMA) – өмірлік келісімдер және ұзақ өмір нарығын реттеу үшін құрылған сауда қауымдастығы. European Life Settlement Association (ELSA) еуропалық инвесторлар, қызмет көрсетушілер мен делдалдарды білдіреді. 2009 жылы құрылған бұл ұйым еуропалық өмірлік келісімдер индустриясы үшін стандарттар белгілейді.
Бағалау әдістері
Өмірлік сақтандыру шартының есеп айырысулары "әділ құн" тәсілімен жабық өмірлік сақтандыру шартының есеп айырысу операциялары бойынша нарықтық бағаларды қарастыру арқылы бағаланады. Нарықтық деректер бірнеше провайдерлерден жиналады және бұл ақпарат клиенттерге де, үшінші тараптарға да қолжетімді. Өмірлік сақтандыру шартының бағасы екі негізгі факторды: сақтандырылған адамның қалған өмір сүру ұзақтығын және ішкі қайтару мөлшерлемесін (өмірлік сақтандыру шартының басқа активтермен салыстырғандағы жоғары тәуекелді көрсетеді) есепке алуға негізделген. Актуарлық әдебиет өмірлік сақтандыру шартының есеп айырысуларын бағалаудың әртүрлі тәсілдерін ұсынады, соның ішінде детерминистік, ықтималдық, стохастикалық және бұлыңғыр әдістерді. Өмірлік сақтандыру шартының бағасының оған байланысты факторлардың (сақтандырылған адамның қалған өмір сүру ұзақтығы және пайыздық мөлшерлеме) өзгеруіне сезімталдығы екі өлшем арқылы анықталады: ұзақтығы және дөңгелектеуі.
Зерттеудің негізгі нәтижелері
Өмірлік келісімдер нарығының әлеуетінің бір бөлігін көрсеткен академиялық зерттеу 2002 жылы Пенсильвания университетінің бизнес мектебі, Уортон мектебінде жүргізілді. Нил Доэрти мен Хэл Сингер авторлық құқығына ие болған зерттеу жұмыстары «Өмірді сақтандырудың екінші нарығының артықшылықтары» деген атпен жарияланды. Бұл зерттеуде, басқалармен қатар, өмірлік келісімдер провайдерлері тұтынушыларға олардың тиімсіз өмірді сақтандыру полистері үшін шамамен 340 миллион доллар төлегені анықталды, бұл мүмкіндік оларға бірнеше жыл бұрын қол жетімді болмаған. 2016 жылы Пенсильвания университетінің Уортон бизнес мектебі және Вашингтон университетінің Олин бизнес мектебі тағы бір академиялық зерттеу жүргізді. Зерттеу көрсеткендей, өмірді сақтандыру полистерінің көпшілігі өлім жәрдемақысын төлемейді, соның ішінде мерзімді полистердің шамамен 85 пайызы және жалпы өмірді сақтандыру полистерінің 88 пайызы өлім жағдайында төлем жасамайды. Conning & Co. Research компаниясы жүргізген тағы бір зерттеуде «Өмірлік келісімдер: өмірлік пайдаға қосымша қысым» деп аталады. Deloitte Consulting және Коннектикут университеті өмірді сақтандыру индустриясының қаржыландыруымен жүргізген зерттеуде өмірлік келісімдер нарығына қатысты теріс қорытындыларға келді. 2013 жылғы зерттеуде өмірлік келісім арқылы полис иелері өмірді сақтандыру компаниясына полисін тапсырған жағдайда алған сомадан орташа еселеп төрт есе көп пайда тапқаны анықталды.