Кіріспе

Иерусалимдегі Зәйтүн тауының жанындағы Гетсимани бақшасы (/ɡ/ɛ/θ/'s/ɛ/m/ə/n/i/) – Шығыс Иерусалимдегі Зәйтүн тауының етегінде орналасқан бақша. Жаңа өсиеттің төрт Інжілінде айтылғандай, Иса Мәсіх осы бақта қиналып, айқышқа тартылудан бұрын тұтқындалды. Бұл христиан діні үшін өте маңызды орын. Бақшада бір-бірімен шектесетін және Киелі кітаптағы Гетсимани бақшасымен байланысты бірнеше шағын зәйтүн тоғайлары бар.

Этимология

Гетсимани Матай және Марқ евангелияларының грек тіліндегі түпнұсқасында Γεθσημανή (Gethsēmanḗ) деп жазылған. Атауы арамей тіліндегі ܓܕܣܡܢ (Gaḏ Šmānê) сөзінен шыққан, мағынасы "май қысу" дегенді білдіреді. Матай 26:36 және Марқ 14:32 оны χωρίον (chōríon) деп атайды, яғни бір орын немесе меншік. Жоханның Ізгі хабарында Иса шәкірттерімен бірге бақшаға кіргені айтылады.

Жазбаларға негізделген

Лұқа 22:43–44-ке сәйкес, Иса Зәйтүн тауында (Лұқа Гетсимани бағын атамайды; Лұқа 22:39–40) қатты қайғыға батқандықтан, "оның тері қан тамшыларындай жерге төгілді".

Мәриямның қабірінің жанында

Шығыс православие шіркеуі дәстүріне сәйкес, Гетсимани бағы – Қыз Марияның жерленген және Сион тауындағы ұйықтасынан кейін көкке көтерілген орны.

Тарих

Гетсимани бақшасы ерте христиан паломниктері үшін маңызды орынға айналды. 333 жылы оны анонимді "Бордолық саяхатшы" барып көрді, оның "Itinerarium Burdigalense" еңбегі – Киелі жерге христиан саяхатшысы қалдырған ең ерте сипаттама. "Ономастикон" атты еңбегінде Кесариялық Евсевий Гетсиманидің "Зәйтүн тауының етегінде" орналасқандығын айтады және "сенушілер сол жерге дұға етуге келіп тұратын" еді деп жазады. Бақтың латын бөлігінде өсетін сегіз ежелгі зәйтүн ағашының жасы 900 жылға жуық болуы мүмкін (қараңыз). 1681 жылы Иерусалимнің қасиетті орденінің хорваттық рыцарьлары Пауыл, Антун және Джеймс Гетсимани бақшасын сатып алып, оны францискан қауымына сыйға берді, қауым осы күнге дейін оған иелік етеді. Бақша кіреберісінің оң жағында орналасқан үш өлшемді тақтада осы қауымға жасалған сыйлық туралы мәлімет берілген.

Зәйтүн ағаштарының жасы

2012 жылы Италияның Ұлттық зерттеулер кеңесі (CNR) жүргізген зерттеуде бақтағы зәйтүн ағаштарының үшеуі ғылымға белгілі ең ескі ағаштардың қатарында екені анықталды. Үш ағаштың діңдерінің ескі бөліктерінен жасалған көміртектік талдау нәтижесінде 1092, 1166 және 1198 жылдарына сәйкес деректер алынды.

Археология

2014 жылы Израиль ескерткіштерін сақтау басқармасы (IAA) тапсырысы бойынша Амит Рием мен Дэвид Йегер осы орнында археологиялық зерттеу жүргізді. 2020 жылдың желтоқсан айында археологтар 1500 жылдық Византия шіркеуінің (Барлық Ұлттар шіркеуі деп белгілі) қалдықтарын және Екінші храм дәуіріндегі ритуалдық жуыну орнының (сонымен қатар микве деп аталады) негізін тапты. Доктор Лия мен доктор Росарионың сөзіне сүйенсек, шіркеу еденіне грек тілінде: «Мәсіхті жақсы көретіндердің естелігі мен тыныштығы үшін, қызметшілеріңнің шалағасын қабыл ал және олардың күнәларын кешір» деген жазулар жазылған. Израиль ескерткіштерін сақтау басқармасының Иерусалим облысының басшысы Амит Риемнің айтуынша, бұл жуыну орнының ерекшелігі – ғасырлар бойы христиандар қажылыққа баратын Гетсимани орнында табылған алғашқы археологиялық дәлелдеме.