Кіріспе

Құс түрі. Қайың сискині (Spinus pinus) – Солтүстік Америка құлықтағы қарға тұқымдасына жататын құс. Ол көшіп-қонатын құс, қыстау орындары өте шашыраңқы.

Еуразиялық сискиннен бөліну

Қарағай сискині әдеттегі түрінде қарапайым құс, ал Еуразиялық сискин (олардың табиғатта бірге тіршілік етпейтін түрі) көп жағдайда әлдеқайда жарқын. Ересекті Еуразиялық сискин еркектері ашық жасыл және сары түсті, қара басқапты, мойны мен кеудесі жолақсыз; қарағай сискинінде мұндай жарқын түс жоқ. Ересекті Еуразиялық сискин мешіктері де көбінесе жасыл және сары түстерде болады: мысалы, қабақтың үстінде сары, кеуде жанында және мантиясында жасыл, қонышқа жақын жерінде сары түстер кездеседі. Типтік түріндегі ересек қарағай сискиндерінде жасыл және сары түстер жоқ, бірақ жас құстар күзгі көші-қонға дейін қысқа мерзімге ішкі жағында сарғыш қоңыр реңк пен қанаттарында сарғыш жолақтар болуы мүмкін. Еуразиялық сискиннің ішкі жағының негізгі түсі әдетте таза ақ, ал қарағай сискинінде көбінесе кірленген түс болады. Аналық және жас Еуразиялық сискиндерде құрсақ пен төменгі кеуде ортасы көбінесе толық немесе жартылай жолақсыз болады, ал қарағай сискинінде жолақтылық әдетте бүкіл ішкі жағына таралады. Еуразиялық сискиннің қанаттары кең және сары (ұштары ақ), ал қарағай сискинінде олар әдетте тар және қоңырқай ақ түсті, бұл қанаттың негізіндегі жарқын сары түске қарсы келеді. Қарағай сискиндерінің жұқарағы ұзын, көбінесе тік өскілі, ал Еуразиялық сискиндерде қысқа жұқарақ және иісті өскілі болады. Қарағай сискинінің жасыл түрі де бар, ол Еуразиялық сискиніне көбірек ұқсайды; олардың саны популяцияның тек 1% құрайды. Бұл құстар аналық Еуразиялық сискиніне ұқсас, бірақ олардың құйрық астындағы қауырсындары сары (Еуразиялық сискинінде ақ), қабақтың үстінде сары түс жоқ, ішкі жағындағы жолақтылық азайған, ал құйрықтың түбінде және қанаттарында көп мөлшерде сары түс байқалады; сондай-ақ, ішкі жағындағы сары түстің мөлшері де әртүрлі болуы мүмкін, бірақ бұл мәселені одан әрі зерттеу қажет.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Олардың көбейетін ареалы Канаданың, Алясканың дерлік барлық аумағын және АҚШ-тың батыс таулары мен солтүстік бөліктерін қамтиды. Атауынан көрініп тұрғандай, бұл түр көбінесе ашық қылқан жапырақты ормандарда көбейеді. Солтүстік қарағай ормандары түрдің көбейетін популяциясының басым бөлігін қамтамасыз етеді. Дегенмен, декоративтік қылқан жапырақты немесе жапырақты ағаштардың тоғайлары жартылай дамыған саябақтарда, зираттарда және қала маңындағы орманды жерлерде ұялайтын құстарға жағдай жасай алады. Олар ашық орман шатырында, тұқымдары көп жерлерде тамақтануды ұнатады, бірақ жапырақты ормандар мен бұталар, шалғынды далалар, шөптесін алқаптар, жол жиектері, шапарал, артқы аулалардағы бақшалар мен газон сияқты әртүрлі орталарда да азықтанады. Олар кішкентай тұқымдар ұсынатын аулалық жемдегіштерге жиналады. Минералдық қоймалар оларды қар мен мұзды еріту үшін тұздалған қысқы жол төсеніштері сияқты әдетте тартымды емес жерлерге тарта алады. Ұя көбінесе қылқан жапырақты ағаш, ағаштың көлденең бұтағында жақсы жасырылған болады.

Тамақтандыру

Бұл құстар ағаштарда, бұталарда және арамшөптерде жем іздейді. Олар негізінен тұқымдар, өсімдік бөліктері және кейбір жәндіктермен қоректенеді. Қыста олар көбінесе американдық алтынқұстар мен қызылқұстар сияқты аралас топтарда тамақтанады. Қарағай тұқымы, қызыл алғай, қайың және шырша тұқымдары сияқты ұсақ тұқымдар қарағай сискинінің рационының басым бөлігін құрайды. Олардың өңештің бір бөлігінде, яғни егіндікте, өз салмағының 10%-ға дейін тұқымды бір түнде сақтап алады, бұл суық күндері қосымша тамақпен қамтамасыз етеді. Олар бірінен соң бірі тал, қарағай және үйеңкінің жас бүршіктерін, сондай-ақ арамшөптер мен тіпті жас бақша көкөністерінің жұмсақ сабақтары мен жапырақтарын жейді. Олар шөп, данқылдақ, жусан, күнбағыс және беде тұқымдарын теріп жейді. Құс азықтандырғыштар қарағай сискиндерін көптеген жағдайларда тартады, онда олар қара майлы күнбағыс сияқты қабықтары ауыр тұқымдардың қалдықтарын жей алады, оларды ірі мүңкілікті құстар қалдырады. Жазда олар көптеген жәндіктерді, әсіресе құтыларды, сондай-ақ кейбір кенелер мен құрттарды жейді, оларды жас ұрпақтарына протеинге толы тамақ ретінде береді, бұл олардың өсуіне көмектеседі. Қысқа дейін тіпті бірінші жылғы сискиндер де негізінен тұқыммен қоректенеді. Қарағай сискиндері өте суық температураны көтере алады. Бұл түрдің метаболизмінің жылдамдығы олардың мөлшеріндегі әдеттегі әнші құстан әдетте 40%-ға жоғары болады. Температура 70 °C-қа (94 °F) дейін төмендегенде, олар осы жылдамдықты бірнеше сағатқа нормадан бес есеге дейін арттыра алады. Олар сондай-ақ, өздерінің аққу және американдық алтынқұс туыстарына қарағанда, қыста шамамен жартылай көбірек май жинақтайды. Олар өз балаларын суықтан да қорғай алады. Ұялар көбінесе қалың өсімдік материалдарымен жылытылады, ал аналықтары күйеуінен тамақтанғанда, жұмыртқаларын және балапандарын инкубациялауды тоқтатпауы мүмкін.

Қорғау мәртебесі

Вашингтон штатындағы ең көп кездесетін қарлығаш болғанына қарамастан, қарағай сискинінің саны 1966 жылдан бері жыл сайын айтарлықтай азайып келеді, деп мәлімдейді Breeding Bird Survey. Бұл түрдің күрт өзгеретін мінезіне байланысты, популяциялар жылдан жылға кең ауқымда өзгереді және трендтерді анықтау қиын болуы мүмкін. Қоңырбас торғайдың паразиттік әсері қарағай сискинінің көбеюіне маңызды әсер етеді, ал орманның үзіліске ұшырауы олардың торғайлармен қарым-қатынасын күшейтті. Осы құстың көптеп кездесуін сақтау үшін үлкен қылқан жапырақты орман алқаптарын сақтауға көмектеседі.