Кіріспе

Лондондағы жасанды су жолы, 1613 жылы ашылды. Жаңа өзен – Англиядағы жасанды су жолы, 1613 жылы ашылды. Ол Лондонды Хертфордширдегі Уэр қаласының жанындағы Чадвелл және Амвелл бұлақтарынан, кейін Леа өзенінен және басқа да көздерден алынған таза ауыз сумен қамтамасыз ету мақсатында салынды. Бастапқы идеясы Эдмунд Колтурстқа тиесілі, ал құрылысын Хью Мидделтон аяқтады. Нью-Ривер компаниясы оны 300 жылға жуық уақыт бойы басқарды, 1904 жылы Лондонның сумен жабдықтау жүйесі Метрополитен су кеңесіне берілгенге дейін. Бір кезде жабылу қаупі туған болатын, бірақ Жаңа өзеннің көп бөлігі бүгінде Темза су компаниясы басқаратын Лондонның сумен жабдықтау инфрақұрылымының құрамына кіреді, алғаш құрылғаннан бері 400 жылдан астам уақыт өткен соң да. Жаңа өзен бастапқыда жер бедеріне сәйкес салынған, бірақ ғасырлар бойында кейбір бөліктері түзетілді. Осы каналдың бойымен Жаңа өзен жолы деп аталатын, арнайы белгіленген жаяу жүру маршруты бар. Бұл – Жаңа өзеннің бағытын мүмкіндігінше жақыннан ұстап, оның Гертфордширдегі бастауынан Лондонның Ислингтон ауданындағы түпкі нүктесіне дейін 45 шақырымға созылатын қашықтықтан жүруге арналған жол.

Құрылыс

Жаңа өзеннің жобалануы мен құрылысы көбінесе сэр Хью Миддлтонға ғана байланыстырылады. 1602 жылы Эдмунд Колтурст алғаш рет Уэр қаласының жанындағы Чадвелл мен Амвелл бұлақтарынан Лондонды сумен қамтамасыз ету үшін жасанды су жолын қазу туралы идея ұсынды және 1604 жылы король Джеймс I-ден оны іске асыруға рұхсат алды. Дегенмен, судың көп бөлігі оның бойымен өтетін өзендерден, соның ішінде Хакни бұлағынан алынды. Бағытты зерттеп, алғашқы 3 километрді қазғаннан кейін Колтурст қаржылық қиындықтарға тап болды және 1609 жылдан бастап 1613 жылдың 29 қыркүйегінде ресми түрде ашылғанға дейін жұмысты аяқтау Миддлтонның еншісіне тиді. Жобаға корольдің өзі де көмектесті, өйткені Теобальд паркіндегі оның үйі мен жерлері арқылы өзен өтті. Джеймс 1612 жылы пайданың жартысын алу үшін акцияның жартысын алды. Жобаның қымбаттылығы мен инженерлік қиындықтары – судың ағып кетуі үшін гравитацияға сүйену, Уэрден Лондонға дейінгі жердің контурларын қатаң сақтау және бір шақырымға шамамен 5 сантиметрге төмендеу – Миддлтонды алаңдатқан жалғыз мәселе емес. Ол сондай-ақ жер иелерінен күшті қарсылыққа тап болды, олар Жаңа өзен олардың жерлерінің құнын төмендетеді деп қорқып, су тасқыны немесе ағып кету малдың батпаққа ​​түсуіне әкелуі мүмкін екенін айтты. Басқалары Гертфордшир мен астана арасындағы жол көлігі желілерінің бұзылуынан қаушады. Бірнеше жер иелері өз жерлері арқылы өзенді өткізуге келіспегендіктен, жобаның іске асырылуы күмәнді болып тұрды. Ол салынған кезде, мысалы, Forty Hall және Hornsey аймақтарындағы ұзын бөлімдері Лиа өзенінің шағын салаларының бастауларын айналып өтті. Өзеннің басқа бөліктері, Харрингейдегідей, ағаштан жасалған су құбырларымен құландар арқылы өткізілді, олар қорғасынмен қапталған және берік ағаш және кірпіш тіреулермен нығайтылған. Кем дегенде бір аймақта жергілікті тұрғындар өзенді «тақтаймен қапталған өзен» деп атады. 18 ғасырда канал құрылысындағы жақсартулар осы бөліктерді сазды жиектері бар каналдармен алмастыруға әкелді. 1620 жылы Жаңа өзен компаниясы бұлақтар өз клиенттерін қамтамасыз етуге жеткіліксіз екенін анықтады және жақын жердегі Лиа өзенінен Жаңа өзенге су жеткізу үшін жарты шақырымдық кеңейтуді қазып, бұлақтардан суды толықтыруға тырысты. Су мөлшерін реттеу үшін механикалық өлшегіш орнатылды. 1622 жылдың 9 қаңтарында король Джеймс кешкі астан кейін Нью-Ривердегі мұзды көру үшін Теобальдтан аттанды және серіктерінің көзі жетпеуінше басымен мұзға құлады. Оны сэр Ричард Янг құтқарып, Теобальдқа жылы төсегіне қайтарды.

Кейінгі өзгерістер

Бастапқыда Жаңа өзеннің ағысы толығымен жер бетінде болды, бірақ 19 ғасырдың екінші жартысында оның кейбір бөліктері жер астына салынды, бұл оның бағытын түзетуге мүмкіндік берді. Енфилд қаласының орталығынан өтетін өзен арнасының бастапқы қисық бөлігі негізгі ағымнан бөлініп қалды, бірақ ол әлі де маңызды жергілікті қоғамдық мүлік ретінде сақталып келеді және «Жаңа өзен тізбегі» деп аталады. 1940 және 1952 жылдар аралығында Жаңа өзен Энфилд тізбегі арқылы бастапқы бағытына қайтарылды, себебі бомба оны бұруға арналған құбырларды зақымдады. Тағы бір үлкен тізбек бастапқыда солтүстік Вуд-Грин және оңтүстік Энфилдтегі Девоншир-Хилл аймағын айналып өтті. Бұл тізбек 1852 жылы Боуз паркінен басталатын Вуд-Грин туннелінің құрылысы аяқталғаннан кейін тоқтатылды. Бұл тізбек бірнеше онжылдықтар бойы сақталды, бірақ 1900 жылдардың басында толығымен толтырылып, жоғалып кетті. Қазір оның бұрынғы бағыты 1800 және 1900 жылдардың басында салынған көптеген карталарда көрінеді. 1946 жылдың наурыз айында Нью-Ривер-Хедтегі соңғы сүзгілер Метрополитен су басқармасының жаңа кеңселерiне орын беру үшін тоқтатылды, ал Нью-Ривердің Стоук-Ньюингтоннан оңтүстікке қарай созылған бөлігі пайдаланудан шығарылды. 1950 жылы осы бөлікте су тасымалдауға қолданылған құбырлар қазылып алынды, ал кейбіреулері сумен жабдықтау желісінің басқа бөліктерінде қайта пайдаланылды.

Қазіргі күн

Жаңа өзен әлі күнге дейін қолданыста, күніне шамамен 220 миллион литр суды тасымалдап, Лондонның жалпы тұтынуының 8% құрайды. Энфилдтегі Түркия бұлағының жанында, Ли өзенінің су қоймалары тізбегінің жоғарғы бөлігінде орналасқан Король Георгий V су қоймасын толықтыратын Солтүстік тасымалдау туннелі арқылы Жаңа өзеннен су алынады. Оңтүстікке қарай, Александра паркіне жақын жерде, Хорнси су тазарту станциясында тазарту үшін Жаңа өзеннен су алынады. Жаңа өзен енді Сток-Ньюингтондағы Шығыс су қоймасында аяқталады, оған оның ағыны толығымен бұрылады. Сток-Ньюингтоннан су Амхерст магистралі арқылы Ли өзенінің су қоймаларының төменгі бөлігіне тасымалданады, оның өткізу қабілеті күніне 90 миллион литрге жетеді, және Coppermills су тазарту станциясында тазартылады. Су ағыны төмендеген кезде Жаңа өзен бойындағы бірнеше бұрғылау ұңғымаларынан сорғыланған сумен толықтырылуы мүмкін, бұл су Хорнси немесе Coppermills станцияларында тазартылады. Судың артық мөлшері болған жағдайда, Coppermills станциясында тазартылған су Солтүстік Лондонның жасанды су толықтыру схемасының аясында су жинағышқа қайта жіберіледі. Жаңа өзеннің Сток-Ньюингтон мен Нью-Ривер-Хедтегі соңғы нүктесі арасындағы бұрынғы бағытын Пэтхертон жолы (Пэтхертон Грин) бойындағы қалалық құрылымдағы бос кеңістіктерде, Канонбери арқылы, Асти жолында (Нью-Ривер-Уолк) және Колебрук жолы/Дункан Террасасы (Колебрук жолы бақтары және Дункан Терраса бақтары) бойында көруге болады.

Элис Оуэннің мектебіндегі бомбалау

1940 жылы 15 қазанда шамамен 150 адам Госвелл жолында орналасқан Элис Оуэн мектебінің жертөлесінде паналап отырды. Ірі парашюттік бомба ғимаратқа тікелей түсіп, құрылыстың күлдіреуіне және жертөлеге жолдың жабылуына себеп болды. Бомбадан туған жарылыс толқыны Нью-Ривер су құбырын жарып, паналағандардың көпшілігін қағыстырып, суға батырып өлтірді. Бомбалаудан қаза тапқандардың құрметіне ескерткіш Госвелл жолының солтүстік жағындағы Оуэн даласында орналасқан.

Суға батулар мен жазатайым оқиғалар

Чарльз Лэмб өзінің G.D. деп атаған досы (вероятно, соқыр ақын Джордж Дайер) жайлы эссе жазды, ол New River өзеніне абайсызда түсіп кеткен, бірақ құтқарылған. "Элиа эсселерінен" алынған "Amicus Redivivus" еңбегінен: Рошемонт Барбольд, жақын орналасқан Ньюингтон Грин унитариан шіркеуінің пасторы және Анна Летиция Барбольдтың күйеуі, 1811 жылы қатты ақылдан безіп, әйеліне шабуыл жасап, New River өзеніне батып өзін-өзі өлтірді.