Кіріспе
Сатакунта аймағындағы қала, Финляндия.
Шет елде туған тұрғындардың саны 4632 адам, бұл халықтың 5,6%-ын құрайды. Пори қаласында тұратын шетел азаматтарының саны 3297 адамды құрады.
Саясат
Поридегі ең ірі партиялар – Социал-демократиялық партия және Ұлттық коалиция партиясы. 2021 жылғы қалалық сайлауда партиялар тиісінше 21,5% және 20,4% дауыс алды. Пори қаласының әкімі – Лаури Инна, ол бұрынғы әкім Айно Майя Лукконен зейнетке шыққаннан кейін 2022 жылы қала басқаруға сайланды.
Көлік
Пори теміржол вокзалы мен автобус вокзалы қала орталығында орналасқан. Пори станциясы соңғы теміржол станциясы болғандықтан, теміржол қозғалысы шамалы. Пори Тамперемен күніне 13 рейспен Тампере–Пори темір жолы арқылы ғана байланысады. Ал автобус қозғалысы өте қарбалас. Пориде Хельсинки, Турку және Тампере сияқты ірі фин қалаларымен, сондай-ақ Раума және Вааса сияқты кішігірім елді мекендермен 100-ден астам қалааралық автобус қатынайды. Қоғамдық көлікті қалалық "Порин Лийнат" автобус компаниясы басқарады. Ол жақын маңдағы муниципалитеттерге де қызмет көрсетеді. Пориден басқа қалаларға баруға ең маңызды тас жолдар: 2-ші тас жол Хельсинкиге, 8-ші тас жол (оңтүстікке) Туркуға және (солтүстікке) Ваасаға, 11-ші тас жол Тампереге және 23-ші тас жол Ювяскюляға. Пори әуежайы күн сайын Хельсинки және Стокгольм әуежайларына рейстер ұшырады. Сондай-ақ Лапландиядағы шаңғы курорттарына маусымдық рейстер мен Жерорта теңізі елдеріне чартерлік рейстер бар. Пори порты көлемді жүктермен жұмыс істеуге маманданған. Оның Солтүстік Еуропаның бірнеше портына жүйелі қатынайтын кемелері бар. 2013 жылдың қазан айында MS Nordic Orion кемесі Пориге келді, ол Солтүстік-Батыс өткелінен өткен алғашқы коммерциялық жүк кемесі болды. Ол Канаданың Ванкувер портынан кокстеуші көмір тасымалдаған.
Экономика
2014 жылы 35 216 жұмыс орны болды. 2014 жылы Пори қаласында басқа муниципалитеттердің 7 548 тұрғыны жұмыс істеді, ал 5 710 Пори тұрғыны қала сыртында жұмыс істеді. 2018 жылдың мамыр айындағы жұмыссыздық деңгейі 10,7% құрады. 2016 жылы Поридегі ең ірі жұмыс беруші, 5000-нан астам қызметкері бар Пори қаласы болды. Басқа ірі жұмыс берушілер – Technip және Сатакунта қолданбалы ғылымдар университеті. Кәсіптік білім беру бес оқу орнында жүзеге асырылады, оның ішінде Палмгрен консерваториясы музыка мектебі, сондай-ақ Финляндия мемлекеті мен Finnair фин авиакомпаниясына тиесілі Финляндия авиация академиясы бар. Поридегі жоғары білім берудің ең жоғары деңгейлері – Сатакунта қолданбалы ғылымдар университеті және Пори университетінің консорциумы (UCPori).
Мәдениет
1987 жылы NYTE өнер бірлестігі, суретшілер тобы мен өнер қауымдастығы құрылды.
Пори джаз фестивалі
Пори қаласы 1966 жылы құрылған халықаралық джаз музыка фестивалімен әйгілі. Бүгінде «Pori Jazz» Еуропадағы маңызды джаз фестивальдерінің бірі және Финляндиядағы ең ірі мәдени оқиғалардың бірі болып табылады. Тоғыз күндік фестиваль жыл сайын шілде айында өтеді. Б.Б. Кинг, Рэй Чарльз, Майлс Дэвис, Кит Джаррет, Боб Дилан, Элтон Джон, Канье Уэст және Сантана сияқты көптеген әйгілі музыканттар осы фестивальде өнер көрсеткен. Концерт алаңдары қаланың әр жерінде орналасқан. Басты алаң – Киржуринлуото Арена, бұл 30 000-нан астам көрерменді қабылдай алатын ашық аспан астындағы концерттік саябақ. Арена 2009 және 2010 жылдары «Sonisphere» фестивалі сияқты көптеген басқа да шараларды қабылдаған. «SuomiAreena» – «Pori Jazz» фестивалімен бір уақытта өтетін халықаралық қоғамдық пікірталас форумы.
Театр және музыка
Порь фин тіліндегі театрдың туған жері саналады. Порьде бірнеше әуесқой және жастар театрлары орналасқан, сондай-ақ жазғы уақытта ашық аспан астында қойылымдар көрсететін Киржуринлуото жазғы театры бар. Пори симфониялық оркестрі 1938 жылы құрылды және қазір Пори Синфониетта деп аталады. Оркестр 1999 жылы салынған Promenadikeskus музыка залында өнер көрсетеді. Алғашқы қалалық оркестр 1877 жылы құрылған. Бастапқы жылдары оркестр көбінесе жеңіл оркестрлік музыка орындады, ал музыканттары неміс болды. Алғашқы симфониялық концерт 1902 жылы тартылды. Порьдің ең танымал классикалық композиторы – Селим Палмгрен, оны тіпті «Финляндиялық Шопен» деп те атайды. Пори операсы 1976 жылы құрылды. Ол жыл сайын Пори Синфониеттасы және Пори Опера хорымен бірлесе қойылым қояды. 2004 жылы олар Финляндияда жазылған алғашқы опера – Kung Karls jakt-ты жазды.
Мұражайлар
Сатакунта мұражайы – 1888 жылы құрылған тарихи мұражай. Финляндиядағы ең көне тарихи мұражайлардың бірі болып табылады және Сатакунта провинциясы мен Пори қаласының тарихын көрсетеді. Мұражай ғимараты 1973 жылы салынған. Пори өнер мұражайы – қазіргі заманғы және заманауи өнер мұражайы. Ол 1979 жылы ашылды. Мұражай жергілікті өнер коллекционері және демеушісі Майр Гулликсеннің коллекциялары негізінде құрылған. Пори өнер мұражайы 1860 жылы салынған бұрынғы салмақтау үйінде орналасқан. Поридегі басқа мұражайлар – Розенлев мұражайы, ол Розенлев компаниясының өнеркәсіптік мұрасын ұсынады, және табиғат тарихы мұражайы Луонтотало Аркки. Тоиво – Сатакунта мұражайының қалпына келтіру орталығы. Онда ағаш үйлерді қалпына келтірудің дәстүрлі әдістері көрсетілген, сондай-ақ 1900 жылдардың басындағы үйдің типикалық интерьерінің көрмесі бар.
Спорт
Поридегі негізгі командалық спорт түрлері - хоккей және футбол. Пори әсіресе өзінің танымал хоккей командасы «Ässät» үшін танымал. Ол үш рет Финляндия чемпионы атанды, соңғы рет 2013 жылы. Олардың жеңіс шеруіне Пори қаласының базар алаңында 20 000-ға жуық адам жиналды. Жергілікті футбол клубы «FC Jazz» 1993 және 1996 жылдары фин премьер лигасы «Veikkausliiga» жеңімпазы атанды. Клуб сонымен қатар бірнеше УЕФА жарыстарында өнер көрсетті. Қазіргі уақытта «FC Jazz» футбол клубы үшінші дивизиондағы «Kakkonen» лигасында ойнайды. Қазіргі уақытта жергілікті ең жоғары футбол командасы екінші лигадағы «Ykkönen» лигасында ойнайтын «Musan Salama» болып табылады. Әйелдер футбол командалары аймақтық деңгейде («Kolmosdivisioona») ойнайды. Пориде басқа да танымал командалық спорт түрлері – банди және бейсболдың фин нұсқасы – песепалло. Әйелдер арасындағы песепалло командасы «Pesäkarhut» және банди командасы «Narukerä» екеуі де жоғары лигаларда ойнайды. Пориде барлық негізгі командалық спорт түрлерінде ерлер мен әйелдердің төменгі лигадағы командалары бар, соның ішінде «Musan Salama» (футбол), «Pori Futsal» (футзал), «Bears» (америкалық футбол), «Pori Rugby» (регби) және «Karhut» (флорбол) сияқты клубтар бар. Финляндиядағы ең көне спорт клубы «Segelföreningen i Björneborg» 1856 жылы Пори қаласында құрылған. Поридегі ең ірі спорт клубы – «Liikuntaseura Pori», ол гимнастика, TeamGym және жанкүйерлер спорты сияқты көптеген спорт түрлерін ұсынады.
Спорттық нысандар
12 300 орындық Пори стадионы, негізінен футболға пайдаланылатын, Финляндиядағы ең ірі көп мақсатты стадиондардың бірі. Бұл «FC Jazz» және «NiceFutis» футбол клубтарының үй стадионы. Стадионда екі рет Финляндия құрамасының халықаралық матчтары өткізілген. Пори стадионы үш рет жеңіл атлетикадан Финляндия чемпионаты мен 2015 жылғы жарыстарды қабылдады. Стадион Исомаки спорт орталығында орналасқан. Аймаққа басқа да бірнеше нысандар кіреді, мысалы, 6 150 көрерменге арналған Isomäki Areena мұз хоккей аренасы, жабық футбол аренасы, банди және коньки тебуге арналған алаң, теннис корттары және ашық жүзу стадионы. Пори ат шабу трассасы – Финляндиядағы маңызды ат шабу орындарының бірі. Мотоциклдерге арналған жылдамдық трассасы, Yyterin speedwaystadion, Мэнтилуодонтиден солтүстікке қарай шамамен 16 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл трасса 1983 жылдан 2019 жылға дейін Финляндияның жекелей жылдамдық шабу чемпионатының финалын алты рет қабылдады. «Yyteri Golf» да осы аймақта орналасқан. Ал екінші гольф алаңы – Пори гольф клубы – қала шетінде орналасқан. Жаңа қалалық жабық бассейн 2011 жылдың қыркүйегінде ашылды. Бұл әртүрлі тереңдіктегі және көлемдегі жеті бассейн, үш сауна және спорт залы бар заманауи кешен.
Белгілі спортшылар
Олимпиадалық алтын медаль иегерлерінің арасында грек-рим күресінен Келпо Грондаль (1952) және ауыр атлетикадан Каарло Кангасниеми (1968) бар. Лео Пекка Тахти, T54 санатындағы спринт түрінен бес мәрте Паралимпиада чемпионы (100 м: 2004, 2008, 2012, 2016; 200 м: 2004) де Пори қаласынан шыққан. Пориден тағы олимпиада жүлдегерлері – жүзуші Арво Аалтонен (1920), ауыр атлетикашы Юни Гронман (1984), боксшылар Джони Ньман (1984) және Юри Кьелл (1992), эстафетамен секіруші Ээлес Ландстром (1960), садақ атушы Кьёсти Лаасонен (1972) және шайбалы хоккейшілер Сакари Сальминен (2014) және Сари Марьямаки (туған тегі Фиск, 1998). Қазіргі кезде Пориден ең танымал, белсенді спортшылар – жүзуші Матти Маттсон, тосқауылдан жүгіруші Нооралотта Незири, НХЛ шайбалы хоккей қақпашысы Джонас Корписало және ойыншылар Джеспери Котканиеми, Джоэл Армия және Эрик Хаула, сондай-ақ Паралимпиада чемпионы Лео Пекка Тахти. Микко Сало 2009 жылы Калифорния штатының Аромас қаласында өткен Кроссфит ойындарында жеңіске жетіп, «Әлемдегі ең жақсы спортшы» атанды.
Медиа
Пори аймағының ең көп оқылатын күнделікті газеті – тәуелсіз "Сатакунан Канса". Басқа жергілікті БАҚ – әлеуметтік демократтармен байланысты "Ууси Айка" және Солшыл альянспен байланысты "Сатакунан Тё" саяси бағытталған газеттер болды. Radio Pori – 1985 жылы Финляндиядағы алғашқы коммерциялық радиостанциялардың бірі ретінде құрылған радиостанция. Eazy 101 2012–2015 жылдары негізінен 30 жасқа дейінгі жастарға арналған жергілікті радиостанция болды. Пори аймағындағы мемлекеттік радио – Yle Satakunta, Yle Radio Suomi-нің аймақтық станциясы. Yle TV2 ұлттық арнасында Пори аймағы мен Сатакунта облысының күнделікті жергілікті жаңалықтарын көрсетеді.
Қызықты орындар
Йетри жағажайы қала орталығынан 17 шақырым қашықтықта орналасқан. Алты шақырымдық жағажай Балтық теңізіндегі ең ірі жағажайлардың бірі. Кеппярә зиратындағы Юселиус мавзолейі 1901 жылы кәсіпкер Фриц Артур Юселиус есімді 11 жасар қызы үшін салынған. Бұл Финляндиядағы жалғыз мавзолей. Ғимаратты Финляндияның ең белгілі суретшілерінің бірі Аксэли Галлен-Каллела салған фрескалармен безендірілген. Киржуринлуото – қала орталығындағы Кокемеенйоки өзенінің дельтасында орналасқан арал және саябақ. Өзеннің оңтүстік жағында 1852 жылғы қала өртінен кейін салынған «Ескі қаланың» империя стиліндегі ғимараттары тұр. 1841 жылы салынған Ескі қалалық әкімшілік ғимараты өрттен құтылған аз ғимараттардың бірі. Орталық Пори шіркеуі және Иоанн Богословқа арналған Поридің грек православие шіркеуі ең танымал шіркеулер. Қаладан 10 шақырым қашықтықтағы Ульвила муниципалитетінде ортағасырлық Сент-Олаф шіркеуі және 18 ғасырға жататын Лейнепери темір зауыты орналасқан. Вилла Майреа – Финляндияның ең танымал сәулетшісі Альвар Аалтоның жобасы. Ол оның ең маңызды туындыларының бірі саналады. Бұл вилла қазіргі заманғы сәулетке қызығушылардың арасында бүкіл әлемде белгілі. Вилла Майреа 2010 жылы Пориге қосылған Нурмаркку муниципалитетінде орналасқан. Порьидің ең солтүстік ауданы Ахлайнен – ағаш үйлерден тұратын, теңіз жағасындағы табиғи ауыл. Ахлайнендегі 1796 жылы салынған ағаш шіркеуі ауданда орналасқан және ол Поридегі ең көне сақталған шіркеу ғимараты болып табылады. Кокемяки өзенінің бойында орналасқан Этельяранта («Оңтүстік жағалау») – Поридің құнды аймағы, өйткені өзен жағалауындағы тас үйлердің көп бөлігі 1852 жылғы Поридегі Ұлы өрттен кейін салынған.