Кіріспе
Джон Кеннеди Тулдың 1980 жылғы романы – американдық жазушы Джон Кеннеди Тулдың «Ақымақтар конфедерациясы» романы, ол Тул қайтыс болғаннан кейін 11 жыл өткен соң, 1980 жылы жарық көрді. Жазушы Уокер Персидің (кіріспе сөзін жазған) және Тулдың анасы Тельманың күш-жігерімен жарық көрген бұл кітап, алдымен культты классикаға, содан кейін кең танылуға ие болды; ол 1981 жылы Тулға өмірден кейін көркем әдебиет саласындағы Пулитцер сыйлығын әкелді және қазір Оңтүстік Америка Құрама Штаттарының қазіргі әдебиетінің канондық туындысы саналады. Кітаптың атауы Джонатан Свифттың «Адамгершілік және көңіл көтеру» атты эссесінен алынған: «Шынайы гений әлемге келгенде, оны осы белгіден тануға болады – ақымақтардың бәрі оған қарсы бірігеді». «Ақымақтар» – басты кейіпкер Игнатиус Джей Райлидің, жалқау, семіз, мизантроп, өзін-өзі ғалым деп санайтын, басына келген оқиғаларды баяндайтын пикарескалық роман. Ол 1960 жылдардың басында Жаңа Орлеан қаласының Uptown ауданында анасымен бірге тұратын, білімді, бірақ жалқау 30 жастағы адам. Жұмыс іздеу кезінде ол француз кварталының есімдерімен саяхаттайды. Тул алғашқы нұсқасын 1963 жылы Пуэрто-Рикодағы соңғы айларында жазды. Сынақшылар Жаңа Орлеан диалектілерін дәл бейнелегенін бағалады. Тул Райли кейіпкерін өзінің досы, профессор Боб Бёрнге негіздеген. Бёрннің салғыштықсыз, эксцентрикалық мінез-құлқы профессорға лайық емес еді. Райли Тулға ұқсады; Тулдың өмірлік тәжірибесі эпизодтарға шабыт берді. Тулан университетінде оқып жүргенде, Тул досының орнына ыстық тамаль сатушы болып жұмыс істеді және киім фабрикасын иеленген және басқарған отбасы үшін еңбек етті.
A Confederacy of Dunces is a novel by American writer John Kennedy Toole that was published in 1980, 11 years after Toole's death. Published through the efforts of writer Walker Percy (who contributed a foreword) and Toole's mother, Thelma, the book became first a cult classic, then a mainstream success; it earned Toole a posthumous Pulitzer Prize for Fiction in 1981 and is now a canonical work of modern literature of the Southern United States. The book's title refers to an epigram from Jonathan Swift's essay Thoughts on Various Subjects, Moral and Diverting: "When a true genius appears in the world, you may know him by this sign, that the dunces are all in confederacy against him." Dunces is a picaresque novel featuring the misadventures of protagonist Ignatius J. Reilly, a lazy, obese, misanthropic, self styled scholar. He is an educated but slothful 30 year old living with his mother in the Uptown neighborhood of early 1960s New Orleans. In his quest for employment, he has adventures with colorful French Quarter characters. Toole wrote the first draft in 1963 during his last few months in Puerto Rico. Critics liked the accurate depictions of New Orleans dialects. Toole based Reilly in part on his professor friend Bob Byrne. Byrne's slovenly, eccentric behavior was anything but professorial. Reilly resembled Toole; Toole's experiences served as inspiration for episodes. While at Tulane University, Toole filled in for a friend as a hot tamale cart vendor and worked for a family who owned and operated a clothing factory.
Қысқаша мазмұны
Игнатий Жак Райли – 30 жастағы, майлы кепкен, жұмыссыз, Орта ғасыр тарихы бойынша магистр дәрежесі бар адам. Ол анасы Ирен Райлимен бірге тұрады. Ол геометрия мен теологияның құндылықтарын жоғалтқан әлемді жек көреді. Бір күні Рейлидің анасы оны "ескі Плимутпен қала орталығына апарады, ал ол дәрігерге артритпен емделген кезде Игнатий Верлейннен трубасы үшін ноталар жинағы мен лютнясы үшін жаңа ішек сатып алады". Рейли анасын күтіп тұрғанда, офицер Анджело Манкузо Рейлиге жақындап, Игнатийден жеке куәлігін көрсетуді талап етеді. Манкузоның ынтасы мен ресмилігіне ашуланған Рейли, көпшілік алдында өзінің кінәсіздігін жариялап, қаланың әдепсіздіктерін және жергілікті полицияның жемқорлығын айыптайды. Клод Робишо есімді қарт адам Рейлидің жағына шығып, Манкузо мен полицияны коммунистер деп айыптайды. Соның салдарынан туған дау-жанжал кезінде Манкузо Робишоны қамауда ұстайды, ал Рейли мен оның ұялған анасы қашып, барға сиынады. Сол жерде Ирен Райли тым көп ішіп қояды. Үйге қайтар жолда ол көлігін апатқа ұшыратады. Апаттың құны 1020 долларға жетеді, бұл 1960 жылдардың басындағы Нью-Орлеан үшін үлкен сома, ал 2023 жылы 10 000 доллардан асып түседі. Анасының апатты төлеуіне көмектесу үшін Игнатий көп жылдан кейін алғаш рет жұмыс істеуге мәжбүр болады. Одан кейін кейіпкерлер мен олардың қарым-қатынасын таныстыратын оқиғалар тізбегі басталады, өйткені Игнатий бір төмен жалақылы жұмыстан екіншісіне ауысады. Игнатий киім-кешегіне қатты мән береді, анасын ауызбен қорлайды және кинотеатрларға жиі барады, онда актерлер мен актрисаларды айыптайды. Роман стресс сезінген сайын, асқазан-ішек клапанының қызметін бақылайтын адамның психологиясын зерттейді. Рейли саяси либералды Мирна Минкоффпен, колледждегі жалғыз досымен қарсыластық қарым-қатынаста болады және мүмкін, флирттеседі.
Игнатиус Дж. Райли
Игнатий Жак Райли – бір жағынан қазіргі заманғы Дон Кихоты – ерекше, идеалистік және шығармашыл, кейде өзін-өзі алдауға дейін барады. Дегенмен, ол көптеген қазіргі заманғы жайлылықтар мен ыңғайлылықтардан ләззат алады және Луизиананың ауылдық аймақтарының қарапайым адамдары барлық қазіргі технологияны жек көреді, оны қаламаған өзгерістермен байланыстырады деп жиі айтады. Оның асқазан-ішек клапанының жұмысы оның өмірінде маңызды рөл атқарады, оқиғаларға күшті реакция жасайды, бұл оның пікірінше, Кассандраның болашақты болжау қабілетімен теңдеседі. Игнатий өзінің осы дүниеге жат екенін және оның кемшіліктерінің жоғары күштің салдары екенін сенеді. Ол Fortuna құдайының өзін бақыт дөңгелегінде төмен қарай айналдырғанын айтады. Игнатий тамақ жеуді ұнатады, оның жеке фантазиялары қызық бағыттарға жетеледі. Оның ұятты суреттерді әжуалауы олардың оған тигізетін әсерін жасыру үшін жасалған қорғаныс тәсілі ретінде бейнеленеді. Өзін кең көріністі және білімді адам деп санаса да, Игнатий туған қаласынан ешқашан шығуға құштарлық танытпайды және достары мен бейтаныс адамдарды Нью-Орлеаннан Батон-Ружға Greyhound Scenicruiser автобусымен жасаған сәтсіз саяқаты туралы әңгімемен көбінесе жалықтырады. Игнатий бұл сапарды қатты қорқыныш пен жағымсыз оқиғаларға толы кезең деп еске алады.
Мирна Минкофф
Мирна Минкофф, Игнатиус оны "солақы қыз" деп атаған, Нью-Йорк қаласынан шыққан еврей битнигі. Игнатиус оны Нью-Орлеанда колледж студенті болып оқып жүргенде кездестірді. Басқа бір жерде Игнатиус "жан дүниесін жоғалтып жатқан адам туралы кеңінен мақталған швед драмасын" көруден бас тартады. Бұл, көптеген адамдардың пікірінше, Ингмар Бергманның 1963 жылдың басында шыққан "Қысқы жарық" фильмі. Басқа бір үзіндіде Айрин Райли Игнатийдің туылған түнін еске алады: ол күйеуімен бірге 1932 жылдың қазан айында көрсетілген "Қызыл шаң" фильмін көргеннен кейін.
Конфедерация және Нью-Орлеан
Кітап Нью-Орлеанның көркем бейнеленуімен және қаланың диалектілерімен, оның ішінде Ят диалектісімен танымал. Көптеген жергілікті тұрғындар мен жазушылар оны қаланың көркем әдебиеттегі ең жақсы және ең дәл суреті деп санайды. Игнатиус Джей Райлидің қола мүсіні Нью-Орлеандағы Канал көшесінің 800-блогының өзенге қарайтын жағындағы сағаттың астында, бұрынғы Д. Х. Холмс универмагының орнында, қазіргі Hyatt French Quarter қонақ үйінде орналасқан. Мүсін ашылу сахнасын бейнелейді: Игнатий анасын Д. Х. Холмс сағатының астында күтеді, Верлейннің сауда сөмкесін қысып ұстап, аңшылық бас киім, фланель көйлек, кең шалбар және шарф киіп, 'жаман талғамды белгілерді іздеп, адамдарды қарап тұрады'. Мүсін романның сахналық қойылымында Игнатиус рөлін сомдаған Нью-Орлеан актері Джон "Спад" Макконнеллдің бейнесі бойынша жасалған. Д. Х. Холмспен қатар, Верлейннің музыка дүкені және Притания театры сияқты жергілікті кинотеатрлар да аталады. Кейбір оқырмандар Игнатиус ұнататын сусын, доктор Натты ойдан шығарылған деп ойлайды, бірақ ол сол дәуірдегі нақты жергілікті сусын бренді болған. "Paradise Hot Dogs" тізімдемелері "Lucky Dogs" таңбасымен танылатын тізімдемелердің оңай танылатын пародияс болып табылады.
Құрылымы
"Дункалар конфедерациясы" кітабының құрылымы Игнатийдің ең сүйікті кітабы – Боэцийдің "Философияның жұбанышы" кітабының құрылымын шағылыстырады. Боэцийдің кітабы сияқты, "Дункалар конфедерациясы" да тарауларға бөлінген, ал олар өз кезегінде әртүрлі кішітарауларға жіктеледі. Кейбір тараулардың маңызды бөлімдері негізгі оқиға желісінен тысқары орналасқан. "Жұбаныш" кітабында прозалық бөлімдер мен өлшекті өлеңдер кезектесіп келеді. "Конфедерация" кітабындағы мұндай баяндамалық аралықтар формасы жағынан әртүрлі келеді және жеңіл өлеңдерді, Игнатийдің күнделік жазбаларын, сондай-ақ оның Мирнамен арасындағы хаттарды қамтиды. "Философияның жұбанышы" кітабының бір данасы кітаптың өзінде сюжеттік құрал ретінде бірнеше жолмен қолданылады.
Басылымға жетудің қиын жолы
Кейінгі басылымның кіріспесінде көрсетілгендей, егер Тулдың анасы 1969 жылы 31 жасында қайтыс болғаннан кейін үйде қалған қолжазбаның көшірмесін таппаса, кітап ешқашан жарық көрмес еді. Ол жолдарына кедергі келгеніне қарамастан, табандылық танытты. Тельма Нью-Орлеандағы Лойола университетінің жазушысы және оқытушысы Уокер Персиге бірнеше рет телефон соғып, оны оқып беруін талап етті. Ол бастапқыда қарсылық көрсетті, бірақ кітаптың алғы сөзінде былай дейді: «Әйел адам табанды болды, соңында ол кеңсеме келіп, менің қолыма ауыр қолжазбаны ұстатты. Қашқанның жолы жоқ еді, бір ғана үміт қалды – бірнеше бетті оқып, олар мен үшін, адал болсам, оқуды тоқтатуға жеткілікті жаман болар еді. Әдетте мен солай жасай аламын. Көбінесе алғашқы абзацтың өзі жеткілікті. Менің жалғыз қорқынышым – бұл кітап жеткілікті жаман емес, немесе керісінше, оқуды жалғастыруға мәжбүрлейтіндей жақсы болар еді. Осы жағдайда мен оқып отырдым. Содан соң. Алдымен, одан бас тартуға жеткілікті жаман емес екенін сезініп, кейін қызығушылық пайда болды, содан кейін көтеріліп, ақырында сенімсіздікке бой алды: мұндай керемет болуы мүмкін емес еді». Кітап 1980 жылы LSU Press баспасында жарық көрді. 1981 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. 2005 жылы Blackstone Audio Барретт Уайтенер оқыған романның толық аудиокітабын шығарды. Нью-Орлеандағы Тулан университеті Тулдың қағаздарының жинағын сақтап тұр, сондай-ақ кейбір ерте нұсқалары табылған, бірақ Тулдың соңғы қолжазбасының орны әлі белгісіз.
the lady was persistent, and it somehow came to pass that she stood in my office handing me the hefty manuscript. There was no getting out of it; only one hope remained—that I could read a few pages and that they would be bad enough for me, in good conscience, to read no farther. Usually I can do just that. Indeed the first paragraph often suffices. My only fear was that this one might not be bad enough, or might be just good enough, so that I would have to keep reading. In this case I read on. And on. First with the sinking feeling that it was not bad enough to quit, then with a prickle of interest, then a growing excitement, and finally an incredulity: surely it was not possible that it was so good. The book was published by LSU Press in 1980. It won the Pulitzer Prize for Fiction in 1981. In 2005, Blackstone Audio released an unabridged audiobook of the novel, read by Barrett Whitener. While Tulane University in New Orleans retains a collection of Toole's papers, and some early drafts have been found, the location of Toole's last manuscript is unknown.
Бейімделулер
1984 жылдың наурыз айында ЛСУ кітаптың музыкалық бейімделуін қойды, кітап пен әнін Фрэнк Галати жазды, ал музыкасын Эдвард Зельнис жазды; актер Скотт Харлан Игнатиус рөлін сомдады. Керри Шейл 1982 жылы BBC Radio 4-тің «Book at Bedtime» бағдарламасы үшін кітапты оқыды, кейіннен кітапты бір актерлік шоуға бейімдеді, оны 1990 жылы Аделаида фестивалінде, Лондондағы Gate театрында және BBC радиосында орындады. Кітапты фильмге айналдыруға көп рет әрекет жасалды. 1982 жылы Гарольд Рамис Джон Белушинің Игнатиус рөлінде, ал Ричард Прайордың Бурма Джонс рөлінде ойнайтын бейімделуді жазуы және режиссерлік етуі жоспарланған, бірақ Белушидің қазасы осыған кедергі келтірді. Кейін Джон Кенди мен Крис Фарли басты рөлге үміткер болды, бірақ олардың екеуі де Белуши сияқты ерте қайтыс болды, соның салдарынан көптеген адамдар Игнатиус рөліне қарғыс бар деп есептеді. Режиссер Джон Уотерс Игнатиус рөлінде ерте қайтыс болған Дивайнды ойнататын бейімделуді жүзеге асыруға қызығушылық танытты. Британдық актер және жазушы Стивен Фрай бір кезде Тулдың кітабын экранға бейімдеуге шақырылды. 1997 жылы Paramount Pictures оны сценарийді бейімдеу үшін материал жинау үшін Нью-Орлеанға жіберді. Жаңа Орлеанда ұзақ жылдар тұрған Джон Гудман бір кезде Игнатиус рөлін ойнауға жоспарланған. Стивен Содерберг пен Скотт Крамердің бейімдеген нұсқасы, режиссері Дэвид Гордон Грин, 2005 жылы көрсетілімге шығуы жоспарланған. Фильмде Уилл Феррелл Игнатиус рөлінде, ал Лили Томлин Айрин рөлінде ойнауы керек еді. Сценарийді сахналап оқу 8-ші Нантакет кинофестивалінде өтті, Феррелл Игнатиус рөлінде, Энн Мира Айрин рөлінде, Пол Радд офицер Манкузо рөлінде, Кристен Джонстон Лана Ли рөлінде, Мос Деф Бурма Джонс рөлінде, Рози Перес Дарлин рөлінде, Олимпия Дукакис Санта Батталия және Мисс Трикcи рөлінде, Наташа Лион Мирна рөлінде, Алан Камминг Дориан Грин рөлінде, Джон Ши Гонзалес рөлінде, Джесси Айзенберг Джордж рөлінде, Джон Конлон Клод Робишо рөлінде, Джейс Александр Бармен Бен рөлінде, Селия Уэстон Мисс Энни, Мисс Инес және миссис Леви рөлінде, ал Дэн Хедайя мистер Леви рөлінде ойнады. Содербергтің нұсқасының әлі түсірілмеуіне қатысты түрлі себептер айтылды. Олардың ішінде Paramount Pictures компаниясындағы ұйымсыздық пен қызығушылықтың жоқтығы, Луизиана штатының кинокомиссиясының басшысы Хелен Хиллдің қазасы және Нью-Орлеанға «Катрина» даулының салдарынан келген ауыр зиян жатыр. 2012 жылы режиссер Джеймс Бобинмен келіссөздер жүргізілді, және мүмкін болатын актер құрамында Зак Галифианакис болуы мүмкін еді. 2013 жылғы сұхбатында Стивен Содерберг: «Менің ойымша, бұл қарғыс. Мен ырымшыл емеспін, бірақ бұл жобаның жаман әсері бар» деді. 2015 жылдың қараша айында Хантингтон театр компаниясы Джеффри Хатчер жазған «Дункалар конфедерациясы» пьесасының сахналық нұсқасын Бостондағы Avenue of the Arts / BU театрында қойды, онда Ник Оферман Игнатиус Дж. Райли рөлін сомдады. Бұл қойылым компанияның ең табысты туындысы ретінде рекорд орнатты.
Сыни қабылдау
2019 жылдың 5 қарашасында BBC News телеарнасы "Дункалар конфедерациясы" романын 100 ең шабыттандыратын романның тізіміне қосты.