Кіріспе

Компанияның табыстылығының бухгалтерлік өлшемі

Компанияның пайыздар, салықтар, амортизация және тозу-сынудан бұрынғы кірісі (әдетте EBITDA деп қысқартылады, /iː//b//ɪ//t//'//d//ɑː/, /ə//'//b//ɪ//t//d//ɑː/, немесе /'//ɛ//b//ɪ//t//d//ɑː/ деп айтылады) – бұл компанияның операциялық бизнестің табыстылығын ғана көрсететін өлшем, яғни қарыздың, мемлекеттік міндетті төлемдердің және активтерді сақтауға қажетті шығындардың әсерінен бұрынғы табыстылық. Ол операциялық бизнес шығындарының барлығын (мысалы, жалақы, шикізат бағасы, қызметтер) кірістен алып тастау арқылы есептеледі, бірақ активтер құнының төмендеуі, қарыз алу құны, лизинг төлемдері және үкімет алдындағы міндеттемелер ескерілмейді. Ол көбінесе табыс туралы есептемеде көрсетілсе де, SEC (Қағаздар және биржалар комиссиясы) оны жалпы қабылданған есептік принциптерге (GAAP) жатқызбайды. Сондықтан SEC, оған бағалы қағаздарды тіркейтін компаниялардан (және мерзімді есептерін ұсынғанда) EBITDA-ны таза кіріске сәйкестендіруді талап етеді. Нәтижесінде алынған көрсеткіш түзетілген EBITDA немесе ерекше жағдайларды ескермейтін EBITDA деп аталады. Теріс EBITDA бизнес кірістілік бойынша маңызды мәселелерге тап болғанын көрсетеді. Ал оң EBITDA бизнес ақшалай табыс табады дегенді міндетті түрде білдірмейді. Өйткені, бизнестің ақшалай ағыны капиталдық шығындарға (тозығы жеткен активтерді ауыстыру үшін қажетті), салықтарға, пайыздарға және айналым капиталының өзгеруіне, сондай-ақ EBITDA-ға байланысты. Бұл пайдалы көрсеткіш болғанымен, компанияның өнімділігін бағалау кезінде ғана EBITDA-ға сүйенуге болмайды. EBITDA-ны компанияның өнімділігін бағалау үшін пайдаланудың ең үлкен кемшілігі – ол бағалау кезінде капиталдық шығындардың қажеттілігін ескермейді. Дегенмен, активтерді сақтау үшін капиталдық шығындар қажет, ал бұл өз кезегінде EBITDA табуға мүмкіндік береді. Уоррен Баффеттің атақты сөзі: «Басшылық тіс перисі капиталдық шығындарды төлейді деп ойлай ма?». Көбінесе қолданылатын тәсіл – бизнесті капиталдық шығындарды ескере отырып бағалау.

Маржа

EBITDA маржасы – EBITDA-ны жалпы кіріске немесе жалпы өнімге (қор өзгеруіне байланысты «өнім» мен «кіріс» терминдерінің мағынасы өзгеше болуы мүмкін) бөлгенде шығатын көрсеткіш.

EBITA

Пайыз, салықтар және амортизациядан бұрынғы табыс (EBITA) EBITDA-дан амортизацияны шегергеннен шығарылады. EBITA бизнестің пайдалылығын бағалауда активтер базасының әсерін ескеру үшін қолданылады. Осыған байланысты, ол EBITDA-дан жақсы көрсеткіш, бірақ кеңінен қолданылмаған.

EBIDAX

Пайыз, тозу, амортизация және барлау шығындарынан бұрынғы табыс (EBIDAX) – бұл қаржылық күшін немесе мұнай, газ немесе минералды компанияның өнімділігін бағалауға пайдаланылатын GAAP емес көрсеткіш. Барлауға жұмсалатын шығындар әдістері мен құны жағынан әртүрлі болады. Баланстағы барлау бөлігін алып тастау энергетикалық компанияларды салыстыруды жақсартады.

ОИБДА

Амортизациялық және тозу шығындарынан бұрынғы операциялық кіріс (OIBDA) – бұл операциялық кіріске амортизациялық және тозу шығындарын қосу арқылы есептелген кіріс көрсеткіші. OIBDA, EBITDA-дан өзгешелігі – оның бастапқы нүктесі табыс емес, операциялық кіріс болып табылады. Сондықтан, ол жыл сайын қайталанбайтын операциялық емес кірістерді қамтымайды. Бұл көрсеткіш тек қана тұрақты қызметтен алынған кірістерді ғана ескереді, валюта бағасының өзгеруі немесе салық салу тәртібі сияқты факторларды назарға алмайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, OIBDA бір реттік шығындар нәтижесіндегі құнсызданудың әсерін жою және сарапшыларға алдыңғы кезеңдегі EBITDA көрсеткіштерімен салыстыру үшін жағдайды жақсарту мақсатында пайда болды. Мысалы, Time Warner компаниясы AOL-мен біріккеннен кейін туындаған құнсыздану мен шығындарды ескере отырып, бөлімдік OIBDA есеп беру жүйесіне көшкен.

EBITDAC

Пайыз, салық, тозу, амортизация және коронавирустан бұрынғы табыс (EBITDAC) – бұл жаһандық COVID-19 пандемиясынан кейін енгізілген GAAP емес көрсеткіш. EBITDAC – түзетілген EBITDA-ның ерекше түрі. 2020 жылдың 13 мамырында Financial Times газеті неміс өндірістік тобы Schenck Process-тің тоқсандық есеп беруінде бұл терминді алғаш рет қолданған еуропалық компания деп хабарлады. Компания 2020 жылдың бірінші тоқсанындағы 5,4 миллион еуролық табысын қосты, бұл табыс «негізінен Қытайда алған мемлекеттік қаржылық қолдаудың арқасында төмендеген маржа және шығындарды сіңіру» салдарынан туындаған зиян болмағанда, оларға тиер еді. Басқа компаниялар да EBITDAC көрсеткішін қабылдады, мемлекеттік шектеулер мен жеткізу тізбегіндегі үзілістер олардың нақты кірістілігін бұрмалайды деп мәлімдеді, ал EBITDAC коронавирус болмағанда компаниялар қанша табыс табатынын көрсетеді. Басқа түзетілген EBITDA түрлері сияқты, бұл компанияларды талдау үшін пайдалы құрал болуы мүмкін, бірақ оны жалғыз құрал ретінде пайдалануға болмайды.