Кіріспе

Клиенттері үшін бағалы қағаздармен сауда жасаумен айналысатын адам.

Қаржы қызметтерінде брокер-дилер – жеке тұлға, компания немесе өз есебінен немесе клиенттері үшін бағалы қағаздармен сауда жасаумен айналысатын басқа да ұйым. Брокер-дилерлер бағалы қағаздар мен туынды құралдар саудасы процесінің ортасында тұрады. Көптеген брокер-дилерлер тек брокерлік-дилерлік қызметтермен айналысатын "тәуелсіз" фирмалар болғанымен, көптеген басқалары коммерциялық банктердің, инвестициялық банктердің немесе инвестициялық компаниялардың бизнес бөлімшелері немесе еншілес компаниялары болып табылады. Клиент атынан сауда тапсырыстарын орындаған кезде, мекеме делдал ретінде әрекет етеді. Өз есебінен сауда жасағанда, мекеме дилер ретінде әрекет етеді. Дилер ретінде клиенттерден немесе басқа фирмалардан сатып алынған бағалы қағаздар дилер ретінде қайтадан әрекет ететін клиенттерге немесе басқа фирмаларға сатылуы мүмкін, немесе олар фирманың меншігіне өтуі мүмкін. Бағалы қағаздар бойынша мәмілелерді орындауға қоса, брокер-дилерлер өзара инвестициялық қорлардың үлестерін сату мен таратудың негізгі сатушылары және дистрибьюторлары болып табылады.

Негізгі қызмет бағыттары

Бағалы қағаздар нарығында дилерлік қызметті жүзеге асыратын кәсіби қатысушы дилер деп аталады. Баға жариялағанда, дилер бағалы қағаздарды сатып алу-сату шартының өзге де маңызды шарттарын, атап айтқанда, сатып алуға және/немесе сатуға арналған бағалы қағаздардың ең аз және ең көп саны мен жарияланған бағаның қолданылу мерзімін міндетті түрде жариялауға тиіс.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та брокерлік дилерлерді 1934 жылғы Бағалы қағаздар биржасы туралы заң бойынша АҚШ үкіметінің бір бөлігі – Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) реттейді. SEC-те тіркелген барлық брокерлер мен дилерлер, бірнеше ерекшеліктерден басқа, Securities Investor Protection Corporation (SIPC) мүшесі болуға міндетті және оның ережелеріне бағынады. Реттеушің кейбір өкілеттіктері Қаржылық индустрияны реттеуші ұйымға (FINRA) – өзін-өзі реттеуші ұйымға жүктеледі. Көптеген штаттар брокерлік дилерлерді жеке штаттық бағалы қағаздар заңдары бойынша реттейді ("көк аспан заңдары" деп аталады). 1934 жылғы Заң "брокерді" "басқалардың есебінен бағалы қағаздармен мәміле жасау қызметімен айналысатын кез келген адам" деп, ал "дилерді" "брокер арқылы немесе басқа жолмен өз есебінен бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысатын кез келген адам" деп анықтайды. Екі анықтама бойынша да, адам осы функцияларды кәсіби қызмет ретінде атқаруы керек; егер осы сияқты мәмілелерді жеке тәртіппен жүргізсе, ол саудагер саналады және басқа талаптарға жатады. Клиенттердің тапсырмасын орындағанда, брокерлік дилерлер мәмілелерді "ең жақсы орындау" міндеттемесін иеленеді, яғни жағдайға қарай ең қолайлы экономикалық бағаға қол жеткізуді қамтамасыз етуі керек. 2004 жылдың 28 сәуірінде SEC брокерлік дилерлерге қатысты таза капитал ережесін өзгертуге бірауыздан дауыс берді, соның нәтижесінде 5 миллиард доллардан астам "шартты таза капиталы" бар компанияларға өздерінің қаржылық левериджін арттыруға рұқсат берілді. Ереже өзгерісі күшінде, бірақ түзетулерге ұшырауы мүмкін. Брокерлік дилерлер көбінесе клиенттеріне инвестициялық кеңес берсе де, көптеген жағдайларда олар АҚШ-тың 1940 жылғы Инвестициялық кеңесшілер туралы заңына сәйкес тіркеуден босатылады, егер (i) инвестициялық кеңес брокерлік қызметке "қосымша" сипатта болса; және (ii) брокерлік дилер инвестициялық кеңес үшін "арнайы сыйақы" алмаса. Бұл босату шарттарының екеуі де орындалуы тиіс. Көптеген брокерлік дилерлер өзара инвестициялық қорлардың үлестерін таратумен айналысады. Бұл брокерлік дилерлерге әртүрлі тәсілдермен төлем жасалуы мүмкін және барлық брокерлік дилерлер сияқты, Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясының және Қаржылық индустрияны реттеуші ұйым (FINRA) сияқты өзін-өзі реттеуші ұйымдардың талаптарына сәйкес келуге міндетті. Төлемдер инвесторлардан алынатын сату комиссиясы, 12b-1 ережесі бойынша төленетін сыйақы немесе өзара инвестициялық қорлар төлейтін қызмет ақысы түрінде болуы мүмкін. Брокерлік дилерлік қызметтерді іздеуге және қолдауға арналған бірнеше онлайн порталдар бар.

Ұлыбритания

Ұлыбританияның бағалы қағаздар заңнамасында "аралық делдал" термині басқалардың есебінен бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысатын компанияларды білдіреді. Financial Conduct Authority 2000 жылғы Қаржылық қызметтер және нарықтар туралы заңға сәйкес мұндай қызметті "реттелген қызмет" деп танып, оны жүзеге асыратын компанияларды лицензиялайды және реттейді.

Жапония

Брокерлік дилерлерді жапон тіліндегі жиі қолданылатын атау – "бағалы қағаздар компаниясы" (証券会社). Бағалы қағаздар компаниялары Қаржылық құралдар және биржа заңына сәйкес Қаржылық қызметтер агенттігімен реттеледі. "Бес ірі компания" – Nomura Securities, Daiwa Securities, SMBC Nikko Securities, Mizuho Securities және Mitsubishi UFJ Securities. Жапониядағы көптеген ірі коммерциялық банктер, сондай-ақ көптеген шетелдік коммерциялық және инвестициялық банктер де брокерлік дилерлік еншілес компанияларын ұстайды. Бағалы қағаздар компаниялары міндетті түрде заңды аудитор немесе аудиторлық комитеті бар кабушики кайша ұйымдық түрінде құрылуы керек және акционерлік капиталдың ең төменгі сомасы 50 миллион иенді құрауы тиіс.