Кіріспе

Математикадағы жазбаша байланыс формасы

Математика тілі немесе математикалық тіл – математика мен ғылымда нәтижелерді (ғылыми заңдар, теоремалар, дәлелдемелер, логикалық қорытындылар және т.б.) қысқа, нақты және бірмәнді түрде беру үшін қолданылатын, табиғи тілдің (мысалы, қазақ тілі) кеңейтілген түрі болып табылады.

Ерекшеліктері

Математикалық тілдің негізгі ерекшеліктері мыналар. Көне сөздерді туынды мағынада қолдану, әдетте нақтырақ және дәлдеу. Мысалы, "немесе" сөзі "бірін, екіншісін немесе екеуін де" дегенді білдіреді, ал күнделікті тілде "екеуін де" кейде қосылады, кейде қосылмайды. Сондай-ақ, "сызық" түзу болып келеді және ені нөлге тең. Көне сөздерді олардың күнделікті мағынасынан мүлдем өзгеше мағынада қолдану. Мысалы, математикалық сақина "сақина" сөзінің басқа мағыналарымен байланысты емес. Шын сандар мен жорамал сандар – сандардың екі түрі, олардың ешқайсысы екіншісінен гөрі шын немесе жорамал емес. Жаңа сөздерді қолдану. Мысалы, полином, гомоморфизм. Символдарды сөздер немесе сөз тіркестері ретінде қолдану. Мысалы, = және ∀ сәйкесінше "тең" және "барлығы үшін" деп оқылады. Формулаларды сөйлемдердің құрамында қолдану. Мысалы: "E=mc² масса-энергия теңдестігін сандық түрде көрсетеді". Сөйлемге енгізілмеген формула көбінесе мағынасыз, себебі символдардың мағынасы контекстке байланысты болуы мүмкін: "E=mc²" мысалында, E – физикалық дененің энергиясы, m – оның массасы және c – жарық жылдамдығы екенін контекст анықтайды. Математикалық жаргонды қолдану, ол бейресми түсіндірмелерге немесе қысқартуларға арналған сөз тіркестерінен тұрады. Мысалы, "өлтіру" жиі "нөлмен алмастыру" орнына қолданылады, бұл "өлтіруші" және "жоюшы" сөздерінің техникалық терминдер ретінде пайда болуына әкелді.

Математикалық мәтінді түсіну

Осы ерекшеліктердің салдарынан математикалық мәтін, әдетте, кейбір алдын ала білімсіз түсінікті болмайды. Мысалы, "еркін модуль – негізі бар модуль" деген сөйлем толыққанды дұрыс, бірақ негіз, модуль және еркін модуль деген ұғымдарды білмейтін адамға ол грамматикалық жағынан дұрыс болғанымен, мағынасыз сөздер жинағындай көрінеді. Электрофизиолог Х. Б. Уильямс 1927 жылы былай деп жазды:

Тілдік көзқарас

Кит Девлин (2000) Математика тілі: Көрінбейтінді көрінетін ету, Холт баспасы. Кей О'Халлоран (2004) Математикалық дискурс: Тіл, символизм және визуальды бейнелер, Континуум. Р. Л. Е. Шварценбергер (2000), "Геометрия тілі", Математикалық спектр жинағы, Қолданбалы ықтималдық қоры.

Білім беру саласында

Лоуренс А. Чанг (1983) Математиканы ауызша оқыту жөніндегі нұсқаулық. Калифорния университетінің регенттері.
Ф. Брун, Дж. М. Диаз және В. Дж. Дайкс (2015) Математика тілі. Балаларға математиканы оқыту, 21(9), 530–536.
Дж. О. Буллок (1994) Математика тіліндегі сауаттылық. "Американдық математикалық айлық", 101(8), 735–743.
Л. Бушман (1995) Математика тілінде коммуникация. Балаларға математиканы оқыту, 1(6), 324–329.
Б. Р. Джонс, П. Ф. Хоппер, Д. П. Франц, Л. Кнотт және Т. А. Эвиттс (2008) Математика: екінші тіл. "Математика мұғалімі", 102(4), 307–312.
JSTOR.
К. Морган (1996) "Математика тілі": Математикалық мәтіндерді сыни талдауға қарай. Математиканы оқып үйрену, 16(3), 2–10.
Дж. К. Моултон (1946) Математика тілі. "Математика мұғалімі", 39(3), 131–133.