Омура китінің сипаттамасы және генетикалық зерттеулер

Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Омура киті немесе кәрі тақ киті (Balaenoptera omurai) – туралы өте аз мәлімет бар роркваль түрі. Ресми сипаттамасына дейін ол әртүрлі дереккөздерде Брайд китінің кішкентай, жәндік немесе пигмей түрі ретінде аталып келді. Бұл киттің жалпы және ғылыми атауы жапондық кит зерттеушісі Омура Хидеоға арналған. Бұл кит туралы ғылыми сипаттама 2003 жылы Nature журналында үш жапон ғалымы жариялаған. Олар түрдің бар екенін тоғыз жеке дараның морфологиялық ерекшеліктері мен митохондриялық ДНК-сын талдау арқылы анықтады. Оның сегізін Жапонияның зерттеу кемелері 1970-ші жылдардың соңында Үнді-Тынық мұхитында аулап алды, ал біреуін 1998 жылы Жапония теңізіндегі Цуносима аралынан ұстаған ересек диегісі болды. Кейіннен жиналған генетикалық деректер Омура китінің жарамды түр екенін растады және ол рорквальдардың эволюциялық тарихында Брайд және сей киттерінен бұрынғы, ерте тармақ екенін көрсетті. Бұл кит көк китпен туыс болуы мүмкін. Дүниежүзілік сүтқоректілер түрлерінің үшінші басылымында бұл "түр" Balaenoptera edeni-нің синонимі ретінде қарастырылады. Алайда авторлар бұл тұқымның қайта қаралуға жататынын атап өтеді. ITIS деректер базасы бұл түрді жарамды таксон ретінде тіркеген, сонымен қатар бұл түрдің, Balaenoptera edeni және Balaenoptera brydei-дің жүйеленуі даулы екенін ескертеді.

Таксономия

1976 жылы Соломон теңізінде алынған алты дана жаңа Зеландия жағалауынан ұсталған «қалыпты» Брайд киттерінен жыныстық пісіп жеткен кезде кішірек екені анықталды, ал 1978 жылы Кокос Килинг аралдарының жанында ұсталған екеуі Жавадан оңтүстікке қарай Үнді мұхитының шығысында ұсталған 118 басқа «қалыпты» Брайд китінен ерекшеленбеді. Аллозимдік талдау нәтижесінде олардың ерекше қаңқасы және Брайд китіне қарағанда дене пішіні жетілген кездегі кішірек мөлшері, сондай-ақ ауланған киттердің суреттері (олардың қанатты кит сияқты түсіне ие екенін көрсеткен), Широ Вада мен Кеничи Нумачи (1991) осы сегіз жеке тұлғаның балиндардың жаңа түрінің өкілдері деген қорытындыға келді. Алайда, егжей-тегжейлі остеологиялық зерттеудің болмауы және «нақты деректердің» жетіспеуіне байланысты Халықаралық кит аулау комиссиясы оларды тек «кішкентай пішіндегі Брайд китінің» аймақтық ерекше тобы ретінде қарастыруға шешім қабылдады. Осы мәлімдемеге қарамастан, Соломон теңізінен алынған үлгілердің ерекше статусы Хидэёси Йошида мен Хидехиро Като (1999) жүргізген митохондриялық ДНК зерттеуімен расталды. Осы сегіз жеке тұлғаның кім екені 1998 жылы Токиодағы Ұлттық ғылым мұражайының сүтқоректілер мен құстар бөлімінің бастығы Тадасу Ямада, Жапония теңізінде балық аулау кемесімен соқтығысып, кейін қайтыс болған белгісіз китті тексергенде анықталды. Бұл үлгі сыртқы түрі жағынан 1970 жылдары ұсталған жеке тұлғаларға өте ұқсас болды және жаңа түрдің толық остеологиялық зерттеуін жүргізуге мүмкіндік берді. Сыртқы морфология, остеология және екі ауланған кит пен Цуношима үлгісінің митохондриялық ДНК талдауының нәтижесінде Уада, Масаюки Оиши және Ямада 20 қараша 2003 жылғы «Табиғат» журналында Balaenoptera omurai сипаттады. Типтік үлгінің етін алуға көмектескен Цуносима халқының құрметіне оған жапон тілінде Цуносима кужира (ағылшын тілінде: Horn Island whale) деген атау берілді. Омура китінің жалпы саны 53 омыртқадан тұрады, оның ішінде жеті мойын омыртқасы (сүтқоректілер арасындағы стандартты сан), 13 кеуде, 12 бел және 21 құйрық омыртқасы бар. Оның туысқандары сияқты, әр кеуде қанатының қолында төрт саусақ бар (үшінші саусақ жоқ). Фалангалық формуласы: I 5, II 7, IV 6, V 3.

The six specimens obtained in the Solomon Sea in 1976 were only noted to be smaller at sexual maturity than the "ordinary" Bryde's whales caught off New Zealand, whereas the two caught near the Cocos Keeling Islands in 1978 were not differentiated from the 118 other "ordinary" Bryde's whales taken in the eastern Indian Ocean, south of Java. As a result of allozyme analysis, their distinctive baleen and small size at physical maturity compared to Bryde's whale, and photographs obtained of the harvested whales (showing their fin whale like coloration), Shiro Wada and Kenichi Numachi (1991) decided that these eight individuals represented members of a new species of baleen whale. However, due to the lack of a detailed osteological study and the absence of "conclusive data", the International Whaling Commission decided to consider them only as a regionally distinct group of "small form Bryde's whale". Despite this declaration, the specific status of the Solomon Sea specimens was supported by a mitochondrial DNA study done by Hideyoshi Yoshida and Hidehiro Kato (1999). The identity of these eight specimens was finally resolved in 1998 when an unidentified whale, which had died after colliding with a fishing boat in the Sea of Japan and was towed to Tsunoshima, was examined by Tadasu Yamada, Chief of the Division of Mammals and Birds at the National Science Museum, Tokyo. This specimen closely resembled the individuals caught in the 1970s in external appearance and allowed a complete osteological examination of the putative new species to be conducted. As a result of external morphology, osteology, and mitochondrial DNA analysis of two of the harvested whales and the Tsunoshima specimen, Wada, Masayuki Oishi, and Yamada described Balaenoptera omurai in the 20 November 2003 issue of the journal Nature. In honour of the people of Tsunoshima, who helped remove the flesh from the type specimen, it was given the Japanese vernacular name of Tsunoshima kujira (English: Horn Island whale). Omura's whale has a total of 53 vertebrae, including seven cervical (the standard number among mammals), 13 thoracic, 12 lumbar, and 21 caudal. Like all members of its genus, it has only four digits on the manus of each pectoral fin (the third digit is missing). The phalangeal formula is: I 5, II 7, IV 6, V 3.

Сыртқы көрінісі

Оның сыртқы түрі үлкен қанатты китке (сондықтан, «жәндік қанатты кит» және «кішкентай қанатты кит» деген баламалы атаулар) ұқсайды, екеуінің де қара сұр түсті сол жақ төменгі жақ сүйегі және оң жағында ақ жамбас жапсыры, ақ жолақ, қара көз жолағы, ақ түсті жолақтың аралықтары, сондай-ақ арқасында ақ шеврон, алдыңғы жиегі мен ішкі беті ақ түсті, ал қанаттарының ақ алдыңғы жиегі мен қара жиектері бар. Бұл киттерде сол жақ жақ қапқасы ақ, ал оң жақ жақ қапқасы қара болады, төменгі жақ сүйегінің түсіне кері пішінде. Оның арқалық қанаты өте жалпақ, ал алдыңғы жиегі біртіндеп арқасына қарай еңкейеді, қанатты киттің біртекті еңкейісі мен Брайд және Сей киттерінің өткір бұрышы арасындағы орташа формада. Оның арқалық қанаты да басқа түрлерге қарағанда пропорционалды түрде кішірек және тік емес. Әдетте, оның рострумында орталықта бір айқын гребізі болады, бірақ бұзауларда нашар көрінетін бүйірлік гребіздер болуы мүмкін. Ал Брайд китінің рострумында үш айқын гребізі бар. Оның 45-тен 95-ке дейін қарыншалық жиырылғылары бар, олар кіндіктен асып өтеді. Тіпті үлгісі (NSMT M32505) «қысқа және кең, бұйраланбаған, қатты, сұршақты ақ жиектері бар» 203-208 жұп балиндр пластиналарына ие болды, ал NRIFSF6-да оң жағында 181-190 пластина болды – бұл оның туысындағы басқа түрлерге қарағанда аз. Омура китінің басқа үлгілерінде 204-тен 246 жұп балиндр пластиналары болды. Қанатты кит сияқты, NSMT M32505-те де балиндр пластиналарында асимметриялық түс болды: оң жағында алдыңғы үштен бірі сары ақ, аралық 100 пластина екі түсті (сыртқы жағы қара, ал ішкі жағы сары ақ), ал артқы жағындағы қалған пластиналардың бәрі қара болды, ал сол жағында көпшілігі екі түсті, ал қалған артқы пластиналар оң жақтағыдай қара болды. Тоғыз үлгінің орташа ұзындығы мен ені , оның туысындағы кез келген түр үшін ең кіші ұзындық/енің қатынасы (1,22) құрады. Жапондық кит аулау кезінде Үнді-Тынық мұхитында алынған сегіз үлгінің бес анасының ұзындығы - 8 жастан, ал үш еркегінің ұзындығы - 8 жастан. Олардың барлығы ең кішкентай анасынан басқа физикалық жағынан жетілген. 1983 және 2004 жылдар аралығында Тайвань мен Таиландта құрлыққа шыққандардың бес еркегінің ұзындығы , ал екі анасының ұзындығы , тиісінше, 1983 жылы Таиландтың Пхукет провинциясында құрлыққа шыққан белгісіз жынысты үлгінің ұзындығы болды. Мадагаскар жағалауында көрінген жалғыз киттердің ұзындығы 8 мен 12 м (26,2-39,4 фут) аралығында болды деп есептелді, ал бұзаулардың ұзындығы 3 мен 5 м (9,8-16,4 фут) аралығында болды.

Its appearance resembles the larger fin whale (thus the alternate common names of dwarf fin whale and little fin whale), both having a dark gray left lower jaw, and on the right side a white mandible patch, a white blaze, a dark eye stripe, a white inter stripe wash, as well as a white chevron on the back, pectoral fins with a white anterior border and inner surface, and flukes with a white ventral surface and black margins. Like fin whales, it also exhibits a white left gape and a dark right gape, a reversal of the asymmetrical pigmentation on the lower jaw. It has a very falcate dorsal fin with a leading edge that gradually slopes into the back, halfway in shape between the more gradual slope of the fin whale and the more acute angle of Bryde's and sei whales. Its dorsal fin is also proportionally smaller and less upright than these other species. It typically has a single prominent median ridge on the rostrum, but can have faint lateral ridges, which are more pronounced in calves. Bryde's whale, on the other hand, has three prominent ridges on the rostrum. It has 45 to 95 ventral grooves that extend past the umbilicus. The type specimen (NSMT M32505) had 203 208 pairs of baleen plates that were "short and broad with uncurled, stiff, grayish white fringes", while NRIFSF6 had an estimated 181–190 on the right side – fewer than any other species in its genus. Other specimens of Omura's whale had between 204 and 246 pairs of baleen plates. Like the fin whale, NSMT M32505 exhibited asymmetrical coloration in its baleen, as well: on the right side, the front third are yellowish white, the intermediate 100 plates are bi colored (dark on the outer side and yellowish white on the inner side), and the remaining plates in the back were all black, while on the left side, the majority are bi colored with the remaining back plates being all black like the right side. The average length and width for the nine specimens was , the smallest length to breadth quotient (1.22) for any species in its genus. Of the eight specimens taken during Japanese whaling in the Indo Pacific, the five females ranged in length from , while the three males ranged from The females ranged in age from perhaps only 9 years (the earplug was damaged or partially lost) for an individual to 29 years for the longest female, whereas the three males ranged from perhaps 21 years (another damaged or partially lost earplug) for the longest male to 38 years for one of the specimens. All were physically mature with the exception of the smallest female. Of individuals found stranded in Taiwan and Thailand between 1983 and 2004, five males ranged in length from , while two females were , respectively – a specimen of unknown sex that stranded in 1983 in Phuket Province, Thailand, was in length. Lone individuals seen off Madagascar were estimated to range between 8 and 12 m (26.2 to 39.4 ft), while calves were estimated to be between 3 and 5 m (9.8 to 16.4 ft).

Жұптасу

Соломон теңізінде ұсталған үш аналық киттің екеуі овуляция және лактация кезінде болса, біреуі тынығу күйінде (лактация, овуляция немесе жүктілік емес) болды. Кокос аралдарына жақын жерде ұсталған екі аналық киттің бірінің қасында шамамен 3 м (9,8 фут) ұзындығындағы бала киті болды. Мадагаскардың солтүстік-батыс жағалауында алты түрлі ана-бала жұбы байқалды: 2011 жылдың тамызында біреу, 2013 жылдың қарашасында үшеу және 2015 жылдың тамызында екеу, бұл созылған бозалау маусымын көрсетеді. Қараша айында байқалған үш бала киттің арқалық жүзбе қанаттары иілген (олардың жас екенін көрсетеді), бірақ ұрықтық жиырылған жерлері болмады. Ал тамыз айында байқалған бір бала киттің арқалық жүзбе қанаты тік болды, бұл оның үлкен екенін, бірақ сол жылы туылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл бала киттердің ұзындығы 3-ден 5 метрге дейін (9,8-ден 16,4 футқа дейін) естіпті. Мадагаскар жағалауында топтың орташа мөлшері 1,1 жеке тұлғаны (247 топта 272 жеке тұлға) құрады, бірақ онға дейін киттен тұратын шашыраңқы топтар да байқалды. 2011 мен 2016 жылдар арасында барлығы он үш ана-бала жұбы байқалды, оның ішінде 2012 жылы топта бірінші рет байқалған, содан кейін 2013 жылы бала китімен және 2015 және 2017 жылдары жалғыз байқалған ана кит болды, бұл жеке тұлғалардың белгілі бір жерге адал болатынын көрсетеді. 7 метрлік ана киттің ішінде балықтар мен қызылшалар табылған. Мадагаскардағы киттер Pseudeuphausia latifrons крилімен белсенді жем жейтіні байқалды. Олардың ареалы оңтүстік Жапонияны (наурызда және мамырдан қазанға дейін тіркелген батылдықтар мен түйісулер, Ямагучи, Миядзаки, Кагава, Мие, Шидзуока және Чиба префектураларын қоса алғанда), (желтоқсаннан қаңтарға дейін, Оңтүстік Чолла және Оңтүстік Кёнсан провинцияларынан), (қарашадан ақпанға дейін және тамызда батылдықтар бар, Чжэцзян, Фуцзянь, Гуандун және Гуанси провинцияларын қоса алғанда), Тайвань (қарашадан ақпанға дейін және мамырда батылдықтар бар, сәуірден мамырға дейін және шілдеден тамызға дейін де байқаулар бар), Гонконг (наурыз), Филиппин (Манила шығанағы, Бусуанга), Таиланд (ақпаннан мамырдан маусымға дейін және қарашадан желтоқсанға дейін батылдықтар мен байқаулар бар, Пханг Нга, Пхукет провинциялары және Дарвиннен солтүстікке қарай 9° 30' - 10° оңтүстік, 130° шығыс), Оңтүстік Австралия (қаңтар, Сент-Винсент шығанағы), Квинсленд (қарашадан желтоқсанға дейін, Порт-Дуглас және Мишн-Бич), Соломон аралдары, Шри-Ланка (ақпан), Чагос архипелагы, Египет (сәуір, Солтүстік Қызыл теңіз), Мавритания (қараша, Трарза аймағы), Бразилия (қыркүйек, Сеара) және Сент-Питер және Сент-Павел архипелагының маңында қамтиды. 2015 жылдың қазан айында Нью-Англия аквариумы мен Вудс-Холл океанографиялық институтының Сальваторе Серкио басқаруымен халықаралық ғалымдар тобы Мадагаскардың солтүстік-батысындағы популяциядан алынған түрдің алғашқы суреттері мен далалық байқауларын жариялады. 2011 мен 2014 жылдар арасында Омура киті 44 рет байқалды, олардың көп бөлігі 2013 жылы (он үш) және 2014 жылы (жиырма бес) тіркелді. Олардың 42-сі Носи Иранья және Ампасиндава түбегінде, ал қалған екеуі Носи Беде байқалды. Олар ашық континенттік шельф суларында, орташа тереңдігі 31 метр (100 фут) (диапазоны: 4-ден 202 метрге дейін, немесе 13,1-ден 662 футқа дейін) байқалды және континенттік шельфтен тыс терең суларда немесе жағалаудың саяз суларында немесе шығанақтарда ешқашан байқалмады. 2017 жылы Тайвань мен Шри-Ланкадан Омура китінің тірі екендігі расталды. 1923 жылғы монографияда Индонезиядағы жергілікті кит аулаушылар ұстаған баленоптеридтердің үш бас сүйегі сипатталған. Кейіннен осы бас сүйектерінің суреттерін зерттеу барысында Омура китін ресми сипаттаған ғалымдардың бірі (Тадасу К. Ямада) олардың екеуі, біреуі Бангсри, Ява, екіншісі Ламакера, Солордан, B. omurai-ға тиесілі екенін көрсетті. Сондай-ақ, 1915 және 1944 жылдар аралығында Ламакера ауылының тұрғындары ұстаған киттің суреті де бар, ол "өлшемі мен пішіні бойынша жас Омура китіне өте ұқсайды".

Of the three females caught in the Solomon Sea, two were ovulating and lactating and one was resting (not lactating, ovulating, or pregnant), while one of the two females caught near the Cocos Islands was accompanied by a calf estimated to be about 3 m (9.8 ft) in length. Off northwestern Madagascar, six different cow calf pairs were seen: one in August 2011, three in November 2013, and two in August 2015, suggesting a protracted calving season. The three calves observed in November had bent dorsal fins (indicating that they were fairly young) but did not have fetal folds, while one of the calves sighted in August had an erect dorsal fin, indicating that it was older but still probably born that year. These calves were estimated to range in length from 3 to 5 m (9.8 to 16.4 ft). Off Madagascar, average group size was only 1.1 individuals (272 individuals in 247 groups), but loose aggregations of as many as a dozen whales could be seen. A total of thirteen cow calf pairs were observed between 2011 and 2016, including a female first seen in an aggregation in 2012, then with a calf in 2013, and alone again in 2015 and 2017, showing that individuals can exhibit strong site fidelity. while crustaceans and fish were found in a 7 m (23 ft) female from Japan. Individuals in Madagascar have been observed lunge feeding on the krill Pseudeuphausia latifrons. Their range includes southern Japan (with strandings and entanglements recorded in March and from May to October; including the prefectures of Yamaguchi, Miyazaki, Kagawa, Mie, Shizuoka, and Chiba), (December to January, from the provinces of South Jeolla and South Gyeongsang), (with strandings from November to February and in August; including the provinces of Zhejiang, Fujian, Guangdong, and Guangxi), Taiwan (with strandings from November to March and in May; there are also sightings from April to May and July to August), Hong Kong (March), the Philippines (Manila Bay, Busuanga, Thailand (with sightings and strandings from February, May to June, and November to December; including the provinces of Phang Nga, Phuket, to north of Darwin in the Northern Territory at about 9° 30' S 10° S, 130° E), South Australia (January, Gulf St Vincent), Queensland (November to December, Port Douglas and Mission Beach), the Solomon Islands, Sri Lanka (February), the Chagos Archipelago, Egypt (April, the northern Red Sea) Mauritania (November, Trarza Region), Brazil (September, Ceará), and in the vicinity of the Saint Peter and Saint Paul Archipelago. In October 2015, an international team of scientists, led by Salvatore Cerchio of the New England Aquarium and Woods Hole Oceanographic Institution, released the first images and field observations of the species from a population off northwestern Madagascar. Forty four sightings of Omura's whale were made between 2011 and 2014, with the majority in 2013 (thirteen) and 2014 (twenty five). Forty two were made off Nosy Iranja and the Ampasindava Peninsula, while only two occurred off Nosy Be. They were observed in open shelf waters that averaged 31 m (100 ft) deep (range: 4 to 202 m, or 13.1 to 662 ft) and were never seen in deep waters off the shelf break or in shallower coastal waters or embayments. In 2017, the first confirmed live sightings of Omura's whale were made off Taiwan and Sri Lanka. A monograph from 1923 describes three skulls of balaenopterids taken by native whalers in Indonesia. Later examination of photographs of those skulls by one of the scientists (Tadasu K. Yamada) that had formally described Omura's whale showed that two of them, one from Bangsri, Java, and another from Lamakera, Solor, belonged to B. omurai. There is also a photograph (taken between 1915 and 1944) of a whale caught by the villagers of Lamakera that "strongly resembles a young Omura's whale in size and shape".

Қосалқы ау

Жапониядағы жеті жазбаның үшеуі балық аулау барысында кездесетін (қосалқы улов) жекелеген киттерді қамтиды, соның ішінде 2003 жылдың қазанында Сагами шығанағында ұсталған 9,2 м (30,1 фут) еркек кит, 2004 жылдың мамырында Токио шығанағында ұсталған 10,05 м (33 фут) ұзындықтағы әйел кит және 2012 жылдың наурыз айында Исе шығанағының жанында ұсталған 6,3 м (20,7 фут) ұзындықтағы әйел кит. Оңтүстік Кореядағы екі жазба да балық аулау барысында кездесетін (қосалқы улов) киттерге қатысты, олардың ішінде 2004 жылдың қаңтарында Геожеден ұсталған 6,3 м (20,7 фут) ұзындықтағы әйел кит және 2006 жылдың желтоқсанында Гохенгтен ұсталған 6,4 м (21 фут) ұзындықтағы еркек кит. 2011 жылдың мамыр айында Таиланд шығанағында, Сонгхла провинциясында, ұсақ торлы сельдь балық аулау торларында 4,4 м (14,4 фут) ұзындықтағы еркек кит баласы ұсталды, ал 1985 жылдың тамызында Шри-Ланканың Негомбо қаласының жанында балық аулау құралдарына 7,5 м (24,6 фут) ұзындықтағы кит (көптеген жағдайларда Омура киті болуы мүмкін) ілінген. Бұған қоса, Омура киті Тынық мұхиты аралдары аймағындағы киттер мен олардың мекендеу орындарын сақтау жөніндегі өзара түсіністік туралы меморандумға (Тынық мұхиты киттері жөніндегі меморандум) жатады.