Кіріспе
Мотоцикл жарысының түрі. Супермото – жарыс трассаларында өткізілетін мотоцикл жарысының бір түрі, онда трасса үш түрлі беткейге кезекпен ауысады: жазық трассаның тығыздалған топырағы, мотокростың жылдамдық пен кедергілері, және жол жарысының асфальтталған жолы. Супермото 1979 жылы Гавин Трипп «Wide World of Sports» телешоуының бөлігі ретінде ойлап тапты. Бұл, дерлік, «барлық жұлдыздар ойыны» сияқты еді, онда мотоцикл жарысының үш түрлі жанрындағы ең үздік жүргізушілер өздерінің әдеттегі жарыс классынан уақытша шығып, ең жақсы, жан-жақты жарыскер атаны үшін күш сынасатын. Бүгінде супермото – өзінің жеке жанры және басқа кластардағы жүргізушілер оған үнемі ауыспайды. Жарыстар көбінесе жол жарысы трассаларында немесе орташа өлшемді гоу-карт трассаларында, трассаның ішкі бөлігінде жолдан тыс учаскемен өткізіледі. Көптеген супермото трассаларының 50-75% асфальтпен жабылған, ал қалған бөлігі жолдан тыс. Топырақ учаскелері әдетте тығыздалған саздан жасалады және мотокросс стиліндегі кедергілерге ие, мысалы, бұрыштар мен секірулер. Бұл жарыс түрі өте ыңғайлы, себебі трассаның барлық бөлігін үлкен ашық асфальт алаңы және топырақ қоры бар кез келген жерде құруға болады. Супермото жарыстары көлемді қалалық орталықтарда да сәтті өткізілді, жолға арналған трасса үшін қалалық көшелерді, ал топырақ учаскелері үшін бос алаңдар пайдаланылды. Жарысқа қолданылатын мотоциклдер көбінесе «супермотард» деп аталатын, жолдан тыс мотоциклдер мен жол жарысы дөңгелектері/шиналарының арнайы жасалған комбинациясы болып табылады. Жүргізушілер де жол жарысы және жолдан тыс жарысқа арналған жабдықтарды киеді, әдетте жол жарысының шапандары мен мотокросс шлемі және буттары. Құрама мотоцикл жарысынан айырмашылығы, басымдық қысқа, техникалық трассаларда төмен жылдамдыққа – әдетте азайтуға беріледі. Мұнда, жылдам үдеу мен жоғары жылдамдықтар сирек кездесетін жерде, жүргізушінің шеберлігі машинаның өнімділігіндегі айырмашылықты жеңуге көбірек мүмкіндік береді.
Supermoto is a form of motorcycle racing held on race tracks that alternate between three kinds of track surfaces: the hard packed dirt of flat track, the irregular jumps and obstacles of motocross, and the paved tarmac of road racing. Supermoto was originally conceived by Gavin Trippe in 1979 as a segment of the TV show Wide World of Sports. It was something like an all star game, in which the best riders from the three separate genres of motorcycle racing could temporarily leave their normal race class to come together and compete for the title of best all around racer. Today supermoto is a distinct genre of its own and riders in the other classes do not routinely cross over into supermoto. Races are commonly held on road racing or medium sized go kart tracks with an off road section in the infield. Most supermoto race tracks have a tarmac size of 50 75% and the remaining percentage of the course is off road. The dirt sections are usually constructed of packed clay and feature motocross style obstacles like bermed corners and jumps. This type of racing is also very portable in that an entire track can be constructed anywhere there is a large area of open asphalt and an availability of dirt. Supermoto races have also been successfully held in busy urban centers using closed city streets for the road course and a vacant lot for the dirt sections. The motorcycles used are frequently custom created combinations of off road motorcycles and road racing wheels/tires, known as 'supermotard' bikes. Riders also wear a combination of road race and offroad equipment, normally road racing leathers and motocross helmets and boots. Unlike normal motorcycle racing, the emphasis lies on slower speeds—typically less than — on short, technical tracks. Here, where flat out acceleration and high top speeds are less common, rider skill can more easily overcome a disparity in machine performance.
Тарих
Супермотоның тарихы 1970 жылдарға дейін жетеді, сол кезде ABC телеарнасының Wide World of Sports шоуы АҚШ-тағы ең жоғары рейтингті спорттық бағдарлама болып есептелді. 1979 жылы ABC телеарнасы мотоцикл журналисі және промоутері Гэвин Трипп жасаған "Супербайкерлер" атты телешоуға тапсырыс берді. Шоудың мақсаты – әртүрлі жарыс түрлерінен келген жұлдыз жарысшыларды бір трассада сынап, ең универсалды мотоцикл жарысшысын анықтау болды. Бұл трасса флэт-трек, мотокросс және жол жарысының элементтерін біріктірген. "Супербайкерлер" Оңтүстік Калифорниядағы Карлсбад жарыс жолында жыл сайын өткізілетін шараға айналды. Шоудың асфальт және топырақ жолдары оффроуд, флэт-трек және жол жарысының мамандарын тартуға бағытталған. Кенни Робертс және Джефф Уорд сияқты әлемдік және ұлттық чемпионаттардың жеңімпаздары, сол кездегі спорт түрлері жол жарысы және мотокросс болған, бұл жарыстарға қатысты. "Супербайкерлер" тез арада Нильсен рейтингінде үлкен жетістікке қол жеткізіп, 1985 жылға дейін көрсетілді. Осы жылы ABC жаңа басшылық пен бюджетті қысқарту салдарынан шоуды тоқтатуға мәжбүр болды. Бұл спорттың АҚШ-тағы ұзақ үзілісіне әкелді. Алайда, Карлсбадтағы жарысқа қатысқан еуропалық жарысшылар оны Еуропаға алып келді, онда ол Франция сияқты елдерде жылдам танымал болды. 2000 жылдар АҚШ-та спорттың қайта жандануын білдірді, 2003 жылы AMA Supermoto Championship құрылды және 2004 жылы X Games-ке қосылды. Екі жарыс та 2009 жылғы маусымнан кейін тоқтатылды. 2019 жылы American Flat Track сериясы Велосипед апталығында өтетін Daytona International Speedway TT кезеңінің Supermoto стиліндегі асфальт және топырақ трассасына айналатынын жариялады. Мотоциклдер 18 градусқа еңкейген триовалды (асфальт) жолмен көтеріліп, содан кейін дәстүрлі TT стилінде топырақ жолда жарысады. Аризона кезеңі Turf Paradise (миль) трассасынан Wild Horse Pass Motorsports Park-тағы жолдан тыс трассаға көшірілді және Super TT деп аталды, ол Superbikers сияқты толығымен топырақтан тұратын жарыс болды. Уорд Дейтона мен Аризонадағы Supermoto стиліндегі кезеңдерде 50 жасында жарысты. Supermoto әлем чемпионаты 2002 жылы бірегей еркін кубтық сыныпта дүниеге келді. Француздық жарысшы Тьерри Ван Ден Бош әлемдік титулды алғашқы болып жеңіп алды. 2006 жылдан бастап Dunlop, 2010 жылы Goldentyre және 2016 жылы Michelin компанияларымен моношина қолданылады. 2004 жылдан бастап жарыс бірнеше сыныпқа бөлінді, ал 2010 жылдан бастап қайтадан бір S1 сыныбында өтіледі.
Машиналар
1990 жылдарға дейін супермото мотоциклдері, соның ішінде Superbikers-те қолданылған мотоциклдер, жеңіл салмағы мен секіру қабілеттері үшін бағаланған ашық кластағы екі тактылі мотокросс немесе эндуро мотоциклдеріне айналдырылған. Қазіргі супермото жарыстарында қолданылатын мотоциклдер көбінесе бір цилиндрлі төрт тактылі қозғалтқыштармен жабдықталған, кейде алдыңғы дөңгелектері де бар. Дөңгелектер супербайк жарыстарына арналған жолға арналған слик дөңгелектерін пайдалануға мүмкіндік береді. Артық жылдамдық алу үшін артқы дөңгелекке қолмен ойықтар жасалады, бұл супермото трассасының топырақты бөліктерінде жақсы үдеуге көмектеседі. Стандартты мотокросс мотоциклімен салыстырғанда, супермото мотоциклінің аспасы төмендетіліп, сәл қатаңдатылады, ал тежегіш жүйесі үлкен алдыңғы тежегіш дискілері мен калиперлерімен күшейтіледі. Супермото трассаларында ағаштар болмаса да, жүргізушілердің өте тік бұрылыстар жасауына байланысты супермото мотоциклдеріне жиі қол сақшылары орнатылады. Қол сақшылары құлау кезінде тежегіш және әрекетке келтіргіштердің зақымдануын азайтады, бұл супермото мотоциклдерін өте төзімді етеді және жарыс кезінде апаттан кейін жылдам жарысқа оралуға мүмкіндік береді. 1991 жылы итальяндық Gilera компаниясы Nordwest моделін шығарды, ол зауытта жасалған алғашқы супермото болды. KTM, Husqvarna, Husaberg және CCM сияқты басқа еуропалық өндірушілер де одан кейін із суырып, сол кезде жолдан тыс модельдерге басымдық берді. Модельдер жол және жолсыз пайдалану үшін жасалды. Япондық өндірушілер, мысалы Yamaha (2004), Honda (2005) және Suzuki (2005) супермото модельдерін еуропалық нарыққа енгізу үшін 2000 жылдардың ортасына дейін тағы он жыл күтті. Италияның Пезаро қаласындағы зауыт алюминий рамасымен және жарыс сипаттамаларымен жабдықталған MX450F (2008) супермотосын шығара бастады. Көптеген супермото мотоциклдері халыққа сатылатын модельдер жолға арналған, жарысқа емес, мысалы Suzuki DR Z400SM. Бұл мотоциклдердің танымалдығы, әмбебаптығы, қызықтылығы және беріктігіне байланысты, кейбір иелері оларды қалалық пайдалану үшін өзгертеді. Мұндай өзгерістерге фаралар, артқы шамдар, сигнал, айналар және жолға арналған дөңгелектер кіреді. Кейбір штаттардың көлік бөлімдері жолдан тыс мотоциклдерді жолға арналған мотоциклдерге айналдыруға жағымсыз қарайды, мысалы Калифорния штаты өндірушіден шығарындылар сертификатын талап етеді. Оңтүстік Африка сияқты елдерде жолдан тыс мотоциклді жолға арналған мотоциклге айналдыру мүмкін емес, себебі ол демалыс көлігі ретінде тіркелген. Еуропада көптеген супермото мотоциклдері зауыттан жолға арналған күйде сатылады, кейін жарысқа арналған күйге келтіріледі. Супермото типті мотоциклдер, кейде мотардтар деп те аталады, қала ішінде жүруге өте ыңғайлы, себебі тік отыру орны жол қозғалысында жақсы көрінуді қамтамасыз етеді. Олардың тар рамасы мен жеңіл салмағы оларды маневрлеуге оңай етеді, сондай-ақ, көптеген спорттық мотоциклдерді баяулатуға мәжбүр ететін нашар жол жағдайларында жүруді жеңілдетеді. Көптеген өндірушілер супермото мотоциклдерінің танымалдығын пайдаланып, қазіргі уақытта модельдер шығарады. Мысалдарға мыналар жатады: KTM 640 LC4 Supermoto, KTM 690 SMC R, KTM 450 SMR, Husqvarna FS450, Husqvarna 701 Supermoto, Suzuki DR Z400 SM, Ducati Hypermotard 939/950, Yamaha WR250X, Honda CRF450, Zero FXS, Aprilia SXV550, Kawasaki KLX300 SM және TM Racing SMX 450Fi 4T.