Кіріспе
Тілдік өзгерістерді күштеуге бағытталған тәжірибелер жиынтығы. Тіл саясаты – бұл салааралық академиялық сала және тіл қолданысы туралы идеяларды іске асыру. Джошуа Фишман және Офелия Гарсия сияқты кейбір ғалымдар оны социолингвистиканың бір бөлігі деп санайды. Ал, Бернард Спольский, Роберт Б. Каплан және Джозеф Ло Бьянко сияқты басқа ғалымдар тіл саясаты қолданбалы лингвистиканың бір саласы екенін айтады. Тіл саясаты саласы ретінде тіл жоспарлау немесе тіл саясаты және жоспарлау деп те аталады. Ло Бьянко бұл саланы "нақты жағдайға байланысты қызмет, оның ерекше тарихы мен жергілікті жағдайлары тіл мәселесі ретінде қабылданатын нәрсеге әсер етеді, ал саяси динамикасы қай тіл мәселелеріне саяси шешімдер қабылданатынын анықтайды" (152 бет) деп анықтайды. Маккарти (2011) тіл саясатын "күрделі әлеуметтік-мәдени процесс [және] билік қатынастары арқылы жүзеге асырылатын, адамдардың өзара әрекеттесуі, келіссөздері және тілдік өнімдерін жасау тәсілдері" деп анықтайды. Осы процестердегі "саясат" тілді реттеуші күшке жатады; яғни, олар заңды және заңсыз тілдік формалар мен қолданыстар туралы нормативтік талаптарды білдіретін тәсілдер, соның арқасында тілдердің мәртебесі мен қолданысы реттеледі" (8 бет).
Language policy is both an interdisciplinary academic field and implementation of ideas about language use. Some scholars such as Joshua Fishman and Ofelia García consider it as part of sociolinguistics. On the other hand, other scholars such as Bernard Spolsky, Robert B. Kaplan and Joseph Lo Bianco argue that language policy is a branch of applied linguistics. As a field, language policy is also known as language planning or language policy and planning,). Lo Bianco defines the field as "a situated activity, whose specific history and local circumstances influence what is regarded as a language problem, and whose political dynamics determine which language problems are given policy treatment” (p. 152). McCarty (2011) defines language policy as "a complex sociocultural process [and as] modes of human interaction, negotiation, and production mediated by relations of power. The 'policy' in these processes resides in their language regulating power; that is, the ways in which they express normative claims about legitimate and illegitimate language forms and uses, thereby governing language statuses and uses" (p. 8).
Шолу
Тіл саясаты кең ауқымды, бірақ оны үш құрамдас бөлікке жіктеуге болады. Спольский (2004) былай дейді: «Сөйлеу қауымдастығының тіл саясатының үш компонентін ажырату – пайдалы алғашқы қадам: (1) тілдік практикасы – оның тілдік қорынан нұсқаларды таңдаудың қалыпты үлгісі; (2) тілдік сенімдері немесе идеологиясы – тіл және тіл қолданысы туралы сенімдері; және (3) кез келген тілдік араласу, жоспарлау немесе басқару арқылы осы практиканы өзгерту немесе оған ықпал етуге бағытталған нақты күш-жігер» (5-бет). Тіл саясатының дәстүрлі саласы тілді реттеуді қамтиды. Бұл үкіметтің заңдар, сот шешімдері немесе саясат арқылы тілдерді қалай қолдану керектігін анықтауға, ұлттық мүдделерді қанағаттандыру үшін қажетті тілдік дағдыларды дамытуға немесе жеке тұлғалар мен топтардың тілдерді қолдану және сақтау құқықтарын орнатуға жасаған әрекеттеріне қатысты.
Іске асыру
Тіл саясатын жүзеге асыру мемлекеттен мемлекетке өзгеше. Бұл, көбінесе тіл саясаты тарихи себептерге негізделгендігімен түсіндіріледі. Сондай-ақ, мемлекеттер тіл саясатын іске асырудағы нақтылығымен де ерекшеленеді. Француздық Тубон заңы нақты тіл саясатының жақсы мысалы. Квебектегі француз тілінің хартасы туралы да осыны айтуға болады. Толлефсон сияқты ғалымдар тіл саясаты теңсіздік тудыруы мүмкін екенін айтады: «Тіл жоспарлау саясаты – тілдің әлеуметтік топтардың (кластардың) арасындағы айырмашылықтардың негізі ретінде институционалдануын білдіреді. Яғни, тіл саясаты – тілді әлеуметтік құрылымға орналастырудың бір механизмі, сондықтан тіл саяси билік пен экономикалық ресурстарға кімнің қол жеткізе алатынын анықтайды. Тіл саясаты – үстемдік құратын топтардың тіл қолданысында гегемония орнатуының бір механизмі» (16-бет). Көптеген елдерде белгілі бір тілді немесе тілдерді қолдау немесе одан бас тарту мақсатымен жасалған тіл саясаты бар. Мемлекеттер, жергілікті билік органдары немесе әсерлі топтар екі тілде жазылған белгілерді қолдауға немесе газет мақалаларын аударуды талап етуге болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген елдер бір мемлекеттік тілді басқа тілдер есебінен қолдағанмен, қазір көптеген елдерде тіршілігіне қауіп төнген аймақтық және этникалық тілдерді қорғау және дамыту үшін саясат жүргізілуде. Шындығында, бір аумақтағы тілдік азшылықтардың болуы ішкі бірлікке қауіп келтіретін фактор ретінде қарастырылса да, мемлекеттер азшылықтарға тілдік құқықтар берудің ұзақ мерзімді перспективада тиімді екенін түсінеді, себебі бұл азаматтардың орталық үкіметке деген сенімін арттыруға мүмкіндік береді. Бүгінгі әлемде мәдени және тілдік әртүрлілікті сақтау – көптеген ғалымдар, суретшілер, жазушылар, саясаткерлер, тілдік қауымдастықтардың басшылары және тілдік адам құқықтарын қорғаушылар үшін маңызды мәселе. Қазіргі кезде әлемде қолданылып жүрген 6000 тілдің жартысынан астамының XXI ғасырда жойылып кету қаупі бар деп есептеледі. Кез келген адам тілінің болуы мен қолданылуына көптеген факторлар әсер етеді, соның ішінде ана тілінде сөйлейтіндердің саны, ресми қарым-қатынаста қолданылуы, географиялық таралуы және оның сөйлейтіндерінің әлеуметтік-экономикалық жағдайы. Ұлттық тіл саясаты осы факторлардың әсерін күшейте де, азайта да алады. Мысалы, Гил'ад Цукерманның айтуынша: «Ана тілдің мәртебесі мен тілдік құқықтарды дамыту қажет. Үкімет аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халық тілдерін Австралияның ресми тілдері ретінде мойындауы керек. Біз Whyalla және басқа да жерлерде тілдік ландшафтті өзгертуіміз керек. Жазулар ағылшын және жергілікті тілдерде болуы керек. Біз жергілікті білімнің, соның ішінде тіл, музыка және бидің зияткерлік меншігін мойындауымыз керек». Тіл саясатын жіктеудің түрлі жолдары бар. Лаваль университетінің социолингвисті Жак Леклер француз тіліндегі L'aménagement linguistique dans le monde веб-сайты үшін (CIRAL 1999 жылы желіге шығарылған) осы саланың негізін қалады. Тіл саясатын жинау, аудару және жіктеу 1988 жылы басталды және 1994 жылы Лаваль университетінің баспасында Recueil des législations linguistiques dans le monde (I-VI томдары) жарық көрді. Бұл жұмыс, 470-ке жуық тілдік заңды қамтиды, және оның жарық көруіне байланысты зерттеулерге Office québécois de la langue française қаржылық қолдау көрсетті. 2008 жылдың сәуір айында веб-сайт 354 мемлекеттің немесе 194 танылған елдің автономиялы аумақтарының тілдік бейнесі мен тіл саясатын ұсынды.