Кіріспе
Тұрғын үйге иелік ету – біреудің үйде немесе пәтерде тұру құқығын қамтамасыз ететін қаржылық келісім және меншік нысаны. Ең көп кездесетін түрлері – жалға алу, онда тұрғын үйді пайдаланушы үй иесіне жалдау ақысы төлейді, және жеке меншік, онда тұрғын үйді пайдаланушы оның иесі болады. Иелік етудің аралас түрлері де болуы мүмкін. Негізгі иелік ету нысандары бұдан әрі бөлінеді, мысалы, жеке меншік иесі үйді толығымен сатып алуы мүмкін немесе ол ипотекаға берілген болуы мүмкін. Жалға алу жағдайында үй иесі жеке тұлға, тұрғын үй кооперативі сияқты коммерциялық емес ұйым немесе мемлекеттік тұрғын үй сияқты мемлекеттік орган болуы мүмкін. Әлеуметтік ғылымдардағы зерттеулерде қолданылатын сауалнамалар көбінесе тұрғын үйге иелік ету туралы сұрақтарды қамтиды, себебі ол кіріс немесе байлықтың пайдалы көрсеткіші болып табылады және адамдар осы туралы ақпарат беруге көбінесе тартыншақтанады.
Housing tenure is a financial arrangement and ownership structure under which someone has the right to live in a house or apartment. The most frequent forms are tenancy, in which rent is paid by the occupant to a landlord, and owner occupancy, where the occupant owns their own home. Mixed forms of tenure are also possible. The basic forms of tenure can be subdivided, for example an owner occupier may own a house outright, or it may be mortgaged. In the case of tenancy, the landlord may be a private individual, a non profit organization such as a housing association, or a government body, as in public housing. Surveys used in social science research frequently include questions about housing tenure, because it is a useful proxy for income or wealth, and people are less reluctant to give information about it.
Түрлері
Иеленуші – Үйді иеленетін адам немесе топ ғимараттың (және әдетте оның тұрған жерінің) иесі болады. Жалға алу – Пәтер немесе ғимараттың иесі, жалдама ақысы төленгені үшін, оны пайдалану құқығын жалдаушыға береді. Тұрақ кооперативі – Бүкіл ғимарат немесе кешен үй иелерінің бірлестігіне ортақ меншікте болады. Жеке тұлғалар өзара келісім бойынша белгілі бір пәтерді пайдалануға құқылы, бірақ оған толыққанды меншік иесі бола алмайды. Кондоминиум (сондай-ақ ортақ меншік және қабаттық меншік деп те аталады) – Пәтер немесе үйге меншік жеке тұлғаға беріледі, бірақ ортақ аумақтар (мысалы, дәліздер, жылыту жүйесі, лифтілер, сыртқы аумақтар) үй иелерінің бірлестігі басқарады. Ортақ аумақтарды күтіп ұстау үшін кондоминиум иелерінен жарна алынады, бұл жарна "кондо төлемі" деп аталады. Мемлекеттік тұрғын үй – Мемлекетке тиесілі тұрғын үй, ол тегін берілуі мүмкін немесе жеңілдетілген бағамен жалға берілуі мүмкін. Басып кіру – Иесінің рұқсатынсыз, егер ол болса, иесі жоқ үйді пайдалану. Жер қоры – Жеке меншікке және құқықтық себептерге байланысты меншік орнына қолданылатын балама.
Стильдер мен түрлендірулер
Таймшеринг – демалысқа арналған, қысқа мерзімді тұру құқығы туралы келісімдері бар кооператив, кондоминиум немесе жалға алынған үй немесе пәтердің өзгеше түрі. Кохаусинг – ортақ аумақта көршілермен жоғары деңгейде өзара іс-қимыл жасайтын кондоминиум немесе кооперативтің бір түрі.