Кіріспе
Ұлыбританиядағы Бриджнорт қаласы – Англияның Шропшир графтығындағы қала және азаматтық округ. Северн өзені қаланы Жоғарғы қала мен Төменгі қалаға бөледі, Жоғарғы қала өзеннің оң жағалауында, ал Төменгі қала сол жағалауында орналасқан. 2011 жылғы халық санауы бойынша халық саны 12 079 адамды құрады.
Bridgnorth is a town and civil parish in Shropshire, England. The River Severn splits it into High Town and Low Town, the upper town on the right bank and the lower on the left bank of the River Severn. The population at the 2011 Census was 12,079.
Тарих
Бриджнорт атауы Северн өзенінің үстіндегі көпірден шыққан, ол Кватфордтағы ескі көпірден солтүстікке қарай салынған. Қала туралы ең алғашқы тарихи жазба 895 жылға дейін барады, онда даниялықтар Кватбриджде лагерь құрғандығы айтылады; кейін 912 жылы Этельфледа даниялықтарға қарсы жорық ретінде Северн өзенінің батыс жағалауында, немесе Бриджнорт қамалының орнында қорған салды. Бриджнорттың ерте атаулары Бридж, Брюг және Брюг болған, олардың барлығы өзендегі орнына сілтеме жасайды. Нормандтар басып алғаннан кейін, I Вильям Бриджнорт иелігін Роджер де Монтгомериге берді. 1267 жылы қалада кішкентай еврей қауымы құрылды, бірақ 1274 жылы олар қуылды; қауымның бір мүшесі еврейлердің монета салмағын өзгертуіне қарсы науқан кезінде тұтқындалды, бұл 1290 жылы I Эдуардтың қуғын жарлығына әкелді. Бриджнорт қаласының қабырғалары бастапқыда 1216 және 1223 жылдар арасында ағаштан салынған, ал мураж ақысы 13-15 ғасырлар арасында тасқа ауыстыруға мүмкіндік берді. 16 ғасырда тарихшы Джон Лиланд оларды қираған күйде сипаттады және бес қақпаның тек біреуі бүгінге дейін сақталған. I Генрих буржуазияға белгілі бір жеңілдіктер берген болуы мүмкін, өйткені II Генрих оларға I Генрих тұсында болған барлық құқықтар мен әдет-ғұрыптарды растады. 1215 жылы король Джон оларға Лондон қаласынан басқа Англияның барлық жерінде төлемнен босатылған жол беруге рұқсат берді, ал 1227 жылы III Генрих бірнеше жаңа құқықтар мен бостандықтар берді, соның ішінде ханзалық саудагерлер гильдиясы. Бұл ерте жарғылар бірнеше патшалармен расталды, VI Генрих сонымен қатар нан мен сыра сату ережесі және басқа да жеңілдіктер берді. Буржуазияға екі жәрмеңке берілді: 1359 жылы Әулие Леонардтың мерекесінде және одан кейінгі үш күнде жылдық жәрмеңке, ал 1630 жылы I Карл оларға оразаның алдындағы бейсенбіде және одан кейінгі екі күнде тағы бір жәрмеңке өткізуге рұқсат берді. 1295 жылы буржуазия парламентке екі өкіл жіберді және 1867 жылға дейін осылай жалғастырды, содан кейін оларға бір ғана өкіл тағайындалды. Қала 1885 жылы сайлау құқығынан айырылды. Үш апталық қоршаудан кейін Кромвель жеңіске жетіп, қамалды бұзуға бұйрық берді. Бриджнорттың Төмен қаласында Hazledine and Company компаниясына тиесілі темір зауыты болды, ол 1808 жылы Ричард Тревитик жобалаған және жарнамалаған "Catch Me Who Can" локомотивін жасады. Зауыт орнында осы байланысты еске алу үшін тақта орнатылған. 1824 жылы Бриджнорт ауданы мен бостандықтары нақты белгіленді. 1841 жылы муниципалды округтің халқы 6198 адамды, ал қаланың халқы 5770 адамды құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы айларында Бриджнорт ауданынан 255-тен астам ер адам ерікті болып тіркелді. Олардың есімдері 1914 жылғы 26 желтоқсанда Бриджнорт журналында жарияланды, ал қаза тапқандар қамал аумағында Адриан Джонс жасаған соғыс ескерткішінде еске алынды. 1961 жылға дейін Корольдік әуе күштерінің бастапқы оқу бөлімшесі 1939 жылы ашылған RAF Bridgnorth базасында орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1940 жылдың тамызында неміс авиашабуылы кезінде екі әйел қаза тапты, бомбалар Жоғарғы қаладағы үйлерге түсті. 2005 жылы 1941 жылға дейінгі неміс құжаттары табылды, онда "Теңіз арыстаны" операциясы туралы жаңа мәліметтер бар, бұл нацистік Германияның Ұлыбританияға шабуыл жасау жоспарлары. Құжаттарда Шропширдің екі тыныш қаласы аталады: Лудлоу және Бриджнорт. Кейбір сарапшылар Гитлердің Бриджнортты Ұлыбританиядағы жеке штабы ретінде пайдалануды жоспарлағанын айтады, себебі ол Ұлыбританияның орталық бөлігінде, ауылдық жерде орналасқан, теміржолмен және әуежаймен байланысы бар. 1978 жылы Бриджнорт француздық Тьерс қаласымен, ал 1992 жылы ол Германияның Бавариядағы Шробенхаузен қаласымен қарым-қатынас орнатты, бұл қала Тьерспен бірнеше жыл бұрын туыс болған. 2003 жылғы 21 тамызда Бриджнортқа "Әділ сауда қаласы" мәртебесі берілді.
География
Қала Северн аңғарында орналасқан, мұнда өзен салыстырмалы түрде тар аңғардан өтеді, оның еңістері көбінесе орманды. Жоғары қала, қаланың Северн өзенінің батыс жағында орналасқан бөлігі, көзге түсетін төбеде салынған, оның оңтүстік шетінде қамал орналасқан және Касл-Хилл деп аталады. Төменгі қала өзен жағасындағы төмен жатқан жерде орналасқан. Жоғары қала теңіз деңгейінен 65–68 метр (213–223 фут) биіктікте, ал Төменгі қала 32–33 метр (105 фут) биіктікте орналасқан. Төменгі қаланың жер бедері бұрыштанған емес, бірақ оның шығысына қарай тік көтеріледі. Батыс Мидлендс жасыл белдеуі Северн өзенінің шығысындағы ауылдық жерді және елді мекенді қамтиды. Азаматтық округке Данесфорд, Олдбери және Кватфорд кіреді.
Көрнекті орындар
Бриджнортта Жоғарғы және Төмен қалаларды байланыстыратын фуникулерлік темір жол бар, ол ең тік темір жол болып табылады. Сонымен қатар, Жоғарғы қалада Северн аңғары темір жолындағы Бриджнорт темір жол станциясы орналасқан, ол оңтүстікке қарай Киддерминстерге дейін созылады. Қалада 1101 жылы салынған Бриджнорт қамалының қираған қалдықтары бар. Ағылшыл азамат соғысы кезінде келген зақымдар салдарынан қамал 15 градусқа еңкейген. Жоғарғы қалада Англия шіркеуінің екі маңызды шіркеуі орналасқан. Олардың бірі – Киелі Мария Магдалина шіркеуі, Бриджнорт, 18 ғасырдың соңында классикалық стильде салынған және әлі де құлшылық ету үшін қолданылады. Сент-Леонард шіркеуі бұрын колледж болып есептелген, ал Бриджнорт 1856 жылға дейін Корольдік ерекшелікке ие болған. Кейіннен ол көп бөлігі қайта салынды, бірақ енді тұрақты құлшылық үшін пайдаланылмайды. Ол түрлі қоғамдық мақсаттарға қызмет етеді және Чиркшз Консервация Траст қорының қамқорлығында. Картвейдегі епископ Персидің үйі 1580 жылы Ричард Форстер салған, ал 18 шілде 1949 жылдан бері бірінші санаттағы ғимарат болып саналады. Бұл 1646 жылдың сәуірінде Бриджнортты қампқан үлкен өрттен аман қалған сирек нысандардың бірі және «Ежелгі ағылшын поэзиясының ескерткіштері» атты еңбектің авторы, Дромор епискобы Томас Персидің туған жері. Қаладағы тағы бір маңызды ғимарат – 17 ғасырға жататын Бриджнорт қалалық әкімшілігі, жартылай ағаштан салынған ғимарат, сондай-ақ мұражайға айналған Нортгейт қалалық қақпасы. Бриджнорттан біршама қашықтықта, Северн өзені бойында орналасқан Дэниелдің диірмені – жақсы танымал су диірмені. Жоғарғы қаладан көрінетін ежелгі шіркеудің қалдықтарын жергілікті тұрғындар көбінесе «Квинс-парлор» деп атайды. Жергілікті аңыз бойынша, 925 жылы оны Ұлы Альфредтің немересі Этельред немесе Этельвальд атты шіркеуші қоныстанған. Бұл оқиғаның шындыққа жақын болуы мүмкін, өйткені Бриджнорт 912 жылы Ұлы Альфредтің қызы Этельфледа құрған.
Білім
Бриджнортта бірқатар бастауыш мектептер бар, олардың ішінде: Каслфилдс округтік бастауыш мектебі, Англия шіркеуіне қарасты екі мектеп – Сент-Мэри және Сент-Леонард; Рим-католик шіркеуінің Сент-Джон мектебі; сондай-ақ Морвилл және Браун Кли мектептері де бар. Қалада екі орта мектеп жұмыс істейді: Олдбери Уэллс мектебі және Бриджнорт Endowed мектебі (бұрын Бриджнорт грамматикалық мектебі деп аталған). 2023 жылдың қыркүйегінде Тельфорд колледжі екі Бриджнорт орта мектебімен келісім шарт жасасты.
Мәдениет
Театр бар, сатылар театры, және 1930 жылдардағы кинотеатр, Маджестик. Нортгейт мұражайы қала мен айналасының тарихымен байланысты көптеген артефакттарды сақтайды. Бұл Музейлер, кітапханалар және мұрағаттар кеңесі аккредиттеген Шропширдегі алғашқы дербес мұражай болды.
Спорт және клубтар
Бриджнорт Таун ФК – Бриджнорт қаласындағы футбол клубы. 1938 жылы Ворчестершир комбинациясына қосылып, екі рет ФА вазасының 5-ші раундына жеткен. 2008 жылы Вест-Мидлендс (Аймақтық) лигасының Жоғарғы дивизионында жеңімпаз атанды. Клубқа «Бриджнорт Таун Джуниорс» деген жасөспірімдер бөлімі қарасты. Командалар 8 жастан 16 жасқа дейінгі аралықтағы жасөспірімдерден құрылып, Тельфорд жасөспірімдер лигасының жарыстарына қатысты. Клуб таратылғаннан кейін, оның орнын «феникс клубы» – АФК Бриджнорт иеленді. Бриджнорт Спартанс Юниорс Футбол клубы жасөспірімдер мен ересектер командаларын ұстаздандырады. Бұл командаларға 8 жасқа дейінгілерден 15 жасқа дейінгілерге дейінгі ұлдар командалары, қыздар командалары және әйелдер командалары кіреді. Үй матчтары Олдбери Уэллс мектебінде өтеді. Бриджнорт ескек клубы 1983 жылы клуб сатып алған «The Maltings» ғимаратын, Северн паркінің шетінде орналастырған. 1993 жылы малтеу ғимаратын қайық үйіне айналдыру жұмыстары басталды. Олар жергілікті аймақта және одан тыс жерлердегі жарыстарға қатысады, соның ішінде Лондондағы Темза өзеніндегі жыл сайынғы Head of the River Race жарысына қатысып, Северн паркінің бойымен жарыс өткізілетін жыл сайынғы регатты ұйымдастырады. Бриджнорт армия кадеттері – Шропширдегі ең көне армия кадеттері бөлімі. Армия кадеттері күштері (ACF) 2010 жылы 150 жылдығын тойлады. 2007 жылы Бриджнорт велосипед спортынан Ұлыбританияның Downhill Street Race жарысын қабылдады. 2010 жылдың қаңтар айында Киддерминстердегі Stagecoach Theatre Arts филиалы Бриджнортқа кеңейді, бұл қалаға 6 мен 18 жас аралығындағы адамдарға арналған жартылай штатты өнер мектебін ұсынды. Киддерминстер мектебі қазір «Stagecoach Kidderminster & Bridgnorth» деп аталады.
Медиа
Жергілікті жаңалықтар мен теледидар бағдарламаларын BBC West Midlands және ITV Central ұсынады. Телевизия сигналдары Wrekin және жергілікті қайталағыш теледидар таратушылардан алынады. Жергілікті радиостанциялар: BBC Radio Shropshire, Heart West Midlands, Capital North West and Wales, Smooth West Midlands, Free Radio Black Country & Shropshire, Greatest Hits Radio Black Country & Shropshire және қауымдық негіздегі станция Severnvalley Radio. Қалаға жергілікті газет – Shropshire Star (бұрынғы Bridgnorth Journal) қызмет етеді.
Жолдар
Бриджнорт бастапқыда жергілікті радиалды жолдар жүйесінің орталығындағы сауда қаласы ретінде өсті, олар оны шағын ауылдық елді мекендермен байланыстырды. Осы жолдардың көптегені қазіргі қала әкімдігі орналасқан Хай-стриттегі нүктеде Бриджнортты кесіп өтетін. Тарихи тұрғыдан, Северн өзені қала үшін маңызды сауда арнасы болды, бірақ қазір өзеннің бұл бөлігінде кеме жүру мүмкін емес. Бриджнорт A458 тас жолы арқылы Шрусбери және Стоурбридж қалаларымен, A442 тас жолы арқылы Телфорд және Киддерминстер қалаларымен, ал A454 тас жолы арқылы Вулвергемптон қаласымен байланысады. Қала Телфордтағы M54 тас жолынан 18 шақырым қашықтықта орналасқан. A458 тас жолы 1982 жылы құрылысы басталған және қала орталығындағы бұрынғы тығындарды азайтуға көмектесетін айналма жолмен қала орталығының оңтүстігінен өтеді. Айналма жол сонымен қатар Бриджнортта Северн өзені арқылы екінші көпірді жасады, ол Төменгі және Жоғарғы қалаларды байланыстыратын тарихи көпірге жалғыз жергілікті балама болып табылады.
Автобустар
Қалаға Тельфорд, Шрусбери, Вулвергемптон, Мач Венлок, Айронбридж, Шифнал және Киддерминстер қалаларынан және оларға автобус қатынасы бар. Бұл бағыттарды Arriva Midlands, Select Bus Services және Diamond Bus компаниялары жүзеге асырады.
Теміржол
Қазіргі уақытта Ұлттық теміржол желісіндегі ең жақын, жұмыс істейтін теміржол станциялары бар қалалар – Тельфорд және Вулвергемптон. Дегенмен, Бриджнортта әлі де активті мұра желісі – Северн аңғары теміржолының станциясы бар. Бриджнорт станциясы салынған кезде осы желінің солтүстік терминалы емес, керісінше, Хартлебуриден 18 1/4 миль және Шрусбериден 22 1/2 миль қашықтықта орналасқан маңызды аралық станция болды. Станция 1862 жылдың 1 ақпанында халыққа ашылды, кейін 1948 жылы Ұлы Батыс теміржолына (GWR), содан соң Британдық теміржолдарына берілді. 101 жыл қызмет еткеннен кейін 1963 жылдың 8 қыркүйегінде жолаушылар тасымалы, ал 1963 жылдың 30 қарашасында жүк тасымалы тоқтатылды. Кейбіреулер оның Бичингтің кесу шараларының бөлігі ретінде жабылды деп есептесе де, оның жоспарланған жабылуы оның есебінен бұрын болған. Нео-жакобин стиліндегі станция – Северн аңғары теміржолындағы жалғыз тізімделген станция. Сондықтан болашақта келушілерге арналған инфрақұрылымды жақсарту жоспарлары станцияның архитектурасы мен тарихи ерекшеліктеріне сәйкес келу үшін мұқият жоспарлануы керек. Желі қазіргі станциядан солтүстікке қарай аяқталады, бұл жерде бұрын Холлибуш жолымен өтіп, Бриджнорт туннелінен өтіп, желідегі келесі станция – Линлиге дейін жалғасқан. Теміржолдың Бриджнорттан солтүстікке қарайғы қазіргі шекарасын кеңейту мәселесі бойынша пікірталас жалғасуда.
Қиыршық темір жол
Бриджнорт жартасты темір жолы, сондай-ақ Бриджнорт фуникулерлік темір жолы немесе Касл Хилл темір жолы деп аталатын бұл фуникулерлік темір жол Бриджнорт қаласында 100 жылдан астам уақыттан бері жұмыс істеп келеді. Бұл жол Жоғарғы қаланың төменгі және жоғарғы бөліктерін байланыстырады. Төменгі кіреберісі Северн өзенінің жанында, ал жоғарғысы Бриджнорт қамалының қираған қалдықтарының қасында орналасқан. 1892 жылдың 7 шілдесінде зор той-думанмен және мемлекеттік мереке жариялаумен ашылған бұл желі, Ұлыбританиядағы бірдей негізгі конструкциямен салынған төрт фуникулерлік темір жолдың бірі болып табылады. Басқалары – Бристольдегі Клифтон Рокс темір жолы, Девондағы Линтон және Линмут жартасты темір жолы және Уэльстің Аберистуит қаласындағы Конституция төбесі темір жолы. Бұл елдегі ең тік темір жолдардың бірі және кем дегенде бір дереккөз (жоғарғы станцияның сыртындағы ақпараттық тақта) оның ең тік және ең қысқа екенін мәлімдейді. Англиядағы жалғыз ішкі фуникулерлік темір жол осы, ал Англияның теңіз жағалау қалаларында одан да 15-ке жуық бар. Алғашқыда темір жол су мен гравитация күшімен жұмыс істеген қарапайым жүйеге негізделген, бірақ 1943-1944 жылдары электр қуатына көшірілді. 1955 жылы темір жолға жаңа вагондар орнатылды, олардың әрқайсысы 18 жолаушыны тасымалдай алатын және бүгінге дейін қолданылып келеді. 2024 жылғы сәуір айының мәліметі бойынша, қатынау билеттерінің құны 2 фунт стерлингті құрайды, ал 15 немесе одан көп адамнан тұратын топтарға жеңілдіктер қарастырылған. Бір бағытты билеттер сатылмайды. Бұл темір жол адамдарға Жоғарғы қаланың екі бөлігіне оңай жетіп, қатынауға мүмкіндік береді, себебі басқа жол – 200 сатырдан төмен түсу немесе жолдарды пайдалану, бұл сапарды едәуір ұзартуға әкеледі. Темір жолдың жоғарғы және төменгі бөліктеріндегі терминалдар қазіргі уақытта шайхана және қонақ үйлер ретінде пайдаланылуда. 2022 жылдың желтоқсан айында тіреу қабырғасына келген зақым салдарынан темір жол уақытша жабылды, ал жөндеу жұмыстары кезінде қосымша зақымдар анықталды. Темір жол 2024 жылдың 4 наурызында қайта ашылды.
Жүру және велосипедпен жүру
Бриджнорт қаласы Sustrans ұлттық велосипед желісінің 45-ші ұлттық бағытында орналасқан, бұл бағыт Мерсиан жолы деп аталады. Геопарк жолы деп аталатын ұзақ қашықтыққа арналған жаяу жол осы қаладан басталады. 1967 жылдан бері Бриджнортта жыл сайын қайырымдылыққа арналған жаяу жүру шарасы өткізіліп келеді. 2017 жылдан бері осы шараны Бриджнорт Лайнз клубы ұйымдастырып келеді.
Басқару
Қалалық кеңесте он алты мүше бар, олардың төртеуі азаматтық приходты қамтитын төрт округтен сайланады (Касл, Морф, Шығыс және Батыс аталған). Касл округіне Олдбери, ал Морф округіне Данесфорд және Кватфорд кіреді. 1974 жылдан 2009 жылға дейін Бридженорт аудандық кеңесі де болды, ол округтік және қалалық кеңестер арасындағы жергілікті өкімет деңгейі еді.