Кіріспе

Қайнатпалық-пайдалық талдау (CBA) – бұл баламалардың күшті және әлсіз жақтарын бағалауға арналған жүйелі тәсіл, сондай-ақ тиімділік-бағалылық талдау деп те аталады. Ол пайданы ұсынуға ең жақсы тәсілді анықтайтын, сонымен бірге, мысалы, мәмілелер, іс-шаралар және функционалдық бизнес талаптары бойынша үнемдеуді сақтайтын нұсқаларды анықтау үшін қолданылады. CBA аяқталған немесе жоспарланған іс-қимылдарды салыстыруға, сондай-ақ шешімнің, жобаның немесе саясаттың құнына қатысты құнды бағалауға немесе есептеуге мүмкіндік береді. Ол көбінесе бизнес немесе саяси шешімдерді (әсіресе мемлекеттік саясатты), коммерциялық мәмілелерді және жобалық инвестицияларды бағалау үшін қолданылады. Мысалы, АҚШ-тың Қағаздар және биржалар комиссиясы ережелерді қабылдау немесе жою алдында шығын-пайда талдауын жүргізуі тиіс. CBA-ның екі негізгі мақсаты бар: Инвестицияның (немесе шешімнің) дұрыс екенін анықтау, оның пайдасы шығындарынан басым екенін анықтау. Инвестицияларды (немесе шешімдерді) салыстыру үшін негіз жасау, әрбір нұсқаның күтілетін жалпы шығындарын оның күтілетін жалпы пайдасымен салыстыру. CBA тиімділік-құн талдауымен байланысты. CBA-дағы пайда мен шығындар ақшалай өлшемдерде көрсетіледі және ақшаның уақыт құнына сәйкес түзетіледі; пайда мен шығындардың барлық ағындары уақыт бойынша олардың таза қазіргі құны бойынша ортақ негізде көрсетіледі, олардың әртүрлі уақытта туындауына қарамастан. Басқа да осыған байланысты әдістерге шығын-тиімділік талдауы, тәуекел-пайда талдауы, экономикалық әсер талдауы, фискалдық әсер талдауы және инвестициялардың әлеуметтік қайтарымын (SROI) талдауы жатады. Ұйымдар белгілі бір саясаттың қажеттілігін бағалау үшін көбінесе шығын-пайда талдауын қолданады. Бұл – пайда мен шығындардың күтілетін теңгерімінің, сондай-ақ кез келген баламалардың және қазіргі жағдайдың есебі. CBA саясаттың пайдасы оның шығындарынан асып түсетінін (және қаншалықты) болжауға көмектеседі, басқа баламалармен салыстырғанда. Бұл баламалы саясаттарды шығын-пайда қатынасы бойынша реттеуге мүмкіндік береді. Жалпы, нақты шығын-пайда талдауы пайдалы көзқарас тұрғысынан әл-ауқатты арттыратын таңдауларды анықтайды. Дұрыс CBA-ны қабылдап, ең төменгі шығын-пайда қатынасы бар баламаны іске асыру арқылы қазіргі жағдайды өзгерту Парето тиімділігін арттыра алады. CBA ең жақсы баламаның ақылға қонымды бағасын ұсына алса да, барлық қазіргі және болашақ шығындар мен пайдаларды толық бағалау қиын; экономикалық тиімділік пен әлеуметтік әл-ауқатта кемелділікке кепілдік беру мүмкін емес. Шығын-пайда талдауының құндылығы жеке шығындар мен пайдаларды бағалаудың дәлдігіне байланысты. Салыстырмалы зерттеулер көрсеткендей, мұндай бағалаулар жиі қателіктерге ұшырайды, бұл Парето және Кальдор-Хикс тиімділігін жақсартуға кедергі келтіреді. Мүдделі топтар оның нәтижесіне әсер ету үшін талдауда маңызды шығындарды қосуға (немесе алып тастауға) тырысуы мүмкін.

Тарих

CBA тұжырымдамасы 1848 жылы Жюль Дюпуидің мақаласына қайнар көз болып, Альфред Маршаллдың кейінгі еңбектерінде ресми тілге келтірілді. Жюль Дюпуи бұл тәсілді алғаш рет "жол немесе көпір салу сияқты жобаның әлеуметтік тиімділігін" есептеу арқылы дамытты. Осы мәселеге жауап беру мақсатында Дюпуи жобадан пайда көретін пайдаланушылардың алатын пайдасын қарастыра бастады. Ол, пайдалылықты өлшеудің ең тиімді жолы – адамның бір нәрсеге төлеуге дайындығын анықтау екенін түсінді. Әрбір пайдаланушының төлеуге дайындығының қосындысын есептеу арқылы Дюпуи көрсеткендей, (көпір, жол немесе канал сияқты) нысанның әлеуметтік пайдасын өлшеуге болады. Кейбір пайдаланушылар төлеуге шамалы ынта білдірсе, ал кейбіреулері көп төлеуге дайын болуы мүмкін, бірақ олардың жиынтығы жобаның тиімділігін көрсетеді. Дюпуи үкіметтің әр пайдаланушыдан олар төлеуге дайын мөлшерде ақы алуын ұсынбағанын атап өткен жөн. Керісінше, төлеуге дайындық жобаның қоғамдық құндылығы немесе пайдасы туралы теориялық негізді құрады. Жобаның құнын есептеу әлдеқайда оңай болды. Материалдар мен еңбектің жалпы сомасын, сондай-ақ кейінгі күтімге кететін шығыстарды ескергенде, жобаның құны анықталады. Осылайша, жобаның шығындары мен пайдасын дәл талдап, негізделген шешім қабылдауға болады. АҚШ-та Инженерлер корпусы CBA қолданысын бастады, ал 1936 жылғы Федералдық Су Жолдары Заңы ұсынылып отырған федералдық су жолдары инфрақұрылымы үшін шығын-пайда талдауын міндетті етті. 1939 жылғы Тасқынды Бақылау Заңы CBA-ны федералдық саясат ретінде орнатуда маңызды рөл атқарды, бұл заң "ешкімге тиесілі болсын, оның пайдасы бағаланған шығындардан асып түсуі керек" деген талапты қойды. Соңғы кезде шығын-пайда талдауы кіберқауіпсіздікке қатысты инвестицияларға қатысты шешімдерде қолданылуда (мысалы, кіберқауіпсіздік инвестицияларына қатысты шешімдер үшін Гордон-Леб моделіне қараңыз).

Мемлекеттік саясат

CBA-ны мемлекеттік саясатқа кеңінен қолдану Ото Экштейннің жұмысымен басталды, ол 1958 жылы CBA-ға әл-ауқат экономикасының негізін салып, оны су ресурстарын дамытуға қолдану жолдарын көрсетті. 1960 жылдары АҚШ-та су сапасы, демалыс саяхаттары және жерді қорғау салаларында қолданылды, сондай-ақ ұлттық парктері сияқты ресурстардың материалдық емес құндылығын бейнелеу үшін опциялық құн туралы ұғым қалыптастырылды. CBA психикалық аурулар, есірткіге тәуелділік, жоғары білім және химиялық қалдықтарға қатысты мемлекеттік саясаттың материалдық және материалдық емес пайдасын бағалау үшін кеңейтілді. АҚШ-та 1969 жылғы Ұлттық экологиялық саясат заңы реттеуші бағдарламалар үшін CBA жүргізуді міндеттеді; содан бері басқа да елдер ұқсас қағидаларды қабылдады. Мемлекеттік саясатқа CBA-ны қолдану бойынша үкіметтік нұсқаулықтарға Канаданың нормативтік-құқықтық талдау жөніндегі нұсқаулығы, Австралияның реттеу және қаржы жөніндегі нұсқаулығы, сондай-ақ АҚШ-тың денсаулық сақтау және төтенше жағдайларды басқару бағдарламалары жөніндегі нұсқаулықтары кіреді.

Көлік инвестициялары

Көлік инвестицияларына қатысты КҚС (пайда-шығын сараптамасы) Ұлыбританияда М1 тас жолы жобасымен басталды және кейіннен Лондон метрополитенінің Виктория желісі сияқты көптеген жобаларда қолданылды. Көлік, қоршаған орта және аймақтар департаменті Бағалаудың жаңа тәсілін (NATA) енгізді. Бұл теңдестірілген пайда-шығын нәтижелерін және егжей-тегжейлі экологиялық әсерді бағалауды ұсынды. NATA алғаш рет 1998 жылғы Жолдарды қарау кезінде ұлттық тас жол жобаларына қолданылды, содан кейін барлық көлік түрлеріне таратылды. Көлік департаменті тарапынан күтіліп, дамытылатын бұл тәсіл 2011 жылы Ұлыбританиядағы көлік бағалауының маңызды құралы болды. Еуропалық Одақтың Алтыншы бағдарламасының бөлігі болған HEATCO (Көлік шығындарын есептеу және жобаларды бағалау үшін үйлесімді еуропалық тәсілдерді әзірлеу) жобасы ЕО мүше мемлекеттерінің көлік бағалау бойынша нұсқауларын қарастырып, маңызды ұлттық айырмашылықтарды анықтады. HEATCO-ның мақсаты – Еуропалық Одақта көлік бағалау практикасын үйлестіруге бағытталған нұсқауларды әзірлеу болды. Транспорт Канада 1994 жылы нұсқаулық жариялау арқылы ірі көлік инвестициялары үшін КҚС-ті қолдануды ынталандырды. АҚШ-тың федералды және штаттық көлік департаменттері әдетте HERS, BCA, Net, StatBenCost, Cal BC және TREDIS сияқты әртүрлі бағдарламалық құралдарды қолдана отырып КҚС-ті қолданады. Қосымша ақпаратты Федералдық тас жолдар басқармасы, Федералдық авиация басқармасы, Миннесота көлік департаменті, Калифорния көлік департаменті (Caltrans) және Көлік зерттеу кеңесінің Көлік экономикасы комитетінен алуға болады.

Дұрыс

Денсаулық сақтау экономикасында CBA жеткіліксіз өлшем болуы мүмкін, себебі адам өмірінің құнын анықтау әдістеріне төлеуге дайындық деңгейі табыс деңгейімен шартты болуы мүмкін. Денсаулық сақтау саясатының әсерін талдау үшін шығын-тиімділік талдауы, QALY және DALY сияқты баламалар көбірек қолданылуы мүмкін. Кейбір қоршаған ортаға тигізетін әсерлер үшін шығын-пайда талдауын тиімділік талдауымен алмастыруға болады. Бұл әсіресе энергия тиімділігін арттыру арқылы энергия тұтынуды азайту сияқты нақты физикалық нәтижеге қол жеткізуді көздеген кезде дұрыс. Тиімділік талдауын қолдану аз күш жұмсауды және уақытты қажет етеді, себебі ол нәтижелерді ақшалай өлшемге ауыстыруды талап етпейді (бұл кейбір жағдайларда қиын болуы мүмкін). Егер қазіргі заманғы шығын-пайда талдауы бензиннен қорғасынды жою, Колорадо өзеніндегі Гранд-Каньонның үстінде және астында орналасқан екі жоспарланған тоғанның құрылысын тоқтату және жұмысшылардың винилхлоридке ұшырауын реттеу сияқты шешімдерге қолданылған болса, онда бұл шаралар іске асырылмаған болар еді (барлығының өте сәтті деп есептелгеніне қарамастан). АҚШ-тың Таза ауа заңына жасалған ретроспективті зерттеулерде пайдасы шығындардан асып түсетін жағдай ретінде сілтеме жасалған, бірақ пайда туралы білім (көбінесе бөлшектік ластануды азайтудың нәтижесінде) көп жылдар өткен соң ғана қолжеткізілді. Іс-қимылдың мақсаттары мен міндеттерін анықтаңыз. Баламалы іс-қимылдарды тізімдеңіз. Мүдделі тараптарды тізімдеңіз. Өлшемді таңдап, барлық шығын мен пайда элементтерін өлшеңіз. Шығындар мен пайданың тиісті уақыт кезеңіндегі нәтижесін болжаңыз. Барлық шығын мен пайданы ортақ валютаға айналдырыңыз. Есептеу мөлшерлемесін қолданыңыз. Қарастырылып отырған іс-қимылдардың қазіргі таза құнын есептеңіз. Сезімталдық талдау жүргізіңіз. Ұсынылған іс-қимылдарды қабылдаңыз. АҚШ-тың реттеу саясатында шығын-пайда талдауы OMB Circular A-4 арқылы реттеледі.

Бағалау

CBA жобаның оң немесе теріс салдарларын өлшеуге бағытталған. Ұқсас тәсіл жалпы экономикалық құндылықты экологиялық талдауда да қолданылады. Пайда да, шығындар да алуан түрлі болуы мүмкін. Шығын-пайда талдауларында шығындар көбінесе толыққанды көрсетіледі, себебі нарық деректері жеткілікті. Жобаның таза пайдасына шығындарды үнемдеу, халықтың төлеуге дайындығы (яғни, халықтың саясаттың нәтижелеріне заңдық құқығы жоқ екендігі) немесе саясаттың әлеуметтік әсері үшін өтемақы алуға дайындығы (яғни, халықтың саясаттың нәтижелеріне құқығы бар екендігі) кіруі мүмкін. Пайдаларды бағалаудың негізгі принципі – әсерге ұшыраған барлық тараптарды анықтап, олардың әл-ауқатына тиетін оң немесе теріс құндылықты (көбінесе ақшалай) есепке қосу. Саясаттың әл-ауқатқа тигізетін әсерін өтеу үшін жеке тұлғаға қажетті нақты соманы анықтау қиын. Саясатқа байланысты өтемақыны бағалау үшін көбінесе сауалнамалар (жарияланған пікірлер) немесе нарық мінез-құлқы (көрсетілген пікірлер) қолданылады. Жарияланған пікірлер, мысалы, экологиялық ерекшелік үшін төлеуге дайындықты бағалаудың тікелей жолы болып табылады. Алайда, сауалнамаға жауап берушілер өздерінің нақты пікірлерін дұрыс жеткізбеуі мүмкін, ал нарық мінез-құлқы нарықтан тыс әл-ауқатқа тигізетін маңызды әсер туралы ақпаратты қамтамасыз етпейді. Көрсетілген пікір – бұл төлеуге дайындықты бағалаудың жанама тәсілі. Адамдар әр түрлі экологиялық сипаттамалары бар тауарларды таңдау арқылы, қоршаған орта факторларына берілген құндылықты көрсетеді. Жол қауіпсіздігі шараларын немесе өмірді сақтайтын дәрі-дәрмектерді бағалау кезінде адам өмірінің құндылығы туралы пікірлер қарама-қайшылық тудыруы мүмкін. Мұндай қарама-қайшылықты болдырмау үшін шығын-тиімділік талдауы сияқты ұқсас әдіс қолданылуы мүмкін, онда пайда ақшалай емес бірліктерде, мысалы, сапаға түзетілген өмір жылдарымен көрсетіледі. Жол қауіпсіздігін өмір құнына ақшалай баға бермей, сақталған әрбір өмір үшін келіп түсетін шығын арқылы өлшеуге болады. Дегенмен, ақшалай емес көрсеткіштер маңызды айырмашылықтары бар саясатты бағалауда шектеулі пайдалы. Саясаттан қосымша пайдалар да туындауы мүмкін, ал сақталған өмірдің құны сияқты көрсеткіштер CBA-дан өзге баламаларды бағалауда маңызды рөл атқаруы мүмкін. Кейбір жағдайларда, пайда көрсеткіші өзгергеннен кейін, шығын-пайда талдау стратегиясы шара ретінде толығымен қабылдана қоймайды. 1980 жылдары жұмысшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін АҚШ Жоғарғы соты инвестицияның қайтарымын ескермей, белгілі бір стандарттарға сәйкес келетін ең төменгі шығынды анықтау туралы маңызды шешім қабылдады. Тағы бір өлшем – қоршаған ортаны бағалау, ол 21 ғасырда әдетте адамдарға экожүйелік қызметтерді бағалау арқылы жүзеге асырылады (мысалы, ауа мен судың сапасы және ластану). Бизнес репутациясы, нарыққа ену немесе ұзақ мерзімді кәсіпорын стратегиясын үйлестіру сияқты басқа да материалдық емес әсерлерге де ақшалай құндылықтар берілуі мүмкін.

Уақыт және дисконттау

CBA әдетте ақшаның уақыт құнын есептеуді пайдалана отырып, барлық қатысты шығындар мен пайдаларды бірдей уақыт өлшеміне келтіруге тырысады. Бұл көбінесе болашақтағы күтілетін шығындар мен пайдалар ағынын дисконттау ставкасымен қазіргі құнға аудару арқылы жасалады, ал таза қазіргі құн былай анықталады: Осы есептеу үшін дисконттау ставкасын таңдау субъективті болып табылады. Төменгі ставка қазіргі және болашақ ұрпақтарды тең бағалайды. Жоғары ставкалар (мысалы, нарықтық кірістің ставкасы) адамның қазіргі уақытқа басымдық беруін немесе гиперболалық дисконттауын көрсетеді: олар жақын болашақта алатын ақшаны алыс болашақта алатын ақшадан жоғары бағалайды. Эмпирикалық зерттеулер адамдардың болашақ пайданы осы есептеулерге ұқсас тәсілмен жеңілдетіп есептейтінін көрсетеді. Бұл таңдау ұзақ мерзімді әсер ететін шараларды бағалауда маңызды айырмашылық тудырады. Мысалы, акциялар бойынша сыйақылық парадокс келтірілуі мүмкін, ол тәуекел мен белгісіздікті ескергеннен кейін акциялар бойынша ұзақ мерзімді кірістің күтілгеннен жоғары болуы мүмкін екенін көрсетеді. Егер осылай болса, дисконттау ставкасын анықтау үшін нарықтық кірістілік ставкалары қолданылмауы керек, өйткені олар алыс болашақты төмен бағалайды.

Дисконттық мөлшерлемені таңдау әдістері

Қоғамдық саудадағы компаниялар үшін жобаның дисконттық мөлшерлемесін компанияның өзіндік капиталына қажетті кірістілікті анықтау үшін тепе-теңдік активтерді бағалау моделін қолдану арқылы табуға болады, содан кейін берілген жобаның тәуекел профилі компанияның тәуекел профиліне ұқсас деп есептеуге болады. Көп қолданылатын модельдерге капитал активтерін бағалау моделі (CAPM) және Фама-Френч моделі жатады, онда терминдер факторлық жүктемелерге сәйкес келеді. Мұндай әдістердің жалпылама түрі арбитраждық бағалау теориясында кездеседі, ол қажетті кірістілікті есептеуде кез келген санындағы тәуекел премиумдарын пайдалануға мүмкіндік береді.

Тәуекел және белгісіздік

Жоба нәтижелерімен байланысты тәуекелдер көбінесе ықтималдықтар теориясы арқылы шешіледі. Оны дисконттық ставкаға еңгізуге болыса да (уақыт өте келе белгісіздік артуымен), әдетте ол жеке қарастырылады. Агенттердің тәуекелден қашуына ерекше мән беріледі: олар жоғары күтілетін кірісі бар болса да, үлкен белгісіздікке қарағанда аз белгісіздікке басымдық береді. CBA параметрлеріндегі белгісіздік сезімталдық талдауы арқылы бағаланады, ол параметрлер өзгергенде нәтижелердің қалай өзгеретінін көрсетеді. Тәуекелді формалды түрде талдау үшін Монте-Карло әдісі де қолданылуы мүмкін. Дегенмен, тіпті төменгі деңгейдегі белгісіздік те жобаның сәтті аяқталуына кепілдік бермейді.

АҚШ әкімшіліктерімен CBA

АҚШ-тың реттеу процесіндегі CBA қолданысының кеңеюі жиі президент Рональд Рейганның әкімшілігімен байланыстырылады. АҚШ саясатын қалыптастыруда CBA бірнеше онжылдықтар бұрын пайда болғанмен, Рейганның 12291-ші жарлығы оны реттеу процесінде міндетті етуге бағытталды. Дерегуляция платформасымен сайлау кампаниясын өткізгеннен кейін, ол 1981 жылы Жарлық шығарды, ол Ақпарат және реттеу істері жөніндегі кеңсеге (OIRA) агенттіктердің ережелерін қарауға және федералдық агенттіктерге жылдық әсері 100 миллион доллардан асса, реттеу әсерін талдауды жүктеуге уәкілеттік берді. 1980-ші жылдары CBA-ны сынап-қараулар, академиялық және институционалдық тұрғысынан пайда болды. Негізгі үш сын: CBA саяси мақсаттарға қолданылуы мүмкін. Қосымша шығындар мен пайданы салыстырудың пайдалылығы туралы пікірталастар саяси немесе философиялық мақсаттарды, ережелер мен нормаларды қабылдаудан жалтарту үшін пайдаланылуы мүмкін. CBA мәні бойынша реттеуге қарсы, демек, бұл бейтарап емес құрал. Саясаттың әсерін ақшалай өлшемге келтіру, өлім-жітім тәуекелдерін және таралымдық әсерлерді бағалау үшін тиімсіз құрал болып табылады. CBA-ны жүзеге асыруға қажетті уақыттың ұзақтығы маңызды кешігулерге әкелуі мүмкін, бұл саясатты реттеуге кедергі келтіреді. Бұл сын 1990-шы жылдары Клинтон әкімшілігі кезінде де жалғасты. Клинтон өзінің 12866-шы жарлығымен реттеуге қарсы ортаны одан әрі күшейтті. Жарлық Рейганның кейбір тұжырымдамаларын өзгертті, шығындарды ақтауды (асып түсуді емес) талап етті және талдауға "дискриминацияны немесе қиянатты азайтуды" қосты. CBA-ға қатысты сын (белгісіздік бағалары, болашақ құндылықтарды есепке алу және тәуекелді есептеуді қоса алғанда) оның реттеу процесінде рөл атқаруы тиіс емес деген пікірді қолдау үшін пайдаланылды. Регулятивтік процесте CBA қолданысы Обама әкімшілігі кезінде де жалғасты, сонымен қатар оның практикалық және объективті құндылығы туралы пікірталас та болды. Кейбір сарапшылар саясатты қалыптастыруда CBA қолдануына қарсы, ал оны қолдайтындар талдау мен есептеулерді жақсартуды ұсынады.

Сындар

Экономикадағы тұжырым ретінде шығын-пайда талдауы көптеген мемлекеттік құрылыс және үкіметтік шешімдер үшін құнды бағалау өлшемі болды, бірақ оның қолданылуы біртіндеп бірқатар кемшіліктері мен шектеулерін көрсетті. Оған жауап ретінде көптеген сын тұжырымдары айтылды. Олар шығындар мен пайданың таралуын өлшеу, болашақ ұрпақтар үшін шығындар мен пайданы есепке алу және табыстың шекті пайдалылығының төмендеуін қамту сияқты мәселелерді қамтиды. Бұдан өзге, шығын-пайда талдауына ғана сүйену жобаның көп қырлы құндылық факторларын назардан тыс қалдыруға алып келуі мүмкін.

Тарату

Кейбір салалар бойынша КБА сынға ұшырады, себебі ол тарату мәселелерін ескермейтін Калдор Хикс критериіне сүйенеді. Яғни, белгілі бір саясат немесе жоба іске асырылғанда кім пайда көретіні және кім зиян көретініне қарамастан, оң таза пайда маңызды болып табылады. Phaneuf және Requate осыны былай түсіндірді: "Қазіргі КБА кіріс тарату мәселелерін қарастырмай, тиімділік туралы айғақтар беру үшін Калдор Хикс критерийлерін пайдаланады. Бұл экономистерге әділеттілік мәселелерін талқылаудан жаңылдырып, шығындар мен пайданы өлшеумен айналысуға мүмкіндік берді". Қойылған мәселе – бірнеше саясаттардың пайдасы тұрақты түрде бір топ адамдарға тиіп, КБА бұрын пайда көргендерге немесе үнемі шеттетілгендерге көмектесу арасында айырма жасамайды. Прогрессивті салық салу сияқты саяси шешімдер осы мәселелерді шешуге көмектесе алады.

Дисконттық және болашақ ұрпақтар

Басқалар болашақ шығындар мен пайдаларды жеңілдету (арзандату) практикасын түрлі себептермен сынаған, соның ішінде климаттың өзгеруі және басқа да экологиялық зиянның болашақтағы ұзақ мерзімді салдарының төмен бағалану мүмкіндігі және мұндай практиканың болашақ ұрпақтардың қалауларын ескермеуі мүмкін екендігі де бар. Кейбір ғалымдар жеңілдетуді қолдану КБТ-ны болашақ ұрпақтарға қатысты бұрмалап, климаттың өзгеруінің зиянды әсерін азайтады деп санайды. Климаттың өзгеру мәселесінің маңыздылығы артуы КБТ-да жеңілдету практикасын қайта қарауға себеп болды.

Шекаралық пайдалылық

Негізгі сын табыс шегінің азаюынан туындайды. Бұл сынға сәйкес, CBA-да салмақтар қолданбаған жағдайда, бәрі бірдей "маңызды" емес, керісінше, төлем қабілеті жоғары адамдарға үлкен салмақ беріледі. Мұның бір себебі – жоғары табысты адамдар үшін бір ақша бірлігінің құндылығы төмен табысты адамдарға қарағанда төмендеу, сондықтан олар өздеріне пайдалы өзгерістер жасау үшін осы бірліктерден бас тартуға көбірек дайын. Бұл агенттер арасында теңдік жоқтығын білдіреді, яғни, бірдей абсолютті ақшалай пайдадан кейбір адамдар көбірек үлкен пайда көреді. Кез келген әл-ауқат өзгерісі, оң немесе теріс болсын, жоғары табысты адамдарға қарағанда төмен табысты адамдарға күштірек әсер етеді, тіпті нақты ақшалай әсері бірдей болса да. Тағы бір әдіс – төлеуге дайындықтың пайызын пайдалану, онда төлеуге дайындық жалпы табыс немесе байлықтың пайызы ретінде өлшенеді, бұл табыс айырмашылығын ескереді. Бұл құндылық факторларын салмақ ретінде бағалау және өлшеу қиын, бірақ шығын-пайда талдауы осы факторларды толыққанды қарастыра алмауынан кемшілік көреді, сондықтан әлеуметтік әл-ауқат туралы шешімдердің толықтығы мен дұрыстығына нұқсан келтіреді. Сондықтан, жоғары бағалау стандартына ие жобалар үшін осы кемшіліктерді толықтыру және жобаның қоғамға тигізетін әсерін жан-жақты және кешенді түрде бағалау үшін басқа бағалау әдістерін қолдану және оларға сілтеме жасау қажет.