Ж.Р.Р. Толкиннің әйелі мен шабыты: Эдит Мэри Толкин (1889–1971)

Кіріспе

Ж. Р. Р. Толкиннің әйелі және музасы (1889–1971)

Эдит Мэри Толкин (Братт; 21 қаңтар 1889 – 29 қараша 1971) – ағылшын әйелі, жазушы Ж. Р. Р. Толкиннің әйелі ретінде танымал. Ол оның «Орта Жер» әлеміндегі Лүтиэн Тинувиэль және Арвен Ундомиэль кейіпкерлеріне шабыт берген.

Ерте өмір

Эдит Братт 1889 жылғы 21 қаңтарда Глостерде дүниеге келді. Оның анасы Фрэнсис Братт 30 жаста, үйленбеген және жергілікті аяқ киім және етік жасаушының қызы болған. Хамфри Карпентердің сөзіне сәйкес, Фрэнсис Братт ешқашан тұрмысқа шықпаған, ал Эдиттің әкесінің аты оның туу туралы куәлігінде көрсетілмеген. Дегенмен, Фрэнсис оның суретін сақтап, оның есімі Братт отбасында белгілі болған. Бірақ Эдит өзінің некеден тыс туғанын жақсы білгендіктен, балаларына әкесінің есімін ешқашан айтпады. Кейінгі зерттеулер Эдиттің әкесі Бірмингемде қағаз саудасымен айналысқан Альфред Фредерик Уоррилоу екенін анықтады, ол бұрын Фрэнсис Братты қызы Нелли Уоррилоуға гувернант ретінде жұмысқа алған. Уоррилоу 1891 жылы қайтыс болғанда, өсиеті бойынша Фрэнсисті жалғыз мұрагер ретінде тағайындады. Эдиттің тәрбиесімен анасы және туысы Дженни Гроув (Сэр Джордж Гроувпен туысқан) айналысты, олар Бірмингем маңындағы Хансвортта тұрды. Хамфри Карпентердің айтуынша, Эдиттің дүниеге келуі аймақтағы әңгімелердің тақырыбына айналған. Фрэнсис Братт қызы 14 жасқа келгенде қайтыс болды, ал Эдит Эвешемдегі Дрезден үйі пансионатына жіберілді. Мектепті Дрезденде музыка білімін алған Уотс әпкелері басқарды. Мектепте қатаң тәртіп болғанына қарамастан, Эдит оны жылы лебізбен есінде сақтады. Дрезден үйі мектебінде Эдит "перісімен фортепиано ойнауға деген құштарлығы мен дарынын дамытты". Оқуын бітірген соң, Эдиттен концерттік пианист немесе кемінде фортепиано сабақтарын беруші болуы күтілді. Осы мәселені ойластырып, Эдиттің қамқоршысы, адвокат Стивен Гатли, оған миссис Фолкнердің 37-ші Герцогиня жолындағы пансионатында бөлме тапты.

Сүйісу

37-ші Дучес Роудтағы пансионат "көктемді, жыртқышпен қапталған, лас перделермен ілінген үй еді". Ол Фолкнер ханымның меншігінде және басқаратын, оның күйеуі Луис "өз тауарларын жақсы көретін шарап сатушы" болды. Фолкнер ханым да католик және жақын маңдағы Бирмингем ораториясына қарасты шіркеудің "белсенді мүшесі" болды. Фолкнер ханым музыкалық кештерді өткізді, оларға көбінесе ораторияның діни қызметкерлері қатысқан. Ол сололықтарды сүйемелдейтін Эдит деген пианистке қуанышты болды. Алайда Эдит әнді үйренуге тырысқан сайын, Фолкнер мырза "тақ және арпеджолар басталғанда, бөлмеге кіріп, "Қазірге жетерлік, сүйікті Эдит!" деп айтатын. Кейінгі жылдары Эдит балаларына 37-ші Герцогиня жолындағы өмірі "айтарлықтай шектеулі" екенін айтты. Бірде "өмір бойы театрдан рақат алған" Эдит Корольдік театрда өтетін кешкі концертке баратынын мәлімдеді. Оған жауап ретінде Фолкнер ханым оған: "Ол бейтаныс адамдармен сөйлесу қаупіне жол бермеу үшін үзіліс кезінде оқуға арналған кітапты алып кетуі керек!" - деді. Эдит Толкинмен алғаш рет 1908 жылдың басында кездесті, ол мен оның кіші інісі Хиллари олардың қамқоршысы, әкесінің 37-ге көшірілді. Франсис Ксавье Морган, Бирмингем ораториясының қызметкері. Сол кезде Толкин отбасында Рональд деп аталатын, 16 жаста, ал Эдит 19 жаста болатын. Алайда, Хамфри Карпентердің айтуынша, жыл соңына дейін олардың қарым-қатынасы Толкиннің қамқоршысына белгілі болды. Эдитті Толкиннің мектептегі жұмысынан алаңдатушы ретінде көріп, оның англикан дініне алаңдаған ол, Толкин 21 жасында заңды ересек болғанға дейін олардың арасындағы кез-келген байланысқа тыйым салды. Толкин бұл нұсқауды, Морган атаның қамқорлығы кезінде, өрескел түрде орындады. Эдиттің заңды қорғаншысы, адвокат Стивен Гетли, оның Челтенхэмге көшіп, отбасы досы, адвокат С. Х. Джессоп пен оның әйелімен бірге тұруын қамтамасыз етті. Эдит Джессоптардың кең үйінде салыстырмалы түрде жайлы өмір сүрді және оған қызметшілер қызмет етті. Фолкнердің үйінде болмағандай, ол Джессоптың үлкен фортепианосында өз ойын ойнай алды. Эдит сонымен қатар жергілікті Англия шіркеуінде орган ойнады, кейіннен ол өзінің өмір бойы арқа проблемалары үшін кінәлады. Ол сонымен қатар Примроза лигасына қосылды және жергілікті Консервативтік партияның кездесулеріне қатысты. Алайда жергілікті викарийден басқа, Джессоптар аз қонақтарды қабылдады және мектептегі досы Молли Филдтен басқа, Эдит өз жасындағы серіктестікті аңсаған. Эдит үй иесіне "Джесоп аға" және "Джесоп әпке" деп жылы сөйлегенмен, кейінірек балаларына: "Ол - ашулы, бірақ жүрегі әлсіз бір бала. Ол әйеліне үстемдік жүргізді, ал ол өз кезегінде Эдитке өзін ашуланбауын өтінді. Эдит өзінің күйзелісін көбінесе фортепианода, мысалы Шуберт импромптуасы немесе Бетховен сонатасы сияқты күшті және қозғаушы музыкада ойнайтынын айтты. Ол сондай-ақ музыканы сауатты көшіріп шығаруға да көп уақыт жұмсайды. Оның бір-екі альбомы әлі күнге дейін сақталған, бұл оның классикалық музыкадан бастап сол кездегі жеңіл балладаларға дейінгі дәмі туралы көрсетеді ". Алайда, өзінің жиырма бірінші туған күні кешке Толкин Эдитке өзінің махаббатын мәлімдеп, оған үйленуге өтініш білдірген хат жазды. Ол жақында досы Моллидің ағасы, Уорвикширдің фермері Джордж Филдпен ұзатылып қалғанын айтты, бірақ ол мұны тек "қалтада" сезінгендіктен және Толкин оны ұмытып кеткен деп сенгендіктен жасағанын білдірді. Бір аптаның ішінде Толкин Челтенхэмге жолға шығады, Эдит оны теміржол станциясында қарсы алады. Сол күні Эдит өзінің сақинасын қайтарды және оның орнына Толкинге тұрғанын жариялады.

The boarding house at 37 Duchess Road "was a gloomy, creeper covered house, hung with dingy lace curtains". It was owned and operated by Mrs. Faulkner, whose husband Louis was "a wine merchant with a taste for his own wares". Mrs. Faulkner was also a Roman Catholic and "an active member" of the parish attached to the nearby Birmingham Oratory. Mrs. Faulkner hosted musical soirées which were often attended by the Oratory's priests. She was delighted to have, in Edith, a pianist to accompany the soloists. Whenever Edith attempted to practise, however, Mrs. Faulkner "would sweep into the room as soon as the scales and arpeggios began", and say, "Now, Edith dear, that's enough for now!" In later years, Edith told her children that her life at 37 Duchess Road was "rather restricted". Once, Edith, who "had a lifelong enjoyment of the theatre", announced that she was going to a matinée at the Theatre Royal. In response, Mrs. Faulkner told her that, "she must take a book to read in the interval to avoid the risk of being talked to by strangers!" Edith first met Tolkien early in 1908, when he and his younger brother Hilary were moved into 37 Duchess Road by their guardian, Fr. Francis Xavier Morgan of the Birmingham Oratory. At the time Tolkien, known within his family as Ronald, was 16 years old and Edith was 19. According to Humphrey Carpenter,

However, before the end of the year the relationship had become known to Tolkien's guardian. Viewing Edith as a distraction from Tolkien's schoolwork and bothered by her Anglican religion, he forbade any contact between them until Tolkien became a legal adult at 21. Tolkien grudgingly obeyed this instruction to the letter while Father Morgan's guardianship lasted. Edith's legal guardian, solicitor Stephen Gately, arranged for her to move to Cheltenham to stay with a family friend, solicitor C. H. Jessop and his wife. Edith lived in relative comfort in the Jessop's spacious house and was waited upon by servants. Unlike at Mrs. Faulkner's house, she could play to her content upon the Jessop's grand piano. Edith also played the organ at her local Church of England parish, which she later blamed for her subsequent lifetime of back problems. She also joined the Primrose League and attended local Conservative Party meetings. Aside from the local Vicar, however, the Jessops hosted few visitors and, aside from her school friend Molly Field, Edith felt starved for companionship of her own age. Even though Edith affectionately called her hosts "Uncle Jessop" and "Auntie Jessop", Edith later told her children that her host was "a martinet with a strong temper and a weak heart. He dominated his wife, who in turn begged Edith not to cross him. Edith said she would often work out her frustrations on the piano, playing something powerful and stirring, such as a Schubert Impromptu or a Beethoven Sonata. She also spent hours copying music meticulously. One or two of her albums still remain, showing her taste ranging from Classical music to the lighter ballads of the time." However, on the evening of his twenty first birthday, Tolkien wrote a letter to Edith, which contained a declaration of his love and asked her to marry him. She replied saying that she had recently become engaged to her friend Molly's brother, Warwickshire farmer George Field, but implied that she had done so only because she felt, "on the shelf", and believed that Tolkien had forgotten her. Within a week, Tolkien journeyed to Cheltenham, where Edith met him at the railway station. That day, Edith returned her ring and announced her engagement to Tolkien instead.

Неке

Ата-аналарының балалары Джон мен Присцилланың айтуынша, "олардың қамқоршылары ынтасыз болды, бірақ Франциск әке ақырында батасын берді". Джон мен Присцилла Толкиндер кейіннен әкесі Оксфорд университетінде оқып жүргенде, "Франциск әке кейде Бірмингемнен келіп, бірде Эдиттің де серігі болды. Ол поезд Банбериде тоқтағанын есіне алды, және Франциск әке Банбери торттарын алуға талап етті – жергілікті дәмділік, олар өте майлы еді. Май барлық жерге себіліп, қатты жағдай туғызды". Сонымен қатар, Эдит қалыңдықтан кейін Толкиннің талабымен Рим католиктігіне өтуін жариялады. Оның "Джессоп атасы", "оның жасындағы және сыныптастарының көптегені сияқты, католиктерге күшті қарсылық білдіргендіктен", Эдит, оның шаршаңқы мінезінен қорқып, бастапқыда күйеуінің талаптарына қарсы тұрды. Эдиттің ой-пікірлеріне қарамастан, Джессоп оның қорқатынындай ашуланып, оны бірден үйден қуды. Ата-аналарының балалары Джон мен Присцилла Толкиннің айтуынша, "Ол өзінің туысы Дженни Гроувпен және оның иті Сэммен Уорвик қаласында жалға алынған үй тапты. Отбасында "Ие тәте" деп танылған Дженни Эдитке екінші ана болды және оның төрт баласына әжеге ең жақын адам болды". Уорвикке келгенде Эдит өзінің піаносы болғанына қуанды, оны артритке шалдыққанша таңдаулы түрде ойнады. Толкиндер 1916 жылдың 22 наурызында Уорвик қаласындағы Вест-стриттегі Әулие Марияның Таза тұйық католик шіркеуінде үйленді, ал 2018 жылдың шілдесінде осы оқиғаны еске алу үшін шіркеуге көк тақта орнатылды. Олардың бір апталық бал айы Солтүстік Сомерсеттегі Клеведон қаласында өтті, соның ішінде Чеддар үңгірлеріне сапар да кірді. Тойдан кейін көп ұзамай Толкин Британ армиясының Отлидегі сигналдау мектебінде оқуға түсті, және оның әскери лагеріне мүмкіндігінше жақын болу үшін Эдит өзінің туысы Дженни Гроувпен бірге Грейт Хейвуд ауылындағы коттеджге көшіп, 1916 жылдың сәуірінен 1917 жылдың ақпанына дейін тұрды. Той ораза айында болғандықтан, тек неке қию рәсімі ғана орындалды, ал үйлену тойы емес; жұп Ұлы Хейвудтағы Әулие Жан Баптист шіркеуінде неке батасын алды. 1941 жылы ұлы Майклға жазған хатында Толкин әйелінің жұмысы жоқ, ақшасы аз және Ұлы соғыста қаза болу мүмкіндігінен басқа перспективасы жоқ адамға үйленуге дайындығына таңданысын білдірді.

According to the couple's children John and Priscilla, "Their respective guardians were not enthusiastic, although Father Francis eventually gave his blessing." John and Priscilla Tolkien later wrote that while their father was attending Oxford University, "Father Francis sometimes came to visit from Birmingham, once chaperoning Edith. She remembered the train stopping at Banbury and Father Francis insisted upon buying Banbury cakes – the local delicacy – which were very greasy. The grease got everywhere and caused considerable confusion." Also following her engagement, Edith announced that she was converting to Roman Catholicism at Tolkien's insistence. Because her "Uncle Jessop", "like many of his age and class, was strongly anti Catholic", Edith, who feared his explosive temper, at first resisted her fiancé's demands. Despite Edith's misgivings, Jessop was every bit as enraged as she had feared and instantly turned her out of the house. According to the couple's children John and Priscilla Tolkien, "She found a rented house with her cousin, Jenny Grove, and her dog, Sam, in Warwick Jenny, known in the family as 'Auntie Ie', became a substitute mother to Edith and the nearest thing her four children had to a grandmother." While at Warwick, Edith was also overjoyed to have her own piano, which she continued to play until arthritis forced her to give it up. The Tolkiens were married in the Catholic Church of St Mary Immaculate on West Street in Warwick on 22 March 1916 and a blue plaque was unveiled at the church in July 2018 to commemorate this. Their week long honeymoon was spent at Clevedon, in North Somerset, and included a visit to the Cheddar Caves. Soon after their wedding, Tolkien commenced a course at the British Army signals school at Otley, and in order to be as close to his military camp as possible, Edith moved with her cousin Jennie Grove to a cottage in the village of Great Haywood, where she lived from April 1916 to February 1917. Due to their wedding occurring during Lent, only the Marriage Service and not the Nuptial Mass had been performed; the couple received a nuptial blessing at the Roman Catholic Church of St John the Baptist, in Great Haywood. In a 1941 letter to their son Michael, Tolkien expressed admiration for his wife's willingness to marry a man with no job, little money, and no prospects except the likelihood of being killed in the Great War.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Кейіннен Толкин Ланкашир фюзелиерлері құрамына екінші лейтенант болып тағайындалды, және британдық экспедициялық күштердің 25-ші дивизиясының 11-ші (қызметтік) батальонына ауысты. Бірмингемдегі Плуг & Харроу қонақ үйінде Эдитпен соңғы түнді өткізгеннен кейін, Толкин Фолкстондағы әскер кемесіне барып, 1916 жылдың 4 маусымында Францияға жетті. Кейін ол былай деп жазды:

Сомм шайқасы кезінде Толкиннің қызметі Эдит үшін қатты стресс тудырды. Оның балалары Джон мен Присцилланың айтуынша: "Анамыз, мыңдаған адамдар сияқты, Рональдтың жіберген хабарларын күткен. Олар ресми формада келді, және хат авторының тірі екенінен басқа ештеңе айту қиын болды. Сондықтан ата-анамыз жеке нүктелерден тұратын код ойлап тапты. Эдит Францияның үлкен картасын қабырғаға іліп, Рональдтың қай жерде екенін шамамен біле алатын. Осы кезеңде ол Хиларидің жақын туысы болудың қосымша жауапкершілігін мойындады: ол Уорвикшир Корольдік полкінде қарапайым сарбаз ретінде қызмет етіп, танымал Пасшендейл қырқасынан жабдықты тасымалдауға көмектескен кезде бірнеше жеңіл сынық жарақаттар алды. Ол жарақаттанған сайын Эдит телеграмма алатын".

Соғыстан кейінгі

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Толкиндердің тағы үш баласы дүниеге келді: Майкл Хилари Реуэль (1920 жылдың қазаны – 1984), Кристофер Джон Реуэль (1924–2020) және Присцилла Энн Реуэль (1929–2022).

Өлім

Эдит Толкин 1971 жылдың 29 қарашасында 82 жасында Борнмут қаласында қайтыс болды және Оксфордтағы Вулверкот зиратында жерленді. Ол қайтыс болғаннан кейін 21 ай өткен соң Толкин де оның қабіріне қойылды.

Мұра

Толкиндердің есімдерінің астында, олардың қабірінде Берен мен Лутиен кейіпкерлерінің есімдері жазылған: Орта Жердің жырларында Лутиен – Илуватардың барлық балаларының арасындағы ең әдемісі болды және өлімсіздіктен бас тартып, өлшеулі жауынгер Беренге деген махаббаты үшін оған қол жеткізді. Берен қараңғы әмірші Морготтың әскеріне түскенде, Лутиен оны құтқару үшін сөйлейтін қасқыр Хуанның үстіне мініп келді. Соңында, Берен жынды құрт Кархаротпен болған шайқаста қаза тапқанда, Лутиен, Орфей сияқты, Валар құдайларына жүгініп, жақынына қайта тірілуге көндірді. Эдит қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Толкин ұлы Кристоферге хат жазып, төмендегіні жазды.

Танымал мәдениетте

Эдит Толкин 2019 жылғы «Толкин» атты тамыр тарихында актриса Лили Коллинз сомдады.