Кіріспе

Орыс халық биі "Камаринская" (Ланг ру) – дәстүрлі орыс халық биі, бірақ бүгінде ол көбінесе орыс композиторы Михаил Глинканың осы аттас шығармасымен танымал. 1848 жылы жазылған Глинканың "Камаринскаясы" – орыс халық әндеріне толыққанды негізделген және музыканың формасын анықтау үшін осы жанрдың композициялық принциптерін қолданған алғашқы оркестрлік туынды болды. Оның тұңғыш көрсетілімі 1850 жылдың 15 наурызында өтті. Бұл шығарма Батысқа бағытталған Пётр Ильич Чайковскийден бастап, "Бес" деп аталған ұлтшылдар тобына дейінгі ресей композиторларының келесі буыны үшін үлгі болып саналды, сонымен қатар шетелде, әсіресе француз композиторы Гектор Берлиоздың жоғары бағасын алды.

Дәстүрлі Камаринская

Музыколог Ричард Тарускиннің айтуынша, дәстүрлі Камаринская – "шапшаң би күйі", әлдебір найгриш деп те аталады. Оның ерекшелігі – үш тактіден тұратын ұзындығы, мұны аспапшы Moto perpetuo стилінде, сансыз вариациялармен орындайды. Бұл күй көбінесе "Казатский" деп аталатын отырып билеуге сүйемелдейді (әсіресе, Батыста ол романтикалық түрде казактармен байланыстырылады) және оны әдетте скрипкашы, балалайкашы немесе концерттің шебері орындайды.

Глинканың Камаринская

Михаил Глинка "Камаринскаяны" 1848 жылы жазды. Ол толығымен орыс халық әндеріне негізделген алғашқы оркестрлік туынды ретінде әйгілі болды.

Құрамы

Глинканың "Камаринская" әні екі тақырыпқа негізделген: баяу күйеу жігіт әні "Из за гор" ("Таулар артындағы") және атауымен белгілі наигрыш. Бұл екінші ән – остинто әуенімен орындалатын аспаптық би. Бұл әуен бишілер қимылдай алатынша қайталанып тұрады. Глинка "Из за гор" әнімен бастайды, сосын "Камаринскаяны" қарама-қарсы тақырып ретінде енгізеді. Ол күйеу жігіт әніне оралу үшін көшуді пайдаланады және екі тақырыптың арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Ол тақырыпты 75 рет қайталайды, ал осы уақытта фондық материалды – аспаптық дыбыстарды, гармонияны және контрапунктті өзгертеді. Осылайша ол бидің бастапқы мінезін сақтайды және оркестрлік өңдеудің шығармашылық вариацияларымен толықтырады.

Чайковскийге әсері

Санкт-Петербург консерваториясынан батыс үлгісінде музыкалық білім алған Пётр Ильич Чайковский өзінің "Дауыл" атты студенттік увертюрасында халық әндерін пайдаланған. Дегенмен, 1870 жылдардың басында ол халық әндерін толыққанды симфониялық материал ретінде қолдануға қызығушылық танытты. Осы тұрғыда Чайковскийдің ең үлкен қарызы Глинканың "Камаринская" шығармасына болды. Ол "Камаринская" да орыс симфониялық музыкасының барлық мектебінің ядросы жатыр деп сенді, "сияқты, бүкіл емен ағашы емен бұршағында болады", – делінген 1888 жылғы оның күнделігінде. Чайковскийдің осы қызығушылығы 1872 жылы жазылған Екінші симфониясына әкелді. Композитордың досы, сондай-ақ Мәскеудің танымал музыка сыншысы Николай Кашкин, Чайковскийдің осы шығармасында үш украин халық әнін тиімді пайдаланғандықтан, оны "Кіші Ресейлік" (Малороссийская, Малороссийская) деп атады. Сол кезде Украинаны көбінесе "Кіші Ресей" деп атаған. Премьерада сәтті орындалған симфония Мили Балакирев басқаратын ұлтшыл орыс композиторларының "Бес" тобының да жоғары бағасын алды. Чайковский үшін "Камаринская" симфониялық құрылымда халық әндерінің шығармашылық мүмкіндіктерінің көрінісі болды, түрлі гармониялық және контрапункттік үйлесімдерді пайдаланды. Бұл шығарма сондай-ақ, инерцияға немесе қайталауға жол бермей, мұндай құрылымды қалай жұмыс істеуге болатынын көрсетті. Бір биографтың айтуынша, халықтық материалды дамыту – "Чайковский жасаған ең құнарлы туынды". Алайда, "Камаринская" болмаса, Чайковский финалды құруға негіз таба алмайтынын білген.