Кіріспе

Канадалық-американдық джаз пианисті Иан Эрнест Гилмор Эванс (туған тегі Грин; 13 мамыр 1912 – 20 наурыз 1988)

Ерте өмір

Гил Эванс 1912 жылғы 13 мамырда Канаданың Торонто қаласында Маргарет Джулия МакКонахи отбасында дүниеге келді. Эванстың әкесі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ отбасының досы оның Эванс туғанға дейін қайтыс болған дәрігер болғанын айтты. Ол 1930 жылы бітірген Стоктон орта мектебінде оқыды. Осы кезеңде Эванстың әкесі Батыс Тынық мұхиты темір жолында жұмысқа орналасты, ал Эванс достарымен бірге тұрып, кейін пансионатта бөлме жалдады. Бітірген соң Эванс Стоктон қаласындағы Тынық мұхиты колледжіне түсті, бірақ кейін Модесто қаласындағы кіші колледжге ауысты. Эванс ерте жасынан музыкаға қызығушылық танытып, радио мен пластинкалардан Дьюк Эллингтон, Луи Армстронг және Флетчер Хендерсонның музыкасын тыңдады. Оның мансабының басындағы аранжировкалары музыканттарға қиындық туғызды, сондықтан бассист Билл Кроу оркестр жетекшісі Торнхиллдің Эванстың аранжировкаларын «оркестрді жазамын деген кезде» шығаратынын еске алды. Эванстың Нью-Йорк қаласындағы қытай кір жууханасының жертөлесіндегі қарапайым пәтері сол кездегі бебоп стилінен тыс жаңа музыкалық стильдерді дамытуға тырысқан музыканттардың кездесу орнына айналды. Бұл кездесуге бебоптың көрнекті орындаушысы Чарли Паркер, сондай-ақ Джерри Маллиган мен Джон Каризи қатысты. 1948 жылы Эванс Майлс Дэвис, Маллиган және басқалармен бірге нонет үшін топ кітабын жасады. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде шыққан үш альбом: Miles Ahead (1957), Porgy and Bess (1958) және Sketches of Spain (1960). Осы кезеңдегі тағы бір ынтымақтастық – Quiet Nights (1962) кейіннен Дэвистің қалауына қарсы шығарылды, ол сол кездегі продюсері Тео Макеромен біраз уақытқа қарым-қатынасын үзді. Бұл төрт жазба негізінен Дэвистің атымен сатылса да (және Майлс Дэвис оркестрімен бірге, Гил Эванстың жетекшілігімен деп көрсетілсе де), Эванстың үлесі Дэвистің үлесімен тең болды. Олардың жұмысы Эванстың классикалық биг-бенд джаз стилі мен Дэвистің соло ойнауын үйлестірді. Эванс сонымен қатар 1960-шы жылдардағы Дэвистің классикалық квинтет альбомдарына сахна артында көмектесті. Porgy and Bess әуеніне қойылған талаптар, алғашқы нотадан бастап, жетекші трубашыға арналған ноталар туралы аңызға айналды. Репетицияларға бөлінген уақыттың шектеулілігі джаз музыканттарының осындай қиын ноталарды оқу қабілетінің біркелкі болмағанын көрсетті, сондықтан көптеген қателер естілді. Дегенмен, қазір бұл жазбаны көптеген адамдар Гершвиннің музыкасын кез келген музыкалық стильде ең керемет қайта түсіндіру деп санайды, себебі Эванс пен Дэвис джаз музыканттары үшін коммерциялық күтулердің «бағытынан» тыс шығуға ұмтылды. Эванс Дэвистің «джаз емес» музыкаға, әсіресе оркестрлік музыкаға деген қызығушылығына үлкен әсер етті. Өкінішке орай, Эванстың Porgy and Bess сессияларынан жасаған оркестрлік ноталары кейіннен толық емес (немесе жоғалған) болып табылғандықтан, Куинси Джонс пен Гил Голдштейн Майлс Дэвистің 1991 жылғы Монтрёдегі соңғы концерттері үшін оларды қайта құруға тырысты. Дэвис осы материалды қайта қараудан жылдар бойы бас тартқан, бірақ ол пневмониядан айығып, ауруы анық болды, ал Дэвистің шәкірті Уоллес Рони көптеген қиын үзінділерді орындады. Дэвис альбом шығарылғанға дейін қайтыс болды. 1957 жылдан бастап Эванс өз атымен альбомдар жазды. Торнхилл тобынан келген тюбист Билл Барбер және трубашы Луи Муччи Эванстың алғашқы ансамбльдерінде маңызды рөл атқарды, Муччи 1980 жылдарға дейінгі Эванстың барлық жазбаларында орын алды. Бұл жазбалардағы көрнекті солистердің арасында Ли Кониц, Джимми Кливленд, Стив Лейси, Джонни Коулс және Каннонбол Аддерли болды. 1965 жылы ол Кенни Берреллдің "Guitar Forms" альбомындағы үлкен топ тректерін аранжировкалады. Эванс испан композиторлары Мануэль де Фалла мен Хоакин Родригоның, сондай-ақ латын және бразилиялық музыканың, неміс эмигрант Курт Вейлдің ықпалында болды. Оның бұрынғы кабаре, концерт залы немесе Бродвей сахнасының аранжировкаларынан тыңдаушыларға жақсы таныс болған шығармаларды аранжировкалау музыканың жаңа қырларын ашты. Кейде бұл шығарманың бастапқы атмосферасына күтпеген қарама-қарсылық тудырды, ал кейде Вейлдің «Барбара әні» сияқты қараңғы балладаны одан да қараңғы ортаға алып кетті. The Individualism of Gil Evans (1964) альбомының құрамында Билл Барбер және кернейшілер Джеймс Баффингтон мен Джулиус Уоткинс (тағы екі музыкантпен бірге) ғана емес, сонымен қатар әр бөлімде джазда өзінің есімін жасай бастаған жас (кейбіреулері классикалық білім алған) музыканттардың ең жақсылары болды. Четырех самых известных молодых басиста (Ричард Дэвис, Пол Чемберс, Рон Картер и Бен Такер) наряду с ветераном Милтом Хинтоном обычно указывали на то, что каждый из них используется индивидуально для отдельных треков, но партитуры Эванса обычно требовали как минимум двух басистов на любом треке, некоторые играли arco (смычком), а другие pizzicato (щипком пальцами, стандартным джазовым методом). Эти аранжировки часто отличались значительно замедленным темпом, полиритмической перкуссией и отсутствием преобладающего «бита». К своим уже стандартным валторнам и тубам партитуры Эванса добавляли альтовые и басовые флейты, двойные трости и арфу; оркестровые инструменты, не связанные с «свинг»-группами, предоставляя более широкую палитру оркестровых цветов и позволяя ему достичь эфирного качества, которое он слышал в своих аранжировках во времена Торнхилла. Он был разочарован коммерческим направлением, которое Verve Records взяла с сессиями Жилберто, и он вошел в период затишья. В этот период, когда он был несколько подавлен коммерческими и логистическими трудностями своих предыдущих требований к партитурам, его жена предложила ему послушать гитариста Джими Хендрикса. Эванс проявил особый интерес к творчеству рок-гитариста. Эванс постепенно создал еще один оркестр в 1970-х годах, без каких-либо инструментов раскраски из его прошлых аранжировок. Работая в стилях фри-джаза и джаз-рока, он приобрел новое поколение поклонников. Эти ансамбли, редко превышающие пятнадцать и часто меньшие, позволяли ему вносить больше вкладов на клавишных, и с развитием действительно портативных синтезаторов он начал использовать их для добавления дополнительных цветов. В 1974 году он выпустил альбом своих и других членов группы аранжировок музыки Хендрикса с гитаристами Джоном Аберкромби и Рё Кавасаки. В ансамбле Эванса было много лучших музыкантов Нью-Йорка, многие из которых также были в группе NBC Saturday Night Live, и было много конфликтов, поэтому их «заместители» на ночь могли быть другими музыкантами мирового класса. Тем не менее, Эванс также позволял новичкам время от времени «подсесть». Группа также исполняла аранжировки членов группы, нынешних и прошлых. К постоянным участникам этого ансамбля относились Лью Солофф, Алан Рубин, Марвин Петерсон, Том «Кости» Малоун, Джордж Адамс, Дэвид Сэнборн, Пит Левин, Хирам Буллок, Марк Эган, барабанщик Кенвуд Деннард, саксофонист Билл Эванс (не родственник) и Гил Голдштейн. В 1987 году Эванс записал живой альбом со Стингом: Last Session Live At Perugia Jazz Festival July 11, 1987, в котором участвовали музыканты Monday Night Orchestra, гость Брафорд Марсалис и аранжировки песен The Police и Джими Хендрикса. В том же духе представления новых талантов в своих группах он сотрудничал с Марией Шнайдер, сделав ее учеником-аранжировщиком в этом и других заключительных проектах. Его последним проектом был Nov. 3 & 26, 1987, его аранжировки для Laurent Cugny Big Band в Париже, на записи «Golden Hair» на Emarcy/Polygram. В 1996 году Columbia Studio Recordings выпустила бокс-сет, в котором, помимо шедевров, были представлены неизданные материалы и редкости Майлса Дэвиса и Гил Эванса.

Райан Трусделл Гил Эванс жобасын таныстырды

Райан Трусделл (de) Gil Evans Project жобасын бастады, нәтижесінде 2012 жылы «Centennial» атты CD жарық көрді, онда бұрын жазылмаған композициялар мен аранжировкалар ұсынылған. Бұл туындылар Гил Эванстың мұрагерлерінің рұқсатымен жасалды, олар Трусделлге осы ноталар мен материалдарға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Гилдің ұлы Майлз Эванс, Нью-Йорктегі Highline Ballroom концерт залында Гил Эванс оркестрінің жүз жылдық мерекелік концертін өткізді, онда Эванстың өмірінде оркестрде ойнаған көптеген музыканттар қатысты.

Фильм музыкасы

1986 жылы Эванс Колин МакИннес кітабының «Абсолютті бастаушылар» фильміне саундтрек жасады және оны аранжировкалады, осы арқылы Саде Аду, Пэтси Кенситтің «Сегізінші кереметі» тобы, «Стиль кеңесі», Джерри Даммерс, Смайли Кулчер, Эдвард Тюдор Поул және Дэвид Боуи сияқты замандас әртістермен бірге жұмыс істеді. Ол сонымен қатар 1986 жылы Мартин Скорсезе түсірген «Ақшаның түсі» фильміне де музыканы аранжировкалады.

Жеке өмір

Эванс 1949 жылғы "Күлдің тууы" жазбаларынан кейін Лилиан Грейске алғаш рет үйленді. Бұл неке туралы көбінесе ештеңе белгілі емес. 1963 жылы ол тағы да үйленді. Эванстың екінші әйелі Анита (Купер) және екі баласы – Ноа мен Майлз болды. Оның ұлы Майлз оның "Дүйсенбі кешкі оркестрінде" трубада ойнады.

Марапаттар мен құрметтер

1986 жылы Эванс DownBeat Jazz Даңқ залына енгізілді. 1997 жылы ол Канада Музыка Даңқ залына да енгізілді.