Кіріспе
1955 жылы Ольдус Хакслидің «Джин және құдайша» романы жарық көрді. Бұл 1920-ші жылдардағы студент-физик Джон Риверстің, Генри Мартенстің зертханасына көмекші болып жұмысқа алынған шақтағы ойдан шығарылған хикаясы.
The Genius and the Goddess (1955) is a novel by Aldous Huxley. It is the fictional account of John Rivers, a student physicist in the 1920s who was hired out of college as a laboratory assistant to Henry Maartens.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға 1951 жылы басталады. Джон Риверс досына Мартендер отбасымен болған кездесуі туралы айтып тұр. 1921 жылы, анасының қамқорлығында өскен Риверс, докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Генри Мартенстің зертханасында жұмыс істей бастайды. Доктор Мартенс – Нобель сыйлығының иегері, қоғаммен қарым-қатынас жасау қиын физик. Риверсті Генридің үйінде тұруға шақырады, өз орнын тапқанша, бірақ Мартендер отбасы Риверске жақын болып, оны өздерімен бірге тұруға көндіреді. Риверс Генриді гений, ал әйелі Кэтиді қасиетті әйел деп есептейді. Кэтиге деген құштарлығы күшейген сайын, Риверс сонымен бірге оның 15 жасар қызы Руттың назарында қалады. 17 жасар футболшыдан көңілі қалғаннан кейін, Рут драмалық ақын болуға тырысады. Ол өз сезімдерін жеткізу үшін Риверске ғашық екенін қиялдайды. Риверстің Мартендер отбасымен танысуы маңызды өзгеріске ұшырайды, өйткені Кэти ауырған анасына көмектесу үшін уақытша кетіп қалуға мәжбүр болады. Ұстамалы астмасы бар, тұрақсыз Генри, оған күтім жасайтын жас әйелі болмағанда, эмоционалдық құлдырауға ұшырайды. Балалар, шаруашылық және Генридің өзіне тек үй шаруасын жүргізетін Белуа мен Риверс қана қарасады. Рут анасының жоқтығын өзінің косметикалық әуесқойлығын дамытуға және Риверске деген ойдағы махаббатын көрсетуге пайдаланады, ал Риверс Руттың өлеңдеріне күліп қана қояды. Генридің денсаулығы нашарлағандықтан Кэти жоспарланғаннан бұрын оралады. Оның өзі де өте күшті, сондықтан Генриге көмектесе алмайды. Анасының қайтыс болғанын естіген Кэти көңіл көтеру үшін Риверске жүгінеді. Олардың қарым-қатынасы сезімдікке айналады. Ұяттылығын жоғалтқан Риверс анасына және діншіл тәрбиесіне опасыздық жасағаны үшін, сондай-ақ ауру жатқан қожайыны Генри Мартенске жасаған опасыздығы үшін өкінеді. Генри жазылғаннан кейін Кэти мен Риверс жасырын түрде қарым-қатынастарын жалғастырады. Рут Риверстің анасына ғашық екеніне күдіктенеді және оған анасымен болған қарым-қатынасын сырттай сипаттайтын өлең сыйлайды. Риверс өлеңді мазақтап, ол өзіне әкесінің уағыздарын еске түсіретінін айтып, шынайы сезімдерін жасырады. Кэти мен Риверс оның кеткені жөн дегенге келіседі. Риверс анасы ауырып жатқанын айтып, кетуге дайындалады, бірақ Кэти мен Рут автокөлік апатында қаза табады. Риверс қайғыға батып, болашақ әйелі Хеленмен кездескенде ғана қалпына келеді. Генри тірі қалады және Кэтидің сеңлісіне үйленеді, ол семіздіктен қайтыс болады. Ол қайтыс болғаннан кейін Генри Мартенс үшінші рет, қызылша ала Алисияға үйленеді. Генри 87 жасында қайтыс болады. Оқиға Риверстің Генридің өмірбаянын жазып, Мартендерде өткен өмірінің естеліктерін сақтап беруімен аяқталады.
Тақырыптар
Қысқа роман әдеби және әлеуметтік-тарихи сілтемелер мен мақал-сөздерге толы. Гаксли Құдай, секс, тарих, әдебиет, интеллект және өлім сияқты тақырыптар бойынша өз идеологиясының әртүрлі жақтарын көрсетеді.
Ойнату нұсқасы
"Джинн мен құдай" пьесасы сахнаға қойылды. Кортни Берр Алек Коппелді осы жұмысқа шақырды. Хаксли нәтижеден қанағаттанбады.