Кіріспе

Американдық бизнесмен және қайырымдылық шараларын қолдаушы (1891–1959)

Уильям Винсент Астор (15 қараша 1891 – 3 ақпан 1959) – американдық бизнесмен, қайырымдылық шараларын қолдаушы және әйгілі Астор әулетінің мүшесі. 1912 жылы Винсент Астордың әкесі, Джон Джейкоб Астор IV «Титаник» кемесінде қаза болып, оған сол кездегі ең ірі мүлікті мұра етіп қалдырды, соның арқасында Винсент Астор әлемдегі ең бай адамдардың қатарына кірді.

Мүдделер

Әкесі сияқты Астор да Нью-Йорк колониялық соғыс қоғамының мүшесі болды. Америка Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу алдында АҚШ Әскери-теңіз резервтік күштеріне қосылып, 1917 жылдың 7 сәуірінде әрекетке шақырылды және кейін лейтенант шеніне көтерілді. "Афродита" атты қарулы яхтадағы бас офицер ретінде ол конвойлерді сүйемелдеу қызметін атқарды және 1919 жылдың 10 қаңтарында минаға тиген кезде кемеде болды. Кейіннен Астор 1928 жылдан 1930 жылға дейін Нью-Йорк Яхт Клубының коммодоры болды. Астор пойыздарға қызығушылық танытты. 1930 жылдардың басында ол Бермудада жеке тар темір жол және Бермуда темір жолының біріктірілген стансасын қамтитын мүлік құрды. Қазір бұл мүлік бірнеше жеке меншік иелері арасында бөлінген, олардың ешқайсысы Астор отбасының мүшесі емес. 1992 жылға дейін оның пойыз вагондарының қалдықтарын көруге болады еді. 1937 жылы Астор Newsweek журналының төрағасы және бас акционері атанды. 1940 жылдан 1959 жылға дейін журналдың бас кеңсесі оның әкесі салған Knickerbocker ғимаратында орналасқан. Астор 1959 жылы қайтыс болғанға дейін негізгі иесі болып қала берді. Екі жыл өткен соң, The Washington Post Company Винсент Астор қорынан Newsweek журналының 59% бақылау үлесін 8 миллион долларға сатып алды.

Қайырымдылық

Винсент Астор, отбасылық өмірбаян жазушы Дерек Уилсонның айтуынша, "Америкада бұрын-соңды көрілмеген құбылыс болды: жоғары дамыған әлеуметтік санасы бар Астор". Ол 20 жасында әкесі "Титаник" кемесінің қазасына ұшырағанда мұрагер болды және Гарвард университетінен бас тартты. Ол отбасының бейнесін, басқалардың есебінен жақсы өмір сүрген, ашкөз, жабық мінезді үй иелері ретіндегі бейнесін өзгертуге кірісті. Уақыт өте келе ол отбасының Нью-Йорк қаласындағы шалап үйлерін сатып, беделді кәсіпорындарға қайта инвестициялады, сонымен қатар басқаларға көмектесуге көп уақыт пен күш жұмсады. Ол Бронксте үлкен балалар ойын алаңына жеткілікті жері бар тұрғын үй кешенінің салынуына жауапты болды, ал Гарлемде бағалы жылжымайтын мүлікті балаларға арналған тағы бір ойын алаңына айналдырды. Астор "Forbes" журналы жасаған Американың ең бай адамдарының алғашқы тізімінде 12-орынды иеленді. Оның сол кездегі таза кірісі 75 миллион долларға бағаланды. Ол сондай-ақ әкесі дүниеге келген Нью-Йорк штатының Райнбек қаласындағы Астор отбасының "Фернклифф" иелігін мұра етті. Алайда, Винсент Астор – Астор отбасының иелікті мұраға алған соңғы мүшесі және Стэнфорд Уайт жобалаған, Версальдегі Гранд Трианоннан шабыттанған 1904 жылғы Боз-ар стиліндегі "Фернклифф Казиносын" пайдаланған соңғы Астор болды. 1959 жылы қайтыс болғаннан кейін Астор "Фернклифф" иелігіндегі басты үйді Нью-Йорк штатының Кингстон қаласындағы Бенедиктин ауруханасына мұра етті. Оның жесірі Брук кейіннен "Фернклифф Казиносын" Нью-Йорк католик архиепископтығына сыйға тартты және иеліктің көптеген бөліктерін сатты. 1963 жылы аймақтағы зейнеткер кәсіпкер Гомер Стейли Брук Астордан қалған орман алқаптарын дамытудан сақтауды өтінді. Ол орманды Райнбек Ротари клубына сыйға тартты, ал ол жер "Фернклифф" орманды қорық пен орманды аң ауру алаңына айналды.

Синклер-Астор хаттары

"Жуңғар" кітабының авторы Аптон Синклер Асторға ашық хат жазды, оны "Мыс тексеру" кітабында сипаттады және осы хатты жарты ондаған газетке жіберіп, социалистік қозғалысты қолдауға және кедейлерге көмектесуге шақырды. Синклердің сөзіне қарағанда, Астор сол кезде қоғамның қалған бөлігіне ешқандай пайдасы тимейтін миллион долларлық мүлік салған кезде бұл оқиға болды. Оның хатын жариялаған жалғыз газет – социалистік "Нью-Йорк Колл" газеті болды. Винсент Астор осы хатқа жауап берді және оның көшірмесін жарты ондаған газетке жіберді. Синклердің айтуынша, барлық газет оның жауабын толық жариялады, соның ішінде "Нью-Йорк Колл" газеті де. Синклер мұны бұқаралық ақпарат құралдарының байларға қатысты бір жақтылығының ғылыми дәлелі деп есептеді, себебі олар Астор туралы толыққанды жариялады, көбінесе бірінші бетке шығарды, ал "Колл" газетінен басқа, оның алғашқы хатын жариялаудан бас тартты. Дәстүрлі газеттердің тек үшеуі ғана Астордың хатына жауап ретінде жазылған хаттың шағын бөлігін жариялады, бірақ оны ерекше атап көрсетпеді.

Некелер

1914 жылы 30 сәуірде Астор Хелен Динсмор Хантингтонға үйленді. Той кезінде ол қызылшаға шалдықты, бұл ауру оны бесімді қылды; ал келіншегіне келетін болсақ, оның досы, романшы Гленвей Вескотт, оны жарияланбаған күнделіктерінде «үлкен, ескі дәуірдегі лесбиянка» деп құрметпен сипаттады. 1940 жылы жұбайлар ажырасты. Бір жылдан кейін Хелен бұрынғы күйеуінің досы және іскер серіктесі болған жылжымайтын мүлік брокері Лайтл Халлға (1882–1958) екінші рет тұрмысқа шықты. Ажырасқаннан кейін көп ұзамай Астор доктор Харви Уильямс Кушинг пен Кэтрин Стоун Кроуэллдің үлкен қызы Мэри Бенедикт Кушингке үйленді. Мэридің сестері – үшеуі де «Кушинг сестері» деп белгілі болған – Бетси Мария Кушинг және Барбара «Бейб» Кушинг еді. 1953 жылдың қыркүйегінде Астор мен Кушинг ажырасып, келесі айда Кушинг Фрик мұражайында өнер лекторы болып жұмыс істеген суретші Джеймс Уитни Фосбургке үйленді. 1953 жылдың 8 қазанында, екінші әйелінен ажырасқаннан кейін бірнеше апта өткен соң, Астор бұрын ажырасқан, бұрын жесір болған Роберта Брук Расселге үйленді. Қоғамда көп айтылатын әңгімеге сәйкес, Астор екінші әйеліне оны алмастыратын жұбай тапқаннан кейін ғана ажырасуға келіскен. Оның бірінші ұсынысы – Джеймс Смит Буш II-нің жақында ғана ажырасқан әйелі Дженет Ньюболд Райан Стюарт Буш болды, ол Асторды таң қалдыратын тікелейлікпен «Мен тіпті сені ұнатпаймын» деп бас тартты. Астор оған денсаулығының нашар екенін және 60 жасқа толғанда ұзақ өмір сүре алмайтынын, содан кейін ол оның миллиондаған долларын мұраға алатынын айтты. Сонда Дженет Буш: «Егер өмір сүрсең не болады?» – деп сұрады. Содан кейін Мэри Кушинг Брукты ұсынды. Винсент пен Брук бірлесіп Нью-Йорк қаласына көмек көрсету мақсатында құрылған Винсент Астор қорына үлкен үлес қосты. Брук 2007 жылы 105 жасында қайтыс болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Астор әскери-теңіз резерві құрылғаннан кейін көп ұзамай оған қосылды және 1915 жылғы 28 желтоқсанда мічман болып тағайындалды. 1917 жылғы ақпанда ол губернатор Чарльз С. Уитменнің бұйрығымен Нью-Йорк теңіз милициясының құрамына шақырылды, неміс саботаждарына қарсы көпірлер мен су құбырларын күзетуге көмектесу үшін. Астор Бруклин және Манхэттен көпірлерін күзетуге жіберілді. Германияға қарсы соғыс жарияланғаннан кейін, Астор досы және болашақ президент Франклин Делано Рузвельттің кеңесімен 1917 жылғы 7 сәуірде Әскери-теңіз күштеріне өз еркімен қызметке түсті. 9 маусымда USS Noma (Астордың жеке яхтасы, оны Әскери-теңіз күштері патрульдік кеме ретінде сатып алған) кемесімен шетелге аттанды. Кейіннен қаруланған USS Aphrodite яхтасына тағайындалды. 1918 жылғы 1 қаңтарда кіші лейтенант, ал 1918 жылғы 1 шілдеде лейтенант шеніне көтерілді. Әйелі Францияда оған қосылды, ол Бордодағы теңіз базасында YMCA ұйымымен қайырымдылық жұмыстарын атқарды, ал ол Роянда порт офицері болып қызмет етті. Соңғы тапсырмасы – АҚШ-қа сапары кезінде тұтқынға алынған неміс суасты кемесі U 117-де офицер болып тағайындалу болды. Астор 1919 жылғы 25 сәуірде U 117 кемесімен АҚШ-қа оралды және 24 мамырда запасқа шығарылды. Соғыстан кейін Астор АҚШ Әскери-теңіз орденінің мүшесі болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғысқа дейінгі тыныштықта Астор 1938 жылы «Ноурмахал» кемесімен Жапонияға барып, президент Франклин Д. Рузвельт үшін Тынық мұхитындағы Маршалл аралдары маңындағы жапондық әскери-теңіз операциялары туралы ақпарат жинау үшін құпия азаматтық миссияны орындады. Бірінші дүниежүзілік соғыста «Нома» кемесімен істегендей, ол өзінің «Нурмахал» яхтасын Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет ету үшін Жағалау күзетіне берді. Екінші дүниежүзілік соғыста Астор қайтадан Әскери-теңіз күштерінде белсенді қызметке кірісті. Ол командир шенімен шақырылып, Нью-Йорк аймағының бақылаушысы болып тағайындалды. Осы лауазымда ол қаладан кететін сауда кемелерінің колонналарын үйлестірді және президент Рузвельт үшін жасырын барлау жұмыстарын жүргізді. Астордың ең ұзаққа созылған үлесі, болжам бойынша, Chase Bank-тен жіберген апталық есептері болды, оның ішкі кіруіне КСРО шоттарының балансы да кірген. 1940 жылдың 13 желтоқсанында Астор АҚШ қазынасына кеңестік апталық баланстарды үзіліссіз тізбек түрінде (кейде ауыстырулармен) кем дегенде 1945 жылға дейін есептеуді бастады. 1942 жылдың басында Астор балық аулау қайықтарына радио орнатуды ұсынды, осылайша олар U-кемелерін көрсе, хабарлай алады. Осылай жабдықталған қайықтардың бірі Эрнест Хемингуэйдің «Пилар» балық аулау яхтасы болды. 1943 жылдың маусым айында ол капитан шеніне көтерілді (дәрежесі 1942 жылдың 18 маусымында берілген). Әскери-теңіз күштеріндегі қызметі үшін капитан Астор Әскери-теңіз күштерінің мақтау медалімен, жұлдызды Әскери-теңіз резервінің медалімен, Бірінші дүниежүзілік соғыс Жеңіс медалімен, Американдық қорғаныс медалімен, Американдық науқан медалімен және Екінші дүниежүзілік соғыс Жеңіс медалімен марапатталды.

Өлім

Винсент Астор 1959 жылдың 3 ақпанында Манхэттендегі 120-шы Шығыс Авенюдегі пәтерінде жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол барлық ақшасын Винсент Астор қорына қалдырды, бұл Брукты көпті таң қалдырды. Ол оның қайырымдылық қызметін жалғастырды. Астор алғаш рет Нью-Йорк штатының Райнбек қаласындағы Гудзон өзені жағасындағы "Фернклиф Казино" ("Астор Кортс") мүлігінде жерленді. Мүлікте жабық теннис корты, екі сквош корты және елдегі алғашқы жылытылатын бассейн болған. Жесірі Брук Астор бұл мүлікті сатқаннан кейін, ол Нью-Йорктегі Слиппи-Холлоудағы Слиппи-Холлоу зиратына қайта жерленді. Брук оның қасына жерленген. Оның жартылай бауыры Джон Джейкоб Астор VI, "Джейки" деп танылған, өзін алданып қалғандай сезінді және Винсенттің "барлық ақшаны өздігінен ұстауға заңдық құқығы болған, бірақ моральдық құқығы болмаған" деп ашуланды. Джейки оның мүлігін мұраға алу үшін Брукке сотқа шағымданып, ол Винсенттің 1958 жылғы маусымда соңғы өсиетнамасына қол қойған кезде жиі темекі шегуі мен алкоголизм салдарынан "ақыл-есінен айырылған" деп сендірді, бірақ Брук оған қарсы шықты. Винсент ауруханада жатқанда Брук оған жиі спирттік ішімдік әкеп берген. Джейки оны өсиетнаманы өз пайдасына өзгерту үшін спирттік ішімдікті пайдаланғанын айыптады. Ақырында Джейки 250 мың долларға келісім жасады. Қалған ақша Винсент Астор қоры мен Брукқа қалды.

Астор тауы

Антарктидадағы бір тау Астордың есімімен аталады. 3710 метр биіктіктегі Астор тауы, Малика Мод қатарындағы Хейс тауларында орналасқан. Оңтүстік полюске 1929 жылғы қарашадағы экспедициялық рейсінде контр-адмирал Ричард Бёрд бұл тауға Астор есімін берген. Астор экспедицияға үлкен қаржылық көмек көрсеткен.