Пенобскот тайпасы – Солтүстік Американың ежелгі халықтары. Мэн штатындағы және Канаданың провинцияларындағы үндістер. Тарихы, тілі, орналасқан жері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этностық топ
Ethnic group
Пенобскоттар (Abenaki: Pαnawάhpskewi) – Солтүстік Американың Солтүстік-Шығыс орманды аймағындағы ежелгі халық. Олар Мэн штатында федералдық деңгейде мойындалған тайпа ретінде, ал Атлантика провинциялары мен Квебекте – Тұңғыш Ұлттардың басқарушы тобы ретінде ұйымдастырылған. Пенобскот ұлты, бұрын Мэн тайпасы деп белгілі болған, АҚШ-тағы Пенобскот тайпасының федералдық деңгейде мойындалған тайпасы болып табылады. Олар Абенаки, Пасамакуодди, Малисит және Микмак тайпаларымен бірге Вабанаки конфедерациясына кіреді, олардың барлығы тарихи түрде алгонкин тілдерінде сөйлеген. Пенобскоттардың негізгі қонысы қазір Мэн штатындағы Пенобскот өзені бойында орналасқан Пенобскот үнділік аралының резервациясы.
The Penobscot (Abenaki: Pαnawάhpskewi) are an Indigenous people in North America from the Northeastern Woodlands region. They are organized as a federally recognized tribe in Maine and as a First Nations band government in the Atlantic provinces and Quebec. The Penobscot Nation, formerly known as the Penobscot Tribe of Maine, is the federally recognized tribe of Penobscot in the United States. They are part of the Wabanaki Confederacy, along with the Abenaki, Passamaquoddy, Maliseet, and Miꞌkmaq nations, all of whom historically spoke Algonquian languages. The Penobscots' main settlement is now the Penobscot Indian Island Reservation, located within the state of Maine along the Penobscot River.
Атауы
Пенобскоттың өздеріне берген аты – Панауахпскеви, «ақ жартастардың созылып жатқан жерінің халқы» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау бастапқыда бүгінгі Олд Таун мен Верона аралының арасындағы Пенобскот өзенінің бөлігіндегі олардың жеріне қатысты болған. Еуропалық отарлаушылар оны «Пенобскот» деп жаңылыс түсініп, осылайша олар бүгінгі таңға дейін осы атпен танылады.
The Penobscot's name for themselves, Pαnawάhpskewi, means "the people of where the white rocks extend out". It originally referred to their territory on the portion of the Penobscot River between present day Old Town and Verona Island, Maine. It was misheard by European colonizers as "Penobscot", which gives them their name today.
Үкімет
Пенобскот ұлтының бас кеңсесі Мэн штатындағы Пенобскот үнді аралдық резервациясында орналасқан. Ұлт басшысы – Кирк Фрэнсис.
The Penobscot Nation is headquartered in Penobscot Indian Island Reservation, Maine. The tribal chief is Kirk Francis.
Байланыс алдындағы
Жергілікті халықтар Мэн және оның төңірегінде кем дегенде 11 000 жылдан бері қоныстанған деп саналады. Олар аңшылық-жинаушылықпен айналысқан, ерлерлер бобер, сусар, лось, аю, карибу, балық, теңіз өнімдері (құрғақ моллюскілер, мидия, балық), құстар және мүмкін теңіз сүтқоректілері, мысалы, итке үйретілген түлкілерді аулаған. Әйелдер құс жұмыртқаларын, жидектерді, жаңғақтарды және тамырларды жинап, өңдеген, олардың барлығы жергілікті жерде табылған. Қазіргі Мэн жағалауындағы адамдар шаруашылықпен де айналысқан, бірақ климаты қоңыржай Жаңа Англияның оңтүстігіндегідей емес. Азық-түлік тек қыс айларының соңында, ақпан және наурыз айларында ғана жетіспеуі мүмкін еді. Жылдың қалған уақытында Пенобскот және басқа да Уабанаки тайпаларының тіршілік етуде қиындықтар тумаған, өйткені жер мен мұхит сулары мол өнім берген, ал халық саны тұрақты болды. 1675 жылдан кейін байланыс тұрақтырақ болғаннан бастап, мәдениеттердің өзгешелігі, меншік туралы түсініктер мен ресурстар үшін бәсекелестік салдарынан қақтығыстар туындады. Қазіргі Канаданың Атлантикалық жағалауындағы көптеген қоныс аударушылар француз болған, ал Жаңа Англияда олар көбінесе ағылшын тілінде сөйлеген. 18 ғасырдың ортасындағы француз-үнді соғысы (жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка майданы) кезінде британдық отаршылар Пенобскотты өз жақтарына қосылуға немесе жау санауға талап еткен соң, Пенобскот француздердің жағына шықты. 1755 жылы Массачусетс губернаторы Спенсер Фипс Пенобскоттардың бас сүйектері үшін сыйлық белгіледі. Халықтың аздығы және аралас некелерге көбірек бейімділік француздердің Пенобскоттардың жері мен өмір салтына төндіретін қауіпті азайтты. Пенобскоттар федералды үкіметпен тікелей байланысы бар, федералды түрде мойындалған тәуелсіз мемлекет болғандықтан, тайпа мүшелерінің аң аулау мен балық аулауын реттеуге мемлекеттің құқығы бар деген мәлімдемелермен келіспейді. 2012 жылдың тамызында Ұлт мемлекетке қарсы сотқа жүгінді, 1980 жылғы MICSA келісімі Пенобскот өзенінің "негізгі арнасында" және оның резервациясында аң аулау мен балық аулауға қатысты ұлттық билік пен реттеу құқығын бергенін мәлімдеді. Ұлттың өтініші бойынша АҚШ Әділет министрлігі бұл іске тайпа атынан қосылды. Бұған қоса, бұрын-соңды болмаған қадам ретінде, Конгрестің Американың жергілікті халықтарын қолдайтын бес мүшесі басқа юрисдикцияларды білдіретін, Пенобскотты қолдап, amicus curiae (үшінші тарап) пікірін ұсынды. Резервациядан басқа, Ұлт өзендегі аралдарға ие, олар өзен бойында 97 шақырымға (60 миль) созылады; сонымен қатар, 1980 жылғы жер дауының шешімі нәтижесінде штаттың басқа жерлерінде жүздеген мың акр жерді сатып алды. Кейбір сарапшылар бұл істің Үндістердің құқығы мен тәуелсіздігі үшін 1970 жылдардағы Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы Түпкілікті американдық тайпалардың балық аулау құқықтарына қатысты істер сияқты маңызды болатынын болжайды, нәтижесінде 1974 жылғы Болдт шешімі олардың бұрынғы аумақтарында балық аулау және аң аулау құқықтарын растады. 1990 жылдары қайтыс болды. Фрэнк Сиберт сөздік құрастырды. Бастауыш мектеп пен Индиан аралындағы Ұлдар мен қыздар клубы балаларға тілді үйрету арқылы оны қайта жаңғыртуға тырысуда. Жазбаша Пенобскот тілі өзгертілген латын әліпбиімен жасалды; латын әліпбиінде жоқ дыбыстарды бейнелеу үшін ерекше таңбалар жасалды.
Indigenous peoples are thought to have inhabited Maine and surrounding areas for at least 11,000 years. They had a hunting gathering society, with the men hunting beaver, otters, moose, bears, caribou, fish, seafood (clams, mussels, fish), birds, and possibly marine mammals such as seals. The women gathered and processed bird eggs, berries, nuts, and roots, all of which were found locally. People on the present day Maine coast practiced some agriculture, but not to the same extent as that of Indigenous peoples in southern New England, where the climate was more temperate. Food was potentially scarce only toward the end of the winter, in February and March. For the rest of the year, the Penobscot and other Wabanaki likely had little difficulty surviving because the land and ocean waters offered much bounty, and the number of people was sustainable. As contact became more permanent, after about 1675, conflicts arose through differences in cultures, conceptions of property, and competition for resources. Along the Atlantic Coast in present day Canada, most settlers were French; in New England they were generally English speaking. The Penobscot sided with the French during the French and Indian War in the mid 18th century (the North American front of the Seven Years' War) after British colonists demanded the Penobscot join their side or be considered hostile. In 1755, governor of Massachusetts Spencer Phips placed a scalp bounty on Penobscot. With a smaller population and greater acceptance of intermarriage, the French posed a lesser threat to the Penobscots' land and way of life. Because it is a federally recognized sovereign nation with direct relations with the federal government, the Penobscot have disagreed with state assertions that it has the power to regulate hunting and fishing by tribal members. The Nation filed suit against the state in August 2012, contending in Penobscot Nation v. State of Maine, that the 1980 MICSA settlement gave the Nation jurisdiction and regulatory authority over hunting and fishing in the "Main Stem" of the Penobscot River as well as on its reservation. At the request of the Nation, the US Department of Justice has joined the suit on behalf of the tribe. In addition, in an unprecedented step, five members of the Congressional Native American Caucus representing other jurisdictions filed an amici curiae brief in support of the Penobscot in this case. In addition to its reservation, the Nation owns islands in the river extending 60 mile (97 km) upriver; it also acquired hundreds of thousands of acres of land elsewhere in the state, as a result of the 1980 settlement of its land claim. Some analysts predict that this case will be as significant to Indian law and sovereignty as the fishing rights cases of Native American tribes in the Pacific Northwest in the 1970s, which resulted in the 1974 Boldt decision affirming their rights to fishing and hunting in their former territories. died in the 1990s. A dictionary was compiled by Frank Siebert. The elementary school and the Boys and Girls Club on Indian Island are making an effort to reintroduce the language by teaching it to the children. The written Penobscot language was developed with a modified Roman alphabet; distinct characters have been developed to represent sounds that do not exist in the Roman alphabet.
Этноботаника
Пенобскоттар бальзам қарағайының шырынын жараларға, күйіктерге және кесіктерге жағады.
The Penobscot smear the sap of Abies balsamea over sores, burns, and cuts.
Сауыт
Пенобскот тайпасы дәстүрлі түрде тәтті шөптен, қоңыр күлден және қайың қабығынан себеттер тоқитын. Бұл материалдар Мэн штатының батпақты жерлерінде өседі. Дегенмен, осы түрлердің жойылу қаупі бар, себебі олардың өмір сүру ортасы жойылған және зәргүл күл бұрғышы деген жәндік тараған. Бұл жәндік Мэн штатындағы барлық күл ағаштарын құрта алады, сияқты Орта Батыстағы күл ормандарын жайпап өткен. Себеттер бастапқыда күнделікті қолдануға арналған, бірақ еуропалықтармен байланыс орналысқаннан кейін, Пенобскот тайпасы еуропалықтармен сауда жасау үшін "әсем себеттер" тоқуға кірісті. Себет тоқу – әйелдердің ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан дәстүрлі шеберлігі. Тайпаның көптеген мүшелері дәстүрлі пішіндерді үйреніп, жаңа үлгілер жасап жатыр.
The Penobscot traditionally made baskets out of sweet grass, brown ash, and birch bark. These materials grow in wetlands throughout Maine. However, the species are threatened due to habitat destruction and the emerald ash borer. This insect threatens to destroy all ash trees in Maine, much as it already has devastated ash forests in the Midwest. The baskets were traditionally made for practical use, but after European contact, the Penobscot began making "fancy baskets" for trade with the Europeans. Basket making is traditionally a woman's skill passed down in families. Many members of the tribe have been learning traditional forms and creating new variations.
Қайықтар
Бір кезде қайың қабығынан жасалған каноэ Вабанаки конфедерациясының барлық тайпалары үшін маңызды көлік құралы болған. Әр тайпаның каноэсінің өзгеше пішіні бар. Бұл кемелердің әрқайсысы ақ қайың ағашының бір қабығынан жасалады. Егер дұрыс жасалса, ағашқа зиян келтірмей, үлкен қабықты алып тастауға болады.
The birch bark canoe was at one time an important mode of transportation for all nations of the Wabanaki Confederacy. Each nation makes a characteristic shape of canoe. The vessels are each made from one piece of bark from a white birch tree. If done correctly, the large piece of bark can be removed without killing the tree.
Руханилық
Пенобскот тайпасының жермен және оның барлық сыйлықтарымен байланысының бай тарихы бар, бұл олардың фольклорында және барлық нәрсеге деген құрметтерінде көрінеді. Олардың бай рухани космологиясы қасиетті отандарының жерін және табиғи ресурстарын сақтауға жасаған күш-жігерін анықтайды. Мэн аймағының ландшафты Пенобскоттың өмір сүруі мен сенімдері үшін өте құнды; олардың атымен аталатын өзені жандандырылған және олар үшін ең қымбат. Анетт Колодни «Пенобскоттың космологиясы Мэн ландшафтында қаншалықты терең тамырланғанын» сипаттайды; рухтарға, жануарларға және зор күшке толы жерге деген өзара міндеттеме этикасы негізінен географиялық, әрбір жер атауы саяхатшыға физикалық кеңістік пен рухани күшке қатысты бағдар беруге көмектеседі. Олардың құрметі сонымен қатар олардың пайда болу тарихынан басталатын космологиясына негізделген, онда Клозе кур бе (Глускбе) орталық тұлға. Клозе кур бе Пенобскот тайпасына «рухани білім» және «практикалық білім (мысалы, каноэ қалай жасау керектігі)» сыйлайды, сондай-ақ он екі «эпизод» арқылы олардың «этикалық қағидаларын» сіңіріп, әрбір ерекше құндылықтың маңыздылығын түсіндіреді. Клозе кур бе адамдар мен жануарларды Солтүстік-Шығыстың қатал климатында өмір сүруге қажетті практикалық дағдылармен қамтамасыз етеді және оның кодексінен тыс әрекеттер жасағандарды жазалайды. Пенобскот космологиясына сәйкес, Клозе кур бе жаратылыстан бұрынғы уақытқа дейін сонады, ол басқа тайпалар туралы білген және ақ адамның келуі туралы ескерткен: «Ақ адамды қауіпті ететін нәрсе – оның ашкөздігінің (ол […] бүкіл жерді қалаған) және билікке құмарлығының (ол бүкіл жерді билеуді қалайды) қабілетті комбинациясы. Бұл комбинация оны ‘барлық нәрсені өзінің жайлылығы үшін ұстап алуға’ және осы процесте әртенді жоқ етуге әкеледі».
The Penobscot have a rich history of connection to the land and all of its bounties in Maine which is apparent in their folklore and reverence towards all things. Their rich spiritual cosmology informs their efforts of preserving land and natural resources in their sacred homeland. The landscapes of Maine are extremely valuable to the survival and beliefs of the Penobscot; their namesake river is personified, and most dear to them. Annette Kolodny describes "how deeply rooted the Penobscot cosmology is within the Maine landscape; their ethic of mutual obligation to a land full of spirits, animal people, and daunting power is fundamentally geographic, every place name helping to orient a traveler in relation to both physical space and spiritual power." Their reverence is also based on their cosmology starting with their origin story where Klose kur beh (Gluskbe) is the central character. Klose kur beh provides the Penobscot with "spiritual knowledge" and "practical knowledge (like how to construct a canoe)" as well instilling their "ethical precepts through" twelve 'episodes' which instill the importance of each unique value. Klose kur beh provides humans and animals with practical skills needed to thrive in the unforgiving climate of the North East and punishes those who operated outside of his code. Since Klose kur beh dates back to creation, according to Penobscot cosmology he was aware of other races and warned of the arrival of the white man, "What makes the white man dangerous is the lethal combination of his greed ('he [. .] wanted the whole earth') and his lust for power ('he wants the power over all the earth'). That combination leads him to 'reach forth his hand to grasp all things for his comfort' and, in the process, virtually destroy the world".
Танымал мәдениетте
1825 жылы Мэйн штатының тумасы Джон Нилдің "Біріміз – Жонатан" романының шекесі Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Үнді аралында орын алады. Романда Пенобскот және ағылшын қанасынан тараған басты кейіпкер бейнеленеді және арал "Пенобскот қызыл терілі адамдарының соңғы лагері" деп сипатталады.
The climax of the 1825 novel Brother Jonathan by Maine native John Neal is set on Indian Island during the American Revolutionary War. The novel features a protagonist of mixed Penobscot English descent and describes the island as "the last encampment of the Penobscot Red men".