Ипархан: Қытай императорының хошаметті әйелі және аңыздың қайырмасы
Fragrant Concubine
Қытай жұмбағы – Ипархан, Қың патшасының хареміндегі ұйғыр әйелі. Аңыз бойынша, оның тарихы екі мәдениетте әртүрлі бейнеленген. Тарих, миф, кинодегі кейіпкер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ипархан (c=香妃; / Iparxan / Ипархан) – қытай жырларындағы XVIII ғасырда Цин әулетінің Цяньлун императорының сарайына ие болған әйел. Оның тарихы миф екені айтылса да, 1760 жылы императорлық гаремге кірген және "Императорлық ұрын Ронг" (c=容妃) атағын алған Батыс Қытайдан шыққан нағыз кәніздің өмірінен алынған болуы мүмкін. Цин әулеті мен ұйғырлар арасындағы Ипархан жырларында зәулім айырмашылықтар бар, ал оның тағдыры екі мәдениет үшін де маңызды символ саналады. Бұл жыр ХХ ғасырдың басында кең танымал болды және содан бері көптеген пьесаларға, фильмдерге және кітаптарға бейімделді.
The Fragrant Concubine (c=香妃; / Iparxan / Ипархан) is a figure in Chinese legend who was taken as a consort by the Qianlong Emperor of the Qing dynasty in the 18th century. Although the stories about her are believed to be mythical, they may have been based on an actual concubine from western China who entered the imperial harem in 1760 and received the title "Imperial Consort Rong" (c=容妃). Qing Dynasty and Uyghur tellings of the legend of the Fragrant Concubine diverge greatly and her experience represents a powerful symbol for both cultures. The story became very popular during the early 20th century and has since been adapted into several plays, films and books.
Цин әуендері
Кейбір мәліметтерге қатысты айтылатын әңгімелер әртүрлі болғанымен, Цинь тарихында Циньлун императорының Кашғарлық мұсылман әйел, Афак Хожаның немересі Ипарханды ("Мүскіл әйел") тапқаны туралы айтылады. Оның сұлулығынан да артық – оның денесінен табиғи түрде шығатын хош иіс еді; император оны өзінің хареміне Императорлық сүйікті ретінде алғысы келді. Ол императорға сыйлық ретінде беріліп, Пекиндегі император сарайына дейін сақтап әкелінді, жол бойы оның құпия хош иісін сақтау үшін күн сайын түйе сүтімен жуылды. Император сарайына келген соң, Иісті сүйіктіге Циньлун императорының құрметінің белгісі ретінде бақша мен сәнді бөлме берілді. Отанды сағынып, қайғыға батқан ол, император оның алыс ауылын қайта жасай бастағанда, оның қуанышы үшін терезесінен тыс мешіт, кішкентай оазис және базар салдырды. Соңында ол оған алтын жеміс беретін жуа ағашын Қашғарға жібергенде, оны жақсы көріп, императордың сүйіктісі болды. Ұлттық бірлік пен келісімнің мәңгілік символы болған оның денесі 120 адам көтеріп, үш жылдан астам сапармен туған жері Қашғарға жеткізіліп, қабірге қойылды.
Although accounts vary as to some details, the basic story among Qing recounts the discovery by the Qianlong Emperor of a Kashgarian Muslim woman named Iparhan ("Musky Woman"), the granddaughter of Afaq Khoja, a local chieftain in the oasis city of Kashgar. Even more remarkable than her beauty was the scent her body naturally produced; captivated, the emperor sought her as an Imperial Consort for his harem. She was given as a gift to the emperor and carefully escorted all the way to the imperial palace in Beijing, washing every day along the road in camel's milk to preserve her mysterious fragrance. Upon her arrival at the imperial palace, the Fragrant Concubine was given a garden and a luxurious room as a sign of the Qianlong Emperor's devotion. Homesick and distraught, she remained disconsolate as the emperor made ever increasing efforts to recreate her distant village, building her a mosque, miniature oasis and bazaar outside her windows in an effort to bring her happiness. Finally she relented and came to love him when he sent messengers to Kashgar to return with a jujube tree bearing golden fruit and the Fragrant Concubine became the emperor's cherished consort until her death. An enduring symbol of national unity and reconciliation, her body was brought back to her home of Kashgar, where she is now entombed, in a procession of 120 bearers in a journey that took over three years.
Қашғар аңызы
Қазіргі қашқар тіліндегі аңыз әңкімде аз романтикалық. Ол Нұр Ела Нұрханның қызы немесе әйелі еді. Цянлон императоры оны Пекиндегі император сарайына алып кеткен соң, Ипархан императордың жақтырмас әрекеттерінен сақтану үшін жеңіне пышақ жасырып, соңында уланған. Хваджа Жихан және оның інісі Болонидо Цинь әулетінің Синьцзянды жаулап алу кезінде ходжалар болды. Бұрын, 1600 жылдардың соңында Джунгар хандығы Яркенд хандығын бағындырған, ал Джунгарлар Ходжаларды Кашгарияның (Алтышаһар немесе Оңтүстік Синьцзян) билеушілері етіп тағайындаған. 1750 жылдары Ходжа ағайындар Циньнің Солтүстік Синьцзяндағы Джунгар билеушілерін жаулап алуына көмектескен. Олар Алтышаһардың (Оңтүстік Синьцзян) тәуелсіздігін қорғаған. Бірақ, Цинь оларды да кейін жаулап алды.
Contemporary Kashgarian renditions of the legend are considerably less romantic. She was the daughter or consort of , and her name was Nur Ela Nurhan. Taken away to the imperial palace in Beijing by the Qianlong Emperor, Iparhan arms herself with daggers up her sleeves, on guard against the hated advances of the emperor, until finally she is poisoned. Khwāja Jihān with his brother 3=波羅尼都 were the khojas during the Qing conquest of Xinjiang. Previously during the late 1600s, Dzungar Khanate conquered Yarkent Khanate, the Dzungars appointed Khojas as rulers of Kashgaria ( Altishahr or southern Xinjiang). In the 1750s, the Khoja brothers supported Qing conquest of their Dzungar rulers in northern Xinjiang. They sought independence for Altishahr (southern Xinjiang). However, the Qing conquered them as well in the years that followed.
Апак Ходжа және хош иісті кәнизақ қабірі
Афак Хожа мазары 1640 жылы Кашгардың сыртында салынған. Ол ішінде жұмыс істеп тұрған мешіт пен медресе бар үлкен кешенді қамтиды және Афак Хожа отбасының бес буынының табыттарын, соның ішінде хош иісті әйелдің денесі деп есептелетін мәйітті сақтайды. Шындығында, Императорлық Консорт Ронг 1788 жылдың 24 мамырында аурудан қайтыс болды және Шығыс Цин қабірлеріне жерленді. Хош иісті әйел туралы аңыз алғаш рет 19 ғасырдың соңында Кашгар мазарымен байланыстырылды, содан бері бұл байланыс ресми түрде орнатылып, көптеген белгілер мен экскурсиялар арқылы нығайтылды.
The Afaq Khoja Mausoleum (mazar) located outside Kashgar was built in 1640 and, in addition to encompassing a larger complex that includes a functioning mosque and madrasa, houses the coffins of five generations of the Afak Khoja family, including what is purported to be the body of the Fragrant Concubine. In fact, the real Imperial Consort Rong died of illness on 24 May 1788 and was buried at the Eastern Qing Tombs; the legend of the Fragrant Concubine first became closely associated with the Kashgar tomb in the late 19th century, and the connection has since been officially established and endorsed through a proliferation of signs and guided tours.
Әдебиетте
Иістік әйел – Нелли Ю Рунг Линнің 1930 жылы жарық көрген «Хсян Фэй: Император Чьен Лунның махаббат тарихы» повесінің басты кейіпкері. Луи Чаның «Кітап және қылыш» романындағы Иістік ханшайым кейіпкері Иістік әйел туралы оқиғаға шала-шола негізделген. Бұл әйел Чиунг Яоның осы аттас романы бойынша түсірілген «Менің сүйкімді ханшайымым» телесериалында Хан Сяң кейіпкері ретінде де бейнеленді.
Fragrant Concubine is the title character of Nellie Yu Roung Ling's 1930 novella Hsiang Fei: A Love Story of the Emperor Ch’ien Lung. The character Princess Fragrance in Louis Cha's wuxia novel The Book and the Sword is loosely based on the Fragrant Concubine narrative. The concubine also appeared as the character Han Xiang in the television series My Fair Princess, based on the novel with the same title authored by Chiung Yao.
Басқа медиада
Ханшайым Сян Фэй (香妃傳 Сян Фэй Чжуань; Ко Хи Ден), Оп. 34 – тайваньдық композитор Ко Буньяның (Чиан Вэнь е) үш актілі би туындысы.
Princess Xiang Fei (香妃傳 Xiāng Fēi Zhuàn; Kō Hi Den), Op. 34, is a three act dance work by Taiwanese composer Koh Bunya (Chiang Wen yeh).