Кіріспе

Мәлімдеменің дұрыстығына дәлел болып табылатын нәрсенің мәні туралы сұрақтан туындайтын парадокс.

Қарға парадоксы, сондай-ақ Гемпель парадоксы, Гемпельдің қарғалары немесе сирек жағдайда үй құстарының парадоксы деп те аталады, бұл мәлімдеменің дұрыстығына дәлел болып табылатын нәрсенің мәні туралы сұрақтан туындайтын парадокс. Қара түсті де, қарға да емес объектілерді бақылау, интуитивті түрде бұл бақылаулар байланыссыз болса да, барлық қарғалардың қара болуы мүмкін деген ықтималдықты формальды түрде арттыруы мүмкін. Бұл мәселені логик Карл Густав Гемпель 1940 жылдары индуктивті логика мен интуиция арасындағы қайшылықты көрсету үшін ұсынған.

Қарақшы еместерді тиісті деп қабылдау

Парадокстың бұл қорытындысы интуицияға қарсы болғанымен, кейбір көзқарастар (түсті) қарғалардың емес байқаулары, шындығында қарғалардың (жалпы қара болуы) туралы гипотезаларды қолдауға қабілетті жарамды дәлел құратынын мойындайды.

Хемпельдің шешімі

Гемпельдің өзі бұл парадоксалды қорытындыны қабылдады, оның себебі нәтиже парадоксалды көрінуіне біздің алдын ала ақпарат ие болуымыз себеп, ал мұндай ақпарат болмағанда, қара емес, қарға емес нәрсені байқау барлық қарғалардың қара екеніне дәлел болатын еді. Ол бұны "Барлық натрий тұздары сары түске күйеді" деген жалпылау мысалымен түсіндіреді және біреу сары түске өзгере алмайтын түссіз отта таза мұздың бір бөлігін ұстағанда болатын байқауды қарастыруды сұрайды: бұл, әдетте, ең танымал мысал, ал аргументтің түрлі нұсқалары 1958 жылдан бері танымал, бірақ оның алғашқы формалары 1940 жылға дейін жетеді. Гудтың аргументі – заттар жиынтығындағы барлық қарғалардың қара екені гипотезасының пайдасына қара қарғаның немесе ақ аяқкиімнің байқалуынан алынған дәлелдің салмағын есептеу. Дәлелдің салмағы – Байес факторының логарифмі, бұл жағдайда байқау жасалған кезде гипотезаның мүмкіндігі қанша есе өзгеретінін көрсетеді. Аргумент былай дамытылады:

Осы шешімнің және оның түрлерінің көптеген жақтаушылары Бейес ықтималдығының жақтаушылары болды, және қазір бұл көбінесе Бейес шешімі деп аталады, бірақ Чихара атап көрсеткендей, "Бейес шешімі деген нәрсе жоқ. Бейес әдістерін қолдана отырып, Бейесшілер ұсынған көптеген түрлі 'шешімдер' бар". Байес техникасын қолданатын ерекше тәсілдер (олардың кейбіреулері !PC қабылдап, NC-ді кері қабылдамайды) – Ерман, Эелс, Гибсон, Хосиассон Линденбаум, Макки және Хинтикка, оның тәсілі "осы парадокстің "Бейес шешімі" деп аталатын нұсқасынан гөрі Бейестік" деп мәлімдейді. Карнаптың индуктивті қорытынды теориясын пайдаланатын Бейес тәсілдеріне Гумбург, Махер кіреді, олар шатасуды болдырмау үшін "Стандартты Бейес шешімі" терминін енгізді.

Жақсылық

Магер ұсынған қарар жобасында "Барлық қарғалар қара" деген пікірдің жоғары ықтималды екенін, ал қарғалардың жоқ екендігінің өте ықтималды екенін аң-жайып пайдаланды. Гуд бұл фактіні бұрын Гемпельдің Никод критериін негізгі ақпараттың болмауында түсіну керек деген талабына жауап ретінде қолданған еді:

Гудтың сөзіне қарағанда, бұл толық білімсіздік жағдайына жетуге болатын ең жақын нәрсе, ал Никодтың шарты әлі де жалған болып көрінеді. Магер Гудтың аргументін Карнаптың индукция теориясын қолданып, егер бір қарға болса, онда олардың көп болуы мүмкін деген ұғымды нақтылады. Магердің аргументі дәл екі нысаннан тұратын әлемді қарастырады, олардың әрқайсысының қарға болуы өте сирек (мыңнан бір мүмкіндік) және қара болуы да сирек (оннан бір мүмкіндік). Карнаптың индукция формуласын пайдаланып, ол екі нысанның бірі қара қарға екені анықталғанда, барлық қарғалардың қара болу ықтималдығы 0,9985-тен 0,8995-ке дейін төмендейтінін анықтады. Магер парадоксалды қорытынды ғана емес, сонымен қатар Никодтың критериі негізгі білімнің болмауында жалған екенін тұжырымдайды (әлемдегі нысандардың саны екі және қарғалар қара нәрселерден сирек кездесетіні туралы білімнен басқа).

Алыстырмалы предикаттар

Куин парадокстың шешімі белгілі бір предикаттардың, ол табиғи түрлер деп атаған, индукцияға қатысты ерекше мәртебеге ие екендігін мойындауда жатыр деп дәлелдеді. Бұл Нельсон Гудманның «груэ» предикатының мысалымен түсіндірілуі мүмкін. Егер объект (мысалы) алдында көк, ал кейін жасыл болса, онда ол «груэ» болып саналады. Әрине, бұрын көк болған заттар кейін де көк болып қалатынын күтеміз, бірақ бұрын «груэ» деп табылған заттар кейін көк болады деп күтпейміз, өйткені олар кейін жасыл болады. Куиннің түсіндірмесі бойынша, «көк» – табиғи түр; индукция үшін пайдалана алатын ерекше предикат, ал «груэ» – табиғи түр емес және онымен индукцияны қолдану қателікке әкеледі. Бұл парадоксқа шешім ұсынады: Никодтың критериі «көк» және «қара» сияқты табиғи түрлер үшін дұрыс, бірақ «груэ» немесе «қарға емес» сияқты жасанды түрде құрастырылған предикаттар үшін жалған. Осы шешімге сәйкес, парадокс туындауының себебі – біз Никодтың критериін барлық предикаттарға қатысты деп түсіндіреміз, ал шындығында ол тек табиғи түрлерге ғана қатысты. Хинтикка басқа тәсіл қолданды, ол белгілі бір предикаттарды басқаларынан артық көреді. Ол Карл Поппердің ғылыми гипотезалар ешқашан толық расталмайды, тек жоққа шығарылады деген көзқарасын қабылдады. Бұл тәсіл қара қарғаның байқалуы «Барлық қарғалар қара» дегенді дәлелдей алмайтынын, бірақ «Қарғалар қара емес» деген қарама-қарсы гипотезаны жоққа шығаратынын атап өтеді. Ал қара емес, қарға емес объекті, екінші жағынан, «Барлық қарғалар қара» және «Қарғалар қара емес» екелігімен де үйлеседі. Авторлардың айтуынша:

Таңдамалы растау эквиваленттілік шартын бұзады, себебі қара қарға «Барлық қарғалар қара» дегенді таңдап растайды, бірақ «Барлық қара емес заттар қарға емес» дегенді растамайды.