Кіріспе

Black Country Living Museum (бұрынғы Black Country Museum) – Англияның Вест-Мидлендс аймағындағы, қайта құрастырылған тарихи ғимараттардан тұратын ашық аспан астындағы мұражай. Ол Бэрмингемнен батысқа қарай 10 шақырым жерде орналасқан. Мұражайдың аумағы бұрынғы өнеркәсіптік жерді қамтиды, оның бір бөлігі бұрынғы теміржол жүк сарайынан, қолданыстан шыққан әк пештерінен, каналдан және бұрынғы көмір шахталарынан қалпына келтірілген. Мұражай 1978 жылы жұртшылыққа есігін ашты, содан бері Дадли, Сэндвелл және Уолсолл қалалары мен Вулвергемптон қаласының (жинап алғанда Қара Жер деп аталады) айналасынан 50-ден астам дүкен, үй және басқа да өнеркәсіптік ғимараттар қосылды. Көптеген ғимараттар бастапқы орналасқан жерлерінен көшіріліп, 300 жылдық тарихты көрсететін демонстрациялар үшін база құрады, ерекше назар 1850-1950 жылдарға аударылады. Мұражай жаңа ғимараттар мен экспонаттар қосылып, дамуын жалғастыруда.

Өмірбаян

Мұражай Дэд Дэдлидің ағаш көмірінің орнына көмірді пайдаланып темірді балқыту және өнеркәсіптік қолдануға жеткілікті мөлшерде темір жасау технологиясын алғаш рет меңгерген жерге жақын орналасқан. "Өнеркәсіптік революцияның отаны" деп есептелетін Қара ел, Титаник кемесі үшін жасалған шегелер мен теңіз якорінің тізбегі сияқты ортаңғы болаттан жасалған өнімдерінің кең ассортиментімен мәшһүр. Бұл аймақтың көмір өндіру тарихы жер астындағы шахталық тоннель және кен орнының үстіндегі ғимараттар арқылы көрсетілген. Мұражайда Ньюкоменнің атмосфералық машинасының жұмыс істейтін көшірмесі бар. Томас Ньюкоменнің бұл өнертабысы 1712 жылы Типтон қаласында алғаш рет сәтті пайдаланылды. Мұражайдың реконструкциясы 1719 жылы Вулвергемптондық файл жасаушы Томас Барни салған гравюраға негізделген. Электр трамвайлары мен троллейбустар келушілерді кіреберістен ауылға жеткізеді, онда канал алабына жақын жерде отыз тұрмыстық және өндірістік ғимараттар орналасқан. Мұражай Ұлыбританияда троллейбустары бар үш мұражайдың бірі. Ауылға қарайтын жол "Құйылған темір үйлердің" және 1930 жылдардағы ойын-сауық орталығының қасында өтеді. Дадли каналы трестіне қарасты тар қайық Дадли каналы мен Дадли туннеліне саяхаттар ұйымдастырады. 2012 жылдың 16 ақпанында мұражай коллекциясы Англияның Өнер кеңесінен ерекше мәртебе алды, бұл оның бірегей ұлттық және халықаралық маңыздылығын көрсететін құрметті белгі. Мұражайды Black Country Living Museum Trust басқарады, ол ағылшын заңдарына сәйкес тіркелген қайырымдылық қоры.

Көрмелер

Сметвик қаласының ескі Рольф көшесіндегі (1888) бұрынғы моншалардың басты кіреберісінде, Қара ел өнеркәсібінде жасалған көптеген өнімдерді қамтитын жергілікті артефактілер көрмесі орналасқан. Оларға шойыннан жасалған қуыс ыдыстар, жануарларға арналған қаптар, көлік құралдары, тізбектер, якорьлер, эмаль өнімдері, салмақтар, кір жуу үтіктер, шегелер, құлыптар және отқа төзімді топырақтан жасалған бұйымдар кіреді. Көрмеге шыны бұйымдар сияқты көмілген заттар да қосылған, олардың арасында қорғасын кристалдық шыныны және Олдбери мен Сметвик арасындағы Джозеф Ченс шыны зауытын өндірген ғасырлар бойғы өнеркәсіптің тарихы көрсетілген.

Тау-кен және әк пештері

Мұражай аумағында 42 пайдасыз шахта бар, олардың көпшілігі толтырылған. Екеуі сақталған, біреуі Racecourse Colliery және Brook Shaft-те орналасқан. 1712 жылы Томас Ньюкомен әлемдегі алғашқы сәтті бу машинасы құрастырды, ол Лорд Дадлидің иеліктеріндегі көмір шахталарынан су шығару үшін қолданылды. 1986 жылы он жылдық зерттеулерден кейін мұражай машинасының толық көлемдегі, жұмыс істейтін көшірмесін аяқтады. "Бу машинасы" кірпіштен салынған ғимаратта орналасқан, одан ағаш сәуле қабырғаның бірінен шығып тұрады. Сәуленің сыртқы ұшынан таяқшалар ілінген, олар шахтаның түбіндегі сорғыларды іске қосып, суды жер бетіне көтереді. Машинада қазан, цилиндр, поршень және жұмыс клапандары бар. Көмір оты қазандықтағы суды қыздырады, ол жабық ыдыстан аспайды, ал пайда болған бу клапан арқылы оның үстіндегі мыс цилиндрге өтеді. Цилиндрдің ұзындығы екі метрден асады, диаметрі 52 сантиметр. Цилиндрдегі бу суық су шашу арқылы конденсацияланады, ал поршень астындағы вакуум сәуленің ішкі жағын төмен тартады, соның салдарынан сорғы қозғалады. Орта ғасырдан бері бұл жерде әк өңдеу және өңдеу жұмыстары жүргізілген. Карьерлердің және жер асты қалдықтарының, каналдың, сақталған әк пештерінің іздері – орта ғасырлық, өнеркәсіптік революция және 20 ғасырға тән ерекшеліктері бар ескерткіштің бір бөлігі. Каналдың жанында Дадли графы Вренс-Несттен алынған әктасты өңдеу үшін салған әк пештері орналасқан. Сақталған үш пештің ең көнесі 18 ғасырдың соңында салынған.

Металл өңдеу

Тұзақ шеберханасы 1913 жылы Веднесфилд қаласындағы Рукери көшесінде салынған. 1982 жылы ол мұражайға ұсынылды. Сидеботамның болат тұзақтары толығымен қайта жаңартылмады және бастапқы құрылысы қысқартылды. 1930 жылдарға арналған көрмеге кеңсе, тұзақ шеберханасы және машина жасау цехы кіреді. Шеге шеберханасы – 1880 жылдары Хейлсовендегі Чапел көшесі, 17 нөмірдегі үйдің ауласындағы шеберханасының көшірмесі. Онда 1940 жылдары Сидни Тетр басқарған Хейлсовен шеберханасының жабдықтары орналасқан. Оны жергілікті шеге жасаушы қолмен шеге жасау өнерін үнемі көрсетіп тұрады. Шоу-стритте (Уолсолл) 1869 жылы салынған қола құю зауыты Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жабылған, бірақ 1964 жылы Джеймс Пауэлл қайта ашып, 1973 жылы қайтыс болғанға дейін пайдаланған. Ғимарат пен оның жабдықтары 1986 жылы мұражайға көшірілді. Мұражай оны еріктілердің көмегімен уақыт-уақыт пайдаланады. "Анкер Фордж" Крэдли-Хит қаласындағы Исая Престонның шеберханасынан құтқарылды. Бу машинасы 1920 жылдары кеме зәкірлерінің бөлшектерін жасау үшін екінші қолдан орнатылды, ал пеш пен қазандықты қоса алғанда, қалған жабдықтар да Престоннан әкелінді. Ғимарат Джонсонның Вест-Бромвичтегі Доңғалақ тігіс зауытынан сақталды. Желі тігіс шеберханасы шағын және орташа өлшемді тізбектер жасаған көптеген шеберханалардың бірі болды. 1800 жылдардың ортасына қарай тізбек өнеркәсібі көбінесе Крэдли, Крэдли-Хит, Олд Хилл, Куорри Банк және Нетертонмен байланысты болды. Ауылдық дүкендерге Грегоридің жалпы дүкені, Эмиль Дуның дәріханасы, артында нан пісіретін дүкені бар тәтті және торт дүкені кіреді. Вулвергемптонның Пайперс Роу көшесінде темір-жетек дүкені бар, ал 1991 жылы мұражайға көшірілген кепілдік беруші дүкені де бар. Брук-стриттегі үйлер 1850 жылдары салынған, Вудсеттоннан көшірілді және көміршілер, шаруалар мен теміршілердің үйлері болды. Олд Хиллдегі Лоуренс-Лейн көшесіндегі зәкір жасаушының үйі мұражайға көшірілген алғашқы үй болды және Виктория дәуірінің соңғы кезеңінің үлгісі болып табылады. Қоғамдық ғимараттарға Дарби Энд/Нетертон маңындағы Провиденс шіркеуі, қайта салынған алғашқы ғимараттардың бірі және 1910 жылғы түріндегі "Боттл мен Глас" тавернасы кіреді. Ауылдық пошта жәшігі 1865 жылы Бейкер және Блэндфорд көшелерінің бұрышында тұрды. Оны архитектор Дж. В. Пенфолд жобалап, Cochrane, Grove and Company компаниясы жасаған. Картердің ауласы Огли Хей Роуд, Бёрнтвуд, Каннок қаласында 1900 жыл шамасында салынған. 1990 жылдары ол бөлшектелді және мұражайға әкелінді.

1930 жылдардың көшесі (Ескі Бирмингем жолы)

Ескі Бирмингем жолы Сент-Джеймс мектебін Крэдли-Хит жұмысшылар институтымен байланыстырады. Мұнда 1930 жылдары салынған ғимараттар Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдардың тарихын айтады. Музей қызметкерлері Сент-Джеймс мектебінде 20 ғасырдың басындағы сабақтар мен мектеп өмірін көрсетеді. Мектеп ғимараты 1842 жылы Ев Хилл, Дадлиде 5-11 жастағы оқушылар үшін ашылды. 1989 жылы ғимаратты мұражайға беру туралы шешім қабылданды және 1990 жылдың қазанында көшіру аяқталды, ал келесі жылы көрме ашылды. Балық және чипс дүкені мен Х. Морралдың ерлер киімдері дүкені 1935 жылғы жағдайына қайта келтірілді. Дүкендер Холл-стрит, Дадлиден келген, 18 ғасырдың соңында салынған және 1889 жылы қызыл түсті қышпен қапталған. Хоббстың ішкі жағындағы плиткалық әрлеуі қолмен боялған плиткалық панельдері қалпына келтірілді. Қуыру машинасы 1932 жылы Хаддерсфилдтен Э. В. Проктордың патентімен жасалған. 1930 жылдары Джозеф Хоббстың көптеген клиенттері фабрикаларда немесе дүкендерде жұмыс істеді. Бірмингем көшесінен, Олдбериден төрт ғимарат құтқарылды және шамамен 1860 жылға дейін салынған. Блокта 1921 жылдан бері орналасқан Хамфри ағайындыларының, құрылыс материалдары сатушыларының жасыл боялған фасады басым. Оның алдына 1932 жылғы үлгідегі дүкеннің көшірмесі қойылған. Хамфрилер шатырлар, санитарлық тауарлар және құрылыс материалдарын, соның ішінде ішкі қабырғаларға қолданылатын жалпақ бояу Walpamur-ды сатады. Мотоцикл дүкені А. Хартилл & Sons компаниясының бизнесіне негізделген, ол Билстонның Маунт-Плезантта орналасқан. Терезеде 1929-1934 жылдар аралығында жергілікті өндірісте жасалған алты мотоцикл қойылған. Жанында 1868 жылы Дадлиде ашылған Альфред Преди және ұлдарының темекі дүкені орналасқан. Джеймс Гриптонның радио дүкені 1920 жылдардан бастап, бұл 1939 жылғы реконструкцияда «жаңа» және қолданылған радиолар бар. Кірпіш туннелі мен арба кіреберісі Типтонның Рево компаниясы жасаған электр плитасы бар 1930 жылдардың соңындағы асханаға кіруге мүмкіндік береді. Гриптонның артында радио шеберханасы орналасқан, содан кейін баспалдақтар бірінші қабаттағы екі қонақ бөлмесіне және екі жатын бөлмесіне апарады, олардың барлығы 1930 жылдардың соңындағы стильде жасалған және түпнұсқа 1930 жылдарғы жиһазбен және қабырға қағазымен жабдықталған. Крэдли-Хит жұмысшылар институты 1910 жылы әйелдер тізбекшілерінің ең төменгі жалақы талабы үшін өткізген ереуіл кезінде жиналған артық қаражат есебінен салынған. Өнер және қолөнер стиліндегі ғимаратты сәулетші Альберт Томас Батлер жобалап, 1912 жылдың 10 маусымында ашылды. Ол Крэдли-Хиттегі білім беру кездесулері, әлеуметтік жиналыстар мен кәсіподақтардың іс-шараларының орталығы болды. Мұражайда қайта орнатылған бұл ғимарат Мэри Маккартурдың және оның «артық жұмыс істеген» саладағы адамдардың кедейлік жалақымен ұзақ уақыт жұмыс істеуіне қарсы ұлттық ең төменгі жалақыны орнату жөніндегі күресінің ескерткіші. Ғимаратта қайта жаңартылған кеңселер, ереуілдің тарихы туралы цифрлық түсіндірмелермен жаңалықтар залы және театрлық қойылымдар мен концерттер үшін пайдаланылатын үлкен зал бар.

1930 жылдардағы жәрмеңке алаңы

Мектептің артында орналасқан 1930 жылдардағы жәрмеңке 1900 жылдардың басында адамдарға көңіл көтеру сыйлаған, жылдам аралап тұратын жәрмеңкелердің үлгісін көрсетеді. Мұндай жәрмеңкелер көбінесе бос жайларда құрылып, бірнеше күн бойы демалысқа бара алмайтын адамдарға қуаныш, ойын-сауық және жаңа сезімдер сыйлаған. Тарихи серуендер жинағына 1920 жылдары пайда болған, жоғары жылдамдықтағы аттракциондардың ең соңғысы – "Арк" және "Хелтер Скельтер" кіреді. Ол жылдар бойы жаңартылып келді, бірақ "вальц" аттракционына айналдырылмады. Бүгінгі күнге дейін елдегі санаулы "төрт көтергіш" Арктардың бірі болып саналады. Мұражайдың жанында Дадли туннелі орналасқан. Қонақтар Дудли канал тресті басқаратын қайықпен 45 минуттық саяхат жасап, тарихи әк тас кендері мен үңгірлерге шкипердің жетекшілігімен кіре алады.

Көлікпен жинау

Мұражай алаңының көлемі, Қара Жерде пайдаланылған және жасалған көптеген көлік құралдары мен экспонаттарды көрсету мүмкіндігін береді.

Трамвайлар

Дадли, Стоурбридж және округ электр тарту компаниясының №5 Тивидейл бір қабатты трамвайы, 1920 жылы салынған. Бұл музейдің алғашқы трамвайы болды. Ол музейде алғашқы иелеріне қарағанда әлдеқайда көп жұмыс істеді. 120 000 фунт стерлингтік жөндеуден кейін 2017 жылдың желтоқсан айында қайта қызметке кірісті. Вулвергемптон округі электр трамвайлары компаниясының №19, 1902 жылы салынған жұмыс трамвайы. Қалпына келтіруді күтіп сақтауда. Бастапқыда Дадли, Стоурбридж және округпен ашық топ ретінде №36 болып жұмыс істеді. Вулвергемптон трамвай компаниясының атпен жүретін трамвайы №23, 1892 жылы салынған ашық екі қабатты трамвай. Музейдің ең көне трамвайы, қазіргі уақытта трамвай депосының арт жағында қойылған. Вулвергемптон округі электр трамвайлары компаниясының №34 Тивидейл бір қабатты трамвайы, 1919 жылы салынған. 1997 жылы қалпына келтірілгеннен кейін музейде пайдалануға берілді. 20 жылдық жұмыстан кейін жөндеуді күтіп сақтауда. Вулвергемптон қалалық трамвайларының ашық екі қабатты трамвайы №49, 1909 жылы салынған. 25 жылдық қалпына келтіруден кейін 2004 жылы қайтадан жолға шықты, қазір музейде қызмет етеді. Дадли, Стоурбридж және округ электр тарту компаниясының №75 Тивидейл бір қабатты трамвайы, 1919 жылы салынған. Қалпына келтіруді күтіп сақтауда. Вулвергемптон қалалық трамвайларының №102 Тивидейл бір қабатты трамвайы, 1920 жылы салынған. 1980 және 1990 жылдары музейде трамвай павильоны ретінде пайдаланылды, қазіргі уақытта қалпына келтіруді күтуде.

Автобустар

Вест-Бромвич корпорациясы Daimler CVG6 GEA 174 1948 жылы салынған. 2013 жылы толық қалпына келтірілгеннен кейін пайдалануға берілді. Midland Red BMMO D9 6342 HA 1963 жылы салынған. 2007 жылы қалпына келтіру аяқталғаннан кейін жұмыс істейді. Guy Motors KTT 689 1948 жылы салынған және Торквей сотына жаңа түсетін көлік ретінде жеткізілген. Қазірде жұмыс істеп тұр. Вест-Бромвич корпорациясы Dennis E типті EA 4181 1929 жылы салынған.

Троллейбустар

Музейде белгілі бір күндері троллейбус қызметі жұмыс істейді, ал трамвай әдетте аптаның жеті күні жұмыс істейді. Бұл бағыт әлемде сақталған бірнеше екі қабатты троллейбус қызметтерінің бірі, себебі әлемдегі троллейбустардың көпшілігі бір қабатты. Музейдің автопаркіне Қара өңірдің екі бұрынғы троллейбус желісінен әкелінген үш троллейбус және жергілікті троллейбусқа ұқсатып боялған бір троллейбус кіреді. Бірмингемдегі трамвай қызметінен өзгеше, Бірмингем корпорациясының троллейбустары ешқашан Қара өңірде жұмыс істемеген. Автопарк тізімі төменде келтірілген:

Вулвергемптон корпорациясы Транспорты 78 – 1931 жылы құрастырылған, әлі қалпына келтіруді қажет ететін «Гай» троллейбусы. Вулвергемптон корпорациясы 433 – «C. H. Roe» компаниясының кузовымен «Sunbeam», бұл жолы 1946 жылы салынған W4 моделі, ол 1967 жылы Вулвергемптонның қалған троллейбустарымен бірге қызметтен шығарылды. Жұмыс істеп тұр. Брэдфорд корпорациясы Транспорты 735 – 1946 жылы салынған «Karrier W». Өмірінің бар сағатында Брэдфордпен жұмыс істегенімен, жақын маңдағы троллейбустарға ұқсату үшін «Walsall Corporation» көк түсіне боялған. Жұмыс істеп тұр. Walsall Corporation Transport 862 – «Willowbrook» кузовы бар тағы бір «Sunbeam F4A», ол 1955 жылы салынған және 1970 жылы троллейбус желісі жабылған кезде Уолсолл қаласынан зейнеткерлікке шыққан. Жұмыс істеп тұр.

Автомобильдер

Вулвергемптон Sunbeam, Clyno, AJS және Star сияқты алғашқы автомобильдерді жасаған өндірушілердің отаны болды. Фриски автомобильдері де Вулвергемптон қаласында өндірілді, ал Black Country аймағындағы Кингсвинфорд қаласында Westfield автомобильдері жасалады. Мұражай жинағында 1903 жылғы Sunbeam, 1912 жылғы Star және 1931 жылғы AJS, сондай-ақ Kieft, Frisky және Westfield Topaz сияқты кейінгі үлгілер де бар.

Мотоциклдер

Мұражай коллекциясында шамамен 40 мотоцикл бар, олардың бәрі Қара елде (Black Country) жасалған. Көптеген мотоциклдер Sunbeam және AJS компанияларында шығарылған, бірақ Wearwell Cycle Company және Rockson сияқты фирмаларға да жатады. Мұражай Британдық Мотоцикл Қайырымдылық қорымен байланысты.

Басқа көліктер

Музейде Black Country велосипедтерінің мол жинағы жоқ, бірақ Гарри Альбино және Стар сияқты өндірушілердің велосипедтерінің мысалдары бар. Көлік құралдарының қатарындағы ерекше үлгілерге 1924 жылғы Guy Morris өрт сөндіру машинасы, Willenhall фирмасы Brevitt's қолданған Model T Ford фургоны және Tipton өндірілген Bean жүк көлігі кіреді.

Басқа жинақтар

Көрмеде ұсынылған алуан түрлі коллекциялармен қатар, мұражайда кең көлемді ғылыми-зерттеу жинақтары сақтаулы. Оларға тарихи заттар, архивтік материалдар және кітапхана кітаптары кіреді, олардың бәрін алдын ала уақыт белгілеп қарауға болады.

Фильм түсіру орны

Музей көптеген фильмдер мен телешоулардың түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды, әсіресе «Рози мен Джим» сериалының бірінші маусымы, сондай-ақ BBC-нің «WPC 56» және «Peaky Blinders» драмалары. Лорел мен Хардидің өміріне арналған толық метражды «Стан және Олли» фильмі музейдің 1930 жылдардағы көшесінде бірнеше сахналарды түсірді.

Болашақ жоспарлары

2017 жылдың 15 маусымында мұражайға Ұлттық лотереядан 9,8 миллион фунт стерлинг көмек қаражаты бөлінгені хабарланды, бұл қаражат 21,7 миллион фунт стерлингтік «BCLM: Алға қадам» жобасына жұмсалмақ. Бұл мұражайға 1968 жылы Баггеридж көмір кеніші жабылғанға дейін Қара өңірдің тарихын толық айтуға мүмкіндік береді. Жоспарға Уолвергемптон қаласынан «Elephant & Castle» пабын, Дадлиден Бургиннің газет дүкенін, шаштаразды, NHS клиникасын, Вест-Бромвич газ көрмесін және Дадлидің Вудсайд кітапханасын, сондай-ақ 1940-1960 жылдарға дейінгі ет дүкенін көшіру, қалпына келтіру немесе қайта құру кіреді. Жаңа жоспарлар бойынша мұражай аумағы үштен бір бөлікке ұлғаяды. Жобаның 2022 жылы аяқталуы күтілген. Бұл кеңейту нәтижесінде 60 жаңа жұмыс орны ашылатыны болжануда.