Кіріспе
Ұлы Польшаның герцогы I Преміслав (4 маусым 1221 – 4 маусым 1257), Пиаст әулетінің мүшесі, 1239 жылдан өліміне дейін Ұлы Польшаның герцогы болды, 1241 жылдан бастап ағасы Инабатты Болеславпен бірге биледі. Ол Ұлы Польшаның көп бөлігін қайта басып алды, 1247 жылдан Познань және Гнезно герцогы ретінде, ал ағасымен болған мұрагерлік даулардың нәтижесінде 1249 жылдан Познань және Калиш герцогы, 1250 жылдан Ұлы Польшаның жалғыз герцогы, 1253 жылдан өліміне дейін Познань герцогы болып биледі. "Бірінші" ("primus") деген сан оған дерлік бір уақытта жазылған "Великопольская жылнамасында" берілді.
Przemysł I (4 June 1221 – 4 June 1257), a member of the Piast dynasty, was Duke of Greater Poland from 1239 until his death, from 1241 with his brother Bolesław the Pious as co ruler. He was able to re acquire large parts of Greater Poland, ruling as Duke of Poznań and Gniezno from 1247 and, upon several inheritance conflicts with his brother, as Duke of Poznań and Kalisz from 1249, sole Duke of Greater Poland from 1250, and Duke of Poznań from 1253 until his death. The numeral primus ("The First") was given to him in the almost contemporary Wielkopolska Chronicle.
Өмір және билік
Ол Ұлы Польша герцогы Владислав Одониктің әйелі Ядвига (Ядвига) -мен туған ең үлкен ұлы болды. Ол Самборидтер әулетінен Местовин I Померанияның қызы, немесе Богемиялық Премислидтер әулетінің мүшесі (оның ұлына берілген есім, Пиаст әулетіндегі алғашқы осындай есімді иегері болғандығы бұл болжамды қолдайды), немесе Бавариялық Андхтар әулетінен шыққан болуы мүмкін. Герцог Владислав Одонич ұлына жан-жақты білім беруді тапсырды. Wielkopolska жылнамасында жазба бойынша, жас Пшемысл латын псалмдарын оңай оқи алатын болған.
Билік етуінің басталуы
Пржемысл алғаш рет 1232 жылдан бастап әкесі қол қойған ресми құжаттарда айтылады, ал 1239 жылдың 5 маусымында Владислав Одонич қайтыс болғаннан кейін Польшаның үзіліс кезеңінде (1138 – шамамен 1314 жылдар) өзінің билеуін бастады. Екі жыл өткен соң (1241 жылы) Пржемысл кіші інісі Болеславты ресми түрде бірге билеуші етіп бекітті, бірақ бұл тек қана формалдық шара болды. Шындығында Пржемысл жеке билік етті. Әкесінен мұраға алған князьдық Ұлы Польшаның солтүстік бөлігін қамтыды, оған Уйсьце және Накло кірді (бірақ кейбір тарихшылар Владислав Одонич қайтыс болғанға дейін Уйсьце мен Наклоны жоғалтты деп санайды). Содан кейін ол Ұлы Польшаның қалған бөлігін қайтарып алуға тырысты. 1241 жылы Легница шайқасындағы өзінің Силезиялық туысы Генрих II Иса пайғамбардың қайтысынан кейін Пржемысл Познань мен Гнезноны қайтарып алды, және одан кейін Силезия герцогтары басқарған Ұлы Польшаның бөліктерін де жаулап алды.
Жоғалған жерлерді қайтару
1242 жылы Премислав I Болеслав II-ден Збамшинь және Миджиржецті қайтарып алды. Премиславтың Силезияда болуы Померания герцогы Суантополк II-ні араласуға мәжбүр етті, ол Наклоны басып алды. Бірақ Премислав тез арада аумақты Померания билеушісінен қайтарып алды. Жетістікке қарамастан, Премислав Силезиялық Пиасттармен дауларын аяқтауға тырысты және 1244 жылы Требницадағы монастырда Болеслав II-нің қарындасы Елизаветаға үйленді. Оның жоспарларына қарамастан, бұл неке Силезия мен Ұлы Польша шекарасындағы жағдайды тыныштандырмады, бірақ Премиславқа Ополе герцогы Владиславтан Калишты қайтарып алуға мүмкіндік берді. Дегенмен, ол 1249 жылы Ұлы Польшаға қосылған Вилюньді қайтарып алуға тырысқанда сәтсіз болды. Генрих II-нің ұлдарына қарсы шаралар 1247 жылы Сантокты қайтарып алғанда аяқталды.
Ұлы Польшадағы оппозицияға қарсы соғыс, Силезия пиастарымен күрес
1247 жылы жергілікті рыцарьлар Пржемысл I-ді ағасы Болеславқа Калиш округін жеке герцогтік ретінде беруге мәжбүр етті, бірақ сыртқы саясатта ол Үлкен Польшаға қатысты толық билікті сақтап қалды. Бұл соңғы бөліс емес еді. Бір жылдан кейін Үлкен Польшаның билеушісі оппозицияны, яғни Познань кастеляны Томас Наленчовты және оның ұлдарын түрмеге қамап, басып тастады. Пржемысл I оларды 1250 жылы Болеслав II Шалақ және оның ағасы Конрад (Пржемысл I-нің әпкесі Саломеяның күйеуі) арасындағы қақтығысқа араласқанда босатты. Үлкен Польша герцогының араласуы Конрадқа Глогов округін өздік герцогтік ретінде алуға көмектесті. 1249 жылы Пржемысл I ағасымен қайтадан аумақтарды алмастырып, оған Гнезноны берді, ал өзі Познань мен Калиш герцогы болды. 1250 жылы белгісіз себептермен Пржемысл Болеславты тұтқындатып, осылайша Үлкен Польшаның (Познань, Гнезно және Калиш) жалғыз билеушісіне айналды. Тек 1253 жылы Пасха күні, шіркеудің араласуынан кейін, ағайындылар ақыры татуласты және Болеслав Калиш-Гнезно герцогтігін алды. 13 ғасырдың бірінші жартысында Пржемысл I бейбітшіл саясатты қолдады, қарындасы Евфемияны Ополе герцогы Владиславқа үйлендіріп, күйеу інісі Конрад I Глоговпен тығыз жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол Ладка иелігі үшін Куявия герцогы Казимир I-ге қарсы әскер жинауға ағасы Болеславтың көмегін алды. 1254 жылы ол Генрих III Аққа қарсы қарулы жорық ұйымдастырып, Вроцлав епископтығының мүлкінің бір бөлігін (яғни Олесницаны) қиратты, соның салдарынан Пржемысл I қауымнан шеттетілді, ал жазасы Үлкен Польша герцогы шіркеу жерлеріне келген зиянды өтегеннен кейін ғана алынды. Генрих III-ке қарсы келесі жорық сол жылдың қыркүйек айында басталды, бірақ бұл жолы Пржемысл I, оның інісі Болеслав және Конрад I Глоговтың бірлескен жорығы шіркеу мүлкіне зиян келтірмеді.
Бранденбургтің экспансиясына қарсы соғыс
Сыртқы саясатта герцог Пржемыслдың басты уайымы батыстағы Бранденбург асканиялық маркграфтарының экспансионизмі болды. Ол Бранденбург әскерлерінің өзінің иеліктеріне (Санток 1247, Збашинь 1251 және Дрезденко 1252) кіруін тоқтатса да, батыс шекарадағы жағдай керілісті қалпында болды. Бұл мәселені шешу үшін 1254 және 1255 жылдар аралығында Пржемысл I өзінің үлкен қызы Констанцияны Марграф Иоанн I-нің ұлы Конрадқа күйеуге беру арқылы Аскания әулетімен жақын қарым-қатынас орнатуға тырысты (олардың некесі Пржемысл I-нің өлімінен кейін, 1260 жылы болды). Дегенмен, бұл стратегия саяси тұрғыдан кері әсер етті, себебі асканиялықтар бұл некені Ұлы Польшаның батыс аймағына «Жаңа марка» ретінде құқықтарын талап ету үшін пайдаланды.
Познань, Үлкен Польшаның астанасы
1253 жылы Пржемислав І астанасы ретінде Варта өзенінің сол жағасында орналасқан Познань қаласын таңдады. Сондай-ақ ол қалаға қарайтын төбеде Корольдік сарайдың құрылысын бастады.
Дін саясаты
Премьеслдің саяси бағыты шіркеумен тығыз ынтымақтастыққа негізделген (әсіресе Познань епископтары Богуфаль II және Богуфаль III), бұл рыцарлардың қарсылығын тудырды. 1244 жылы жергілікті рыцарлар оған қарсы көтеріліп, Владислав Одониктен алған епископтардың сот және салық жеңілдіктерін жоюға тырысты. Премьесл бастапқыда бұл өтінішті қабылдады, бірақ 1252 жылы бұрынғы жеңілдіктерді қайта орнатып, тіпті оларды одан әрі кеңейтті. Өзінің поддандыларымен үнемі туындайтын қиындықтарға қарамастан, Премьесл I-ге Познань воеводасы Предполк Лодзь, Познань кастеляны Богухваль, судья Домарат Гжималита және басты аңшы Пакослав Авданец сияқты сенімді кеңесшілердің үлкен тобы қолдау көрсетті. 1254 жылдың 8 мамырында Премьесл Краковта өткен, Святой Станиславты қасиетті деп жариялауға арналған Пиаст князьдерінің жалпы жиналысына қатысты. Қатысушылардың арасында оның інісі Болеслав, Куявиялық Казимир I, Мазовиялық Сиемовит I, Ополелік Владислав және жиынды ұйымдастырушы Болеслав V Ұялы болды. Бір жыл өткен соң, Померания герцогы Мествин II Накло аймағын басып алғанда, оның туыстарымен достық қарым-қатынас орнату пайдалы болды. Соңынан болған соғыстан кейін Премьесл 1256 жылы 500 күміс монета төлегеннен кейін ғана Наклоны қайтарып алды.
Өлім
Пржемысл I 1257 жылдың 4 маусымында Познаньде қайтыс болды және Вавель соборында жерленді. Оның басы Познаньдегі Исаның Ең Қасиетті Жүрегі және Құдай анасының жұбаныш шіркеуінің мазарында сақталған. Познань қалалық тарихи мұражайындағы картина Пржемысл I-нің портреті саналады, бірақ бұл тұжырымды өнер тарихшылары күмәндандырады.
Неке және балалар
1244 жылы Пржемысл I, Вроцлав герцогы Генрих II-нің қызы Елизаветаға (шамамен 1232 – 16 қаңтар 1265) үйленді. Олардың балалары: Констанция (1245/46 – 8 қазан 1281), 1260 жылы Бранденбург маргравы Конрад Стендальға үйленді. Евфросина (1247/50 – 17/19 ақпан 1298), Тржебницадағы Святой Кларының аббаты. Анна (1253 – 26 маусымнан кейін 1295), Овинскадағы аббаты. Евфемия (1253 – 5 қыркүйек 1298), Аннаның егізі; Вроцлавтағы Святой Клары монастырындағы монах. Пржемысл II (өлгеннен кейін, 14 қазан 1257 – 8 ақпан 1296). Пржемысл I қайтыс болған кезде оның әйелі соңғы баласымен бес айлық жүкті болған. Оның інісі Болеслав барлық иеліктерін басқаруға алды. Туғаннан кейін жас Пржемысл II 1273 жылға дейін інісінің қамқорлығында болды, содан кейін ол Познаньді жекеленген аудан ретінде алды. Ақырында, 1279 жылы інісінің өлімінен кейін Пржемысл II Бүкіл Үлкен Польшаны мұра етіп алды, содан кейін 1295 жылы Польша патшасы болды. Бір жылдан кейін оның өлімімен Пьяст әулетінің Үлкен Польша тармағы, герцог Миешко III Ескінің ұрпақтары тоқтап қалды.
Constance (1245/46 – 8 October 1281), married in 1260 to Conrad, Margrave of Brandenburg Stendal. Euphrosyne (1247/50 – 17/19 February 1298), Abbess of St. Clara in Trzebnica. Anna (1253 – aft. 26 June 1295), Abbess at Owińska. Euphemia (1253 – 5 September 1298), twin of Anna; a nun at St. Clara, Wrocław. Przemysł II (posthumously, 14 October 1257 – 8 February 1296). At the time of Przemysł I's death, his wife was five months pregnant with their last child. His brother Bolesław took over the government of all his domains. After his birth, young Przemysł II remained under the tutelage of his uncle until 1273, when he received Poznań as his own district. Eventually, Przemysł II inherited the whole of Greater Poland after his uncle's death in 1279, subsequently becoming King of Poland in 1295. With his death one year later, the Greater Poland branch of the Piast dynasty, descendants of Duke Mieszko III the Old became extinct.